1. Το Χρηματιστήριο

"Δηλαδή, μόνο τα κοινοτικά κτήρια είναι αξιοθέατα στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα; Μόνο σ' αυτά βρίσκει κανείς κάποιο σύνδεσμο με την Ελλάδα; Όλα τα άλλα έχουν επιρροές... γοτθικής νοοτροπίας;"
"Όχι δα. Θα ήταν ποτέ δυνατόν να ξεφύγουν οι Βρυξέλλες από την 'κλασικίτιδα'; Από εκείνη την επιδημία νοσταλγίας του κλασικού κάλλους που διαπέρασε ολόκληρη την Ευρώπη από τον αιώνα των φώτων, από τον διαφωτισμό και μετά;"
"Οπότε, πού πάμε τώρα;"
"Ν' αγοράσουμε μετοχές!"
"Εδώ; Δεν μας φτάνει η Σοφοκλέους;"
"Η Σοφοκλέους έχει παπαγαλάκια. Το Χρηματιστήριο των Βρυξελλών θεωρείται σοβαρότερο. Είναι και αρχαιότερο. Πάμε."

Στα γαλλικά "La Bourse" (ή "De Beurs" στα φλαμανδικά), το κτήριο στο οποίο χτυπάει η οικονομική καρδιά του Βελγίου άρχισε να χτίζεται στα τέλη της δεκαετίας του 1860. Η ανέγερσή του εντασσόταν στο ευρύτερο σχέδιο ανάπλασης του κέντρου των Βρυξελλών και αποσκοπούσε στο να δώσει νέα πνοή στην οικονομική δραστηριότητα της πόλης.
Και ποιο ήταν το αρχιτεκτονικό πρότυπο που κρίθηκε πως ταίριαζε στον γεωγραφικό χώρο; Μα, φυσικά, το πρότυπο ενός αρχαιοελληνικού ναού! Πρόσοψη; Έξι ψηλοί κίονες, κορινθιακού ρυθμού, υποβαστάζουν την υπερκατασκευή. (Ακριβέστερα, οι κίονες είναι οκτώ: έχουν υψωθεί και δύο πρόσθετοι, λίγο πιο μέσα, για κάπως μεγαλύτερη ασφάλεια.) Η υπερκατασκευή αυτή πάλι περιλαμβάνει πρώτα απ' όλα μια βάση διακοσμημένη με ανάγλυφες λουλούδινες και φρούτινες γιρλάντες, σύμβολα Αφθονίας. Πάνω της διαγράφεται ένα τριγωνικό αέτωμα, που παραπέμπει στον Παρθενώνα και σ' άλλους ναούς και παριστάνει (όχι τον Δία με το δωδεκάθεο, αλλά) το Βέλγιο με τη βιομηχανία και το εμπόριο δεξιά κι αριστερά του. Ακόμη πιο πάνω, τρία γλυπτά ως επιστέγασμα αντιπροσωπεύουν το ελεύθερο εμπόριο, τις χερσαίες και τις ποτάμιες μεταφορές. (Να, που από τότε φαινόταν ότι το Βέλγιο θα πρωτοστατούσε στις προσπάθειες ελευθεροκοινωνίας στον οικονομικό τομέα.)
Ίσως τώρα αναρωτηθεί ο επισκέπτης: τι σχέση έχει η βαριά αυτή κατασκευή με τη λιτότητα του αρχαίου ναού; Η απάντηση είναι ότι δεν πρόκειται εδώ για δωρικό -ή, έστω, ιωνικό- ρυθμό, αλλά για τον περισσότερο περίτεχνο και πολυπλοκότερα διακοσμημένο κορινθιακό. Έπειτα, οι αρχιτέκτονες δεν θέλησαν να αντιγράψουν μιμητικά το πρότυπό τους· εμπνεύστηκαν απ' αυτό και πρόσθεσαν δημιουργικά δικές τους ιδέες. Στο πλαίσιο, μάλιστα, των νέων ιδεών πρέπει να κοιταχτούν και οι δύο υπερμεγέθεις λέοντες που περιβάλλουν το κεντρικό κλιμακοστάσιο: ο ένας με υπερήφανο βλέμμα ατενίζει αισιόδοξα την ανοδική τάση της αγοράς, ο άλλος με κυρτή ράχη πιέζεται από το βάρος της πτώσης των τιμών.

"Ωραίο και εντυπωσιακό, δεν λέω, και αξίζει να το δεις· πολύ βαρύ είναι, πάντως, το όλο κατασκεύασμα."
"Σίγουρα. Και δυσανάλογα μεγάλο αν το συγκρίνεις με τον υπόλοιπο χώρο, ιδίως της εποχής της ανέγερσής του. Όμως, δεν παύει να αποτελεί ένα ενδιαφέρον δημιούργημα, επηρεασμένο από την αρχαιοελληνική τέχνη."
"Σωστά. Αλήθεια, πότε εγκαινιάστηκε;"
"Α, στο σημείο αυτό σημειώθηκε μια μικρή ζαβολιά. Γιατί οι πρώτες χρηματιστηριακές πράξεις έγιναν στα μέσα του 1874, ενώ τα επίσημα εγκαίνια είχαν ήδη τελεστεί στις 27 Δεκεμβρίου 1873."
"Ο λόγος;"
"Πολύ απλό, αρκεί να υπάρχει λίγη φαντασία: οι τελευταίες εργασίες που ήσαν απαραίτητες για να λειτουργήσει ο ναός του χρήματος δεν είχαν ολοκληρωθεί έγκαιρα, δηλαδή μέχρι τα Χριστούγεννα. Ενώ ο βασιλιάς και η βασίλισσα είχαν κανονίσει να γιορτάσουν την αποπεράτωση του έργου με έναν λαμπρό χριστουγεννιάτικο χορό. Άρα; Βασιλική διαταγή και... τα λιοντάρια δεμένα."
"Χορός, ε; Τότε, γιατί δεν τον διοργάνωναν στην όπερα, όπως κάνουν στη Βιέννη; Ή μήπως δεν είχαν όπερα;"
"Δεν κατάλαβα. Λες να μην είχαν; Η Αθήνα του 21ου αιώνα ήταν; Κτήριο όπερας υπήρχε στις Βρυξέλλες από πολύ παλιότερα. Κι αυτό νεοκλασικό. Δεν είναι μακριά από 'δω. Πάμε μέχρι εκεί με τα πόδια."

2. Η Όπερα των Βρυξελλών

Πρόκειται για το πασίγνωστο (προφανώς μόνο στον κόσμο αυτών που είναι "άρρωστοι" με το συγκεκριμένο είδος τέχνης) Theatre Royal de la Monnaie. (Φλαμανδικά, Koninklijke Muntschouburg, και άντε να προφέρεις τούτον τον γλωσσοδέτη!) Χτισμένο στο κέντρο της παλιάς πόλης, όπως και το Χρηματιστήριο, το κτήριο της όπερας πήρε το όνομα "Βασιλικό Θέατρο του Νομίσματος" από το παρακείμενο, την εποχή εκείνη, Νομισματοκοπείο. Η πρώτη ανέγερση ανάγεται ήδη στις αρχές του 18ου αιώνα, αλλά η βασική μορφή που έχει σήμερα του δόθηκε στα 1819! Αδιάψευστοι μάρτυρες της παλαιότητας, οι δυο λατινικοί αριθμοί αριστερά και δεξιά από την κεντρική είσοδο: MDCCCXIX (1819) και MDCCCLVI (1856, το έτος της πρώτης ουσιαστικής ανακαίνισης).
Η κεντρική αυτή είσοδος περιλαμβάνει οκτώ κίονες ιωνικού ρυθμού (εδώ και οι οκτώ βρίσκονται στην ίδια σειρά) και, φυσικά, ένα τριγωνικό αέτωμα με ανάγλυφες μορφές, στο στιλ των αρχαιοελληνικών αετωμάτων, που παριστάνουν την "Αρμονία των Ανθρώπινων Συναισθημάτων". Σε ευθεία προοπτική γραμμή, πίσω και πάνω από την είσοδο, υψώνεται και δένει αρμονικά με το αρχικό αέτωμα η καινούργια οροφή της όπερας. Αυτή χτίστηκε πριν από μερικά χρόνια, στο πλαίσιο της επέκτασης των εσωτερικών εγκαταστάσεων, για να μπορεί το θέατρο να ανταποκρίνεται στις σημερινές ανάγκες ανεβάσματος οπερατικών παραστάσεων και τις απαιτήσεις του σύγχρονου θεατή.

"Τα δυο αυτά τριγωνικά σχήματα, έτσι όπως εμφανίζονται σε προοπτική, θυμίζουν την ιδέα του αρχιτέκτονα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που το συνδύασε με τον σιδηροδρομικό σταθμό, δεν είναι έτσι;"
"Έτσι είναι. Θυμίζουν το Caprice des Dieux που λέγαμε τις προάλλες."
"Και το όνομα του γαλλικού τυριού μου θυμίζει εμένα ότι αρχίζω να πεινάω. Αλλά, πριν αφεθούμε στις βρυξελλιώτικες γαστριμαργικές απολαύσεις, μια ερώτηση: πότε εγκαινιάστηκε η όπερα;"
"Στις 25 Μαΐου 1819. Σημασία, όμως, δεν έχει τόσο αυτή η ημερομηνία, αλλά μια άλλη. Στις 25 Αυγούστου 1830, κατά τη διάρκεια της παράστασης της όπερας "Η βουβή του Πόρτιτσι", το κοινό δεν έμεινε βουβό, όπως μια από τις πρωταγωνίστριες (ένας ρόλος που ερμηνεύεται φυσικά από χορεύτρια). Πράγματι, καθώς στο έργο εκδηλώνεται επανάσταση των κατοίκων της Νάπολης κατά των Ισπανών κατακτητών, τη στιγμή που ο τενόρος τραγουδάει μιαν άρια η οποία εξυμνεί τη φλογερή αγάπη για την πατρίδα, το κοινό τον καταχειροκρότησε και τον επευφημούσε επί ώρα, όρθιο. Κι όταν στην τρίτη πράξη ακούγεται το κάλεσμα προς τους σκλαβωμένους να πάρουν τα όπλα, το κοινό ανέβηκε στη σκηνή, διέκοψε την παράσταση και βγήκε στους δρόμους. Έτσι, με αφορμή και σπινθήρα την υπόθεση του έργου, αλλά με βαθύτερα αίτια την αγανάκτηση των Βέλγων κατά των Ολλανδών (το Βέλγιο υπαγόταν ακόμα στο Βασίλειο των Κάτω Χωρών), σχηματίστηκε η πρώτη επαναστατική διαδήλωση που οδήγησε στην ανεξαρτησία της χώρας."
"Να κι ένα άλλο ένα σημείο συγγένειας με την πατρίδα μας: σχεδόν ταυτόχρονη ανάκτηση της ανεξαρτησίας."
"Ακριβώς. Δεν είναι μόνο τα πολλά τριγωνικά αετώματα που κοσμούν τις προσόψεις των νεοκλασικών κτηρίων."
"Γιατί; Εκτός από το Χρηματιστήριο και την Όπερα, υπάρχουν κι αλλού;"
"Βεβαίως. Το βασιλικό ανάκτορο στο κέντρο της πόλης (εκεί που πραγματοποιούνται οι επίσημες τελετές), το ανάκτορο του Λάακεν (όπου βρίσκεται η κατοικία της βασιλικής οικογένειας του Βελγίου), το κτήριο που στεγάζει τη Βουλή και τη Γερουσία, το ανάκτορο των Δουκών της Βραβάνδης στην Place Royale (έδρα του Ελεγκτικού Συνεδρίου), όλα έχουν πηγή έμπνευσης το αρχαίο αέτωμα. Με παραλλαγές, φυσικά, και με πρόσθετα στοιχεία που απομακρύνονται από την κλασική αρχιτεκτονική και πλησιάζουν την Αναγέννηση ή το μπαρόκ· το αρχικό σημείο αναφοράς, πάντως, διατηρείται."
"Παράλληλα, διατηρείται και αυξάνεται η πείνα μου!"
"Εντάξει, ας ξαναγυρίσουμε στο Χρηματιστήριο. Δεν είναι μακριά, όπως διαπιστώσαμε, και δίπλα του υπάρχει ένα μπιστρό που αξίζει. Το όνομά του παραπέμπει, άλλωστε, και σε όπερα, όπως αυτές που ανεβάζουν στο Monnaie. Το λένε Falstaff και θα αποτελέσει το καλύτερο εφαλτήριο, προκειμένου να περάσουμε στο επόμενο βελγικό θέμα μας: την μπίρα."