ρθρα\Ταξιδεοντας
 

Ferney-Voltaire

Η κωμπολη της ανεκτικτητας
 

Η Γενεη σεμννεται ως η πλη των διεθνν οργανισμν και της ειρνης. Τα Ηνωμνα θνη, παγκσμιο σμβολο ειρηνευτικν διαδικασιν (στω και αν διατυπνονται αντιρρσεις ως προς την αποτελεσματικτητ τους) εκε διατηρον την ευρωπακ δρα τους. Εκε διεξγονται συχν συνομιλες με στχο τη διευθτηση των διαφορν μεταξ εμπολμων κρατν. Εκε οι «μεγλες δυνμεις» ρυθμζουν τις τχες των «μικρν» , κατ ορθτερη ενδεχομνως διατπωση, τους επιβλλουν τις απψεις τους.
Εν πση περιπτσει, η μεγαλοπολη αυτ της γαλλφωνης Ελβετας προσφρει σμερα τη γαλνη σε ποιον επισκπτη την ποθε. Δεν φανεται ρα δσκολο να φανταστε κποιος τι αντστοιχη θα πρπει να ταν η εικνα της κατ τον 18ο αινα, ταν την επισκφθηκε ο Βολταρος, αναζητντας τπο ηρεμας, ανοχς και ανεξιθρησκεας. Η επσημη, καθολικ Γαλλα εχε δη καταδικσει τις Φιλοσοφικς Επιστολς του και του εχε σαφς διαμηνυθε τι η παρουσα του στο δαφς της δεν ταν επιθυμητ. Γργορα, ωστσο, και η Γενεη τον απδιωξε, καθς το ιερατεο της δεν φηνε περιθρια κφρασης γνμης αντθετης προς τη δικ του. Οπτε, ο φιλσοφος ταξδεψε λγο δυτικτερα και βρκε να φτωχικ χωριουδκι ανμεσα στην Ελβετα και τη Γαλλα, κτι σαν σε ενδιμεση, απλεμη ζνη. Κι αγρασε ναν παλι πργο, με ιστορα και παρελθν, αλλ ττε χωρς παρν: τα χρνια εχαν αφσει τα σημδια τους και ο πργος χρειαζταν εργασες ανακανισης για να κατοικηθε. Αυτς ανλαβε ο Βολταρος.
Και δεν ανρθωσε μνο τον πργο. Ανρθωσε ολκληρο το χωρι και την οικονομα του. Οι εκατν πενντα κτοικο του σχεδν δεκαπλασιστηκαν και το εξαθλιωμνο χωριουδκι εξελχθηκε ταχτατα σε κωμπολη με ανθηρ εμπριο και παραγωγικ χειροτεχνα. Ο Βολταρος γινε εκ των πραγμτων ο ρχοντας του Ferney, o «πατριρχης» του πως χαρακτηριστικ επικρτησε να ονομζεται. Σε μια πρτη φση, κι αφο εξασφλισε τη βιωσιμτητα του πργου και του κτματος που τον περιβαλλε, προσκλεσε κυνηγημνους απ τη Γενεη για τις θρησκευτικς πεποιθσεις τους ουγεντους, διαπστωσε πως επρκειτο για ικανος τεχντες με μικρς οικονομικς απαιτσεις και τους κατηθυνε στην ωρολογοποια. Απ να εργαστρι στα 1770, φτασαν τα εξακσια το 1773. Κι εκενος μεριμνοσε ο διος τσο για τον χαμηλτοκο δανεισμ τους σο και για τη διθεση των προντων τους αν την Ευρπη, κνοντας χρση των πολλν και υψηλν γνωριμιν του. Ανλογη επιτυχα γνρισαν με τη βοθει του η σηροτροφα, η μεταξουργα και η κατασκευ οικοδομν. Οι δε κτοικοι του Ferney αναγνρισαν ντιμα τι φειλαν την ευημερα τους στην αφιλκερδη φιλανθρωπα του.

Ο φιλσοφος ζησε εκε τα τελευταα εκοσι τσσερα χρνια της ζως του, προσελκοντας επισκπτες και αναγορεοντας την επσκεψη στο χωρι σε «ιεροτελεστα ενθρνισης της κοσμικς και πνευματικς ελτ της Ευρπης ολκερης». Και μπορε να μην τον φησε η μορα να πεθνει, πως το εχε θελσει, στο Ferney αλλ στο Παρσι και να ταφε στο Πνθεον και χι στον πργο του, του χρισε ωστσο τη… μεταθαντια χαρ, αφενς μεν να μετονομαστε το χωρι σε Ferney-Voltaire αφετρου δε να γνει «κληροδτημα ελευθερας» και να παραμενει πλος λξης μχρι τις μρες μας.
«Κληροδτημα ελευθερας» αφενς, διτι απ εκε κινοσε ο Βολταρος γη και ουραν προκειμνου να χουν λοι οι νθρωποι τη δυναττητα να επιλγουν την πστη τους και να ασκον τη λατρεα της απρσκοπτα. Ανμεσα στα χι λγα παραδεγματα της ενεργο συμπαρστασς του στους κατατρεγμνους για τις δοξασες τους, αρκε εδ να αναφερθε η υπθεση Jean Calas: του δυστυχισμνου πατρα που δικστηκε και καταδικστηκε κακβουλα κι δικα σε θνατο για τη δθεν δολοφονα του τριττοκου γιου του με κνητρο τχα το γεγονς τι ο γιος εχε ασπαστε τον καθολικισμ. Ο φιλσοφος διεξγαγε μια ρευνα, η οποα νετα θα τον καττασσε στους προπομπος των σημερινν ανακριτικν μεθδων, απηθυνε περ τις πεντακσιες επιστολς στις ηγετικς μορφς της εποχς και κατρθωσε να πετχει την αποκατστασ του τρα χρνια μετ την εκτλεση της θανατικς εκκλησιαστικς ποινς.
Πλος λξης μχρι τις μρες μας αφετρου, διτι εναι πολλο αυτο που απομακρνονται απ τα συνθη τουριστικ μονοπτια της εκολης ιστορικς περιγησης και ακολουθον την ατραπ της επσκεψης στο Ferney-Voltaire. Δεν εναι τσο το περιδιβασμα στους δρμους της κωμπολης αυτ το οποο κυρως ενδιαφρει, αν και σως θα αρκοσε η διχυτη ελευθεροφροσνη για να δικαιολογσει την επσκεψη. Πολ περισστερο, πρκειται για την ψυχικ και πνευματικ αγαλλαση που αισθνεσαι βαδζοντας στο εσωτερικ και στην αυλ του πργου, αναζητντας τα πατματα του μεγλου διαφωτιστ.
Στην εσοδο, στκουν αντικριστ τα αγλματα του Βολταρου και του Ρουσ. Οι διαφωνες τους, που γγιξαν τα ρια της εχθρτητας, καθλου δεν εμποδζουν τη συνπαρξη των δυο λαμπρν εκπροσπων του Διαφωτισμο, με την ειρωνεα του ενς να αντιπαρατθεται στη λιττητα του λλου.
Στον προθλαμο, κυριαρχε ο πνακας που απεικονζει την οικογνεια του Calas, καθς αυτ αναμνει την ετυμηγορα μετ την αναψηλφηση της δκης βσει του αιτματος του Βολταρου. Πρκειται για ζωγραφικ αναπαραγωγ της πρωττυπης γκραβορας, την οποα εχε κρεμσει ο φιλσοφος επνω απ’ το προσκφαλ του, εκε που συνθως βρσκεται ο σταυρς του Χριστο το εικονοστσι.
Ακολουθον η τραπεζαρα και η βιβλιοθκη, που ναι μεν  συνενθηκαν αδξια πριν απ ναν αινα, αλλ δεν παουν πλι να καταδεικνουν με τη γειτνασ τους την αξα την οποα απδιδε ο Βολταρος στη μελτη: το δεπνο βρισκε τη φυσικ του προκταση στα βιβλα. Εκε επλεγε ο οικοδεσπτης ναν απ τους εφτ χιλιδες τμους και διβαζε εις επκοον των επισκεπτν του «αποσπσματα απ σπνιες εκδσεις αναφορικ με τη θρησκεα, δηλαδ εναντον της θρησκεας, μια συνθεια που εχε μετατραπε σε μανα»! Σμερα, δυο προθκες παρουσιζουν τον κολοφνα της δξας του: τον θραμβ του στην Comédie Française το 1778 και τη μεταφορ της σορο του το 1791 στο Πνθεον.
Πολυριθμοι πνακες κοσμον τους τοχους των επομνων αιθουσν, ιδως δε του σαλονιο, με τις προσωπογραφες των εστεμμνων του φλων: του Φρειδερκου Β’ της Πρωσας και της Αικατερνης της Μεγλης. Αξζει εδ να μνημονευθε η ερτηση που λγεται τι θετε ο Βολταρος, δεχνοντας το πορτρτο της: «τον γνωρζετε αυτν τον μεγλο νδρα;»
Το υπνοδωμτιο του φιλοσφου, εκτς απ το γραφεο του και την γκραβορα με την οικογνεια του Calas, περιλαμβνει την προσωπογραφα που ο διος εκτιμοσε περισστερο γιατ εξφραζε καλτερα απ οποιαδποτε λλη τον χαρακτρα του. Το σπινθηροβλο βλμμα και η αυθδεια του φους χουν θαυμσια αποτυπωθε και μεταδδουν ακμη και σμερα, συνδυαστικ, σαρκασμ και οξυδρκεια.

Ο χρος γρω απ τον καθαυτ πργο εναι τσι διαμορφωμνος, στε να αξιοποιεται η υπροχη θα στις λπεις και, ειδικτερα, στο Λευκ ρος. Πανψηλα δντρα, χαριτωμνα αγαλματδια, νας αμπελνας ο οποος απλνεται κτω απ τους εξστες, σκιερ μονοπτια, λα συντελον στην επτευξη του επιθυμητο αποτελσματος. Στη δημιουργα χρου ηρεμας και γαλνης, κατλληλου για περσκεψη και αναζτηση. Λογοτεχνικ, φιλοσοφικ, μεταφυσικ.
Και, σε περοπτη θση, ο νασκος που αναγρθηκε εκ νου, με τη φροντδα του Βολταρου, και… δυστυχς γι’ αυτν στο διο σημεο του προπρχοντος! Εχαν, πργματι, με πρωτοβουλα του ξεκινσει οι εργασες κατεδφισης του αρχικο ναο, για να εναι προοπτικ ανεμπδιστη η θα του πργου του στους επισκπτες, ταν ανκυψαν δυο προβλματα: η δυσχρεια ανερεσης κατλληλης θσης για τον νο να, συνοδευμενη απ την πεση των εκκλησιαστικν αρχν να παραμενει το status quo, προβλματα που οδγησαν στην αναθερηση των σχεδων του φιλοσφου. Εκενος δεν χασε, ωστσο, την ευκαιρα να υπογραμμσει την αντθεσ του στην εκκλησα. Αυτς που, αναφερμενος στην παρξη μη Θεο, εχε θαρραλα διακηρξει τι «κι αν δεν υπρχε Θες, θα πρεπε να τον εφερουμε», εχε εξελιχθε σε ορκισμνο εχθρ των επ της γης εκπροσπων Του, καθς επσης και των εξωτερικν γνωρισμτων πστης.
Οπτε, αντδρασε διττ. Αφενς, απομκρυνε απ’ τον να το σμβολο της σταρωσης, «ιερσυλα» τονζοντας τη φρση «πρτε μακρι απ μνα ετοτη την αγχνη»! Αφετρου, φρντισε να εντοιχιστε στην πρσοψη πλκα με εγχρακτες τις λξεις «DEO EREXIT VOLTAIRE M.DCC.LXI», που τα γρμματα της λξης «Θες», προς δξα του οποου κτστηκε ο νας το τος 1761, εναι εμφανς μικρτερα απ εκενα της λξης «Βολταρος»! Ευτυχς, λοιπν, διτι εχε συμβλει στην ανγερση ναο μοναδικο, αφιερωμνου στον διο τον Θε και χι σε κποιον γιο, συμπλρωσε την εκκλησιαστικ του ασβεια, λγοντας πως προτιμει «να αφιερωμνο στο αφεντικ παρ στους υπηρτες»!
Φοβομενος, μετ απ λα αυτ, τη μεταθαντια καταδκη να ταφε σε κοιν τφο μαζ με ηθοποιος, φιλοσφους και αιρετικος, λους αυτος λογιζμενους εχθρος της εκκλησας, φτιαξε τον ατομικ του τφο υπ μορφ μιας μικρς πυραμδας εφαπτμενης στον τοχο του ναο. «Οι κακοθεις θα ισχυρζονται τι δεν θα βρσκομαι οτε μσα οτε ξω!» πρσθετε πικρχολα. Η μορα, τελικ, φερε τα πργματα τσι, στε να απαθανατιστε το σμα του στο Πνθεον, αφο ο θνατος τον συνντησε κατ το μοναδικ ταξδι που πραγματοποησε στο Παρσι.
Παραμνει, μως, για πντα στο αγαπημνο του χωρι το ειρωνικ κενοτφιο και πντα υπερπταται εκε, επισκψιμο στον πργο και γρω απ’ αυτν, το φωτισμνο και ειρηνικ πνεμα του.

 

ΧΧΧΧΧ

 

Ενημερωτικ βοθημα και φωτογραφες: Voltaire et son château de Ferney, Editions du patrimoine, Centre des monuments nationaux, Paris, 2010.