Μετά από μια σειρά άρθρων, σύντομων μεν αλλά με πολλή διάθεση κριτικής των όσων συμβαίνουν στην ελληνική μας κοινωνία, απαιτείται κάποια ενδοσκόπηση. Με το καίριο ερώτημα, αν οι απόψεις που διατυπώνονται συνιστούν αντίδραση (όχι αντικειμενική, βέβαια, υποκειμενικές είναι κατ' ανάγκην οι σκέψεις που εκφράζονται, αλλά) τουλάχιστον ήρεμη και ψύχραιμη. Ή μήπως παρασύρονται από την επίμονη και ισχυρογνώμονα άρνηση της αποδοχής των τρεχουσών καταστάσεων κάτω από το πρίσμα της κοινωνικής εξέλιξης, κάτι που είναι πολύ συνηθισμένο στις μεγαλύτερες ηλικίες. Σε κάθε εποχή.
Παράλληλα με την ενδοσκόπηση, χρήσιμη είναι και η προσεκτική παρατήρηση των άλλων κοινωνιών, στο εξωτερικό. Γιατί συχνά ακούγεται η φράση "έτσι γίνεται κι αλλού". Οπότε, ανακύπτει η απορία: έτσι γίνεται πράγματι;
Ας ξεκινήσουμε από το δεύτερο σκέλος και ας ρίξουμε μια ματιά σε άλλες χώρες. Από αυτές που βρίσκονται στο πλάι μας, συνεταίροι στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Ε, λοιπόν, τα ελληνικά φαινόμενα έχουν τα παρόμοιά τους. Κίτρινος τύπος, που ζει και τρέφεται από φτηνά κουτσομπολιά, από ποταπές αναζητήσεις, από αισχρούς υπαινιγμούς, υπάρχει παντού. Και, από πλευράς κυκλοφορίας, επικρατεί κατά κράτος του άλλου, του αποκαλούμενου "σοβαρού".
Η τηλεοπτική οθόνη, φωτεινή και χαυνωτική, παραμένει καθ' όλη τη διάρκεια της μέρας αναμμένη και σε άλλα μέρη του κόσμου, βομβαρδίζοντας καταιγιστικά τα μάτια και τα αυτιά των εκουσίως ή ακουσίως παρισταμένων και κουρελιάζοντας τα νεύρα.
Οι εκπομπές χαμηλής στάθμης που διεκδικούν την προσοχή του κοινού, μάλιστα δε εις βάρος άλλων εκπομπών με σοβαρότερο και ανώτερου επιπέδου περιεχόμενο, δεν συνιστούν αποκλειστικό γνώρισμα της ελληνικής πραγματικότητας.
Ο χουλιγκανισμός και η βία στα γήπεδα, με θανατηφόρα ενίοτε αποτελέσματα, δεν είναι φρούτο εγχώριας μόνο παραγωγής.
Ούτε αποτελεί, εξάλλου, εθνική πρωτοτυπία η βαριεστημένη και χωρίς ιδεολογική πυξίδα πορεία του πληθυσμού (ιδίως των νέων) προς το μέλλον.

Ωστόσο, οι παραπάνω διαπιστώσεις δεν είναι επιτρεπτό να δικαιολογήσουν την εξαθλίωση που παρατηρείται στον δικό μας χώρο.
Πρώτον, διότι στο εξωτερικό τα φαινόμενα σήψης είναι και λιγότερα και περιορισμένης έκτασης.
Δεύτερον, διότι, παράλληλα με τα εν λόγω φαινόμενα, δεν σπανίζουν οι αντίρροπες εκδηλώσεις: πολυαριθμότερες (σε σχέση με τις ελληνικές) σοβαρές εφημερίδες, τηλεοπτικά προγράμματα με ευαίσθητο περιεχόμενο και με επιμορφωτικές και πολιτιστικές προεκτάσεις, ασφαλής και αθρόα οικογενειακή παρουσία στα γήπεδα, μεγαλύτερη ενασχόληση με τη μελέτη ή το απλό διάβασμα, συχνότερη προσφυγή σε συζητήσεις και αναζωογονητική ανταλλαγή απόψεων.
Τρίτον, διότι, και αν ακόμη δεχθούμε ότι η παρακμή είναι γενικότερη, κάτι τέτοιο σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να παρουσιαστεί σαν λόγος σιωπηρής αποδοχής της καταστάσεως που επικρατεί εδώ.

Όσον αφορά, τώρα, το ηλικιακό επιχείρημα, αυτό ευχερώς καταρρίπτεται. Οι επικριτικές διαπιστώσεις ακούγονται ολοένα και περισσότερο προερχόμενες από χείλη όλων των ηλικιών. Ίσως δε, οι νεότερες γενιές των συμπολιτών μας διατυπώνουν εντονότερη κριτική, αφού οι μελλοντικοί κίνδυνοι πάνω απ' αυτές κυρίως επικρέμανται.

ΧΧΧΧΧ