Εδώ Λονδίνο!
Οι Έλληνες υπήρξαν ανέκαθεν ταξιδιώτες. Από τότε που πρωτοπάτησαν το πόδι τους στη γωνιά αυτή της γης ταξιδεύουν. Είτε για εμπόριο και συναλλαγές είτε για αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής και δουλειάς, ταξιδεύουν. Άλλοτε ως στρατηλάτες και κατακτητές, άλλοτε ως απλοί περιηγητές, γυρίζουν τον κόσμο.

Ταξιδεύοντας, αφήνουν ίχνη. Σημάδια αναγνωρίσιμα της φυλής, του χαρακτήρα, του πολιτισμού τους. Σημάδια που, χρόνια ή ακόμα και αιώνες αργότερα, μπορεί κανείς να διακρίνει, καθώς τα βήματα του σύγχρονου τουρίστα τον φέρνουν σε μέρη απ' τα οποία είχαν περάσει κάποτε Έλληνες.
Ακριβώς αυτά τα ίχνη θ' αναζητήσουμε στις διαδρομές που σας προτείνουμε. Θα βρεθούμε σε τόπους μακρινούς και, πιθανόν, άγνωστους στο μέσο συμπατριώτη μας. Αλλά θα επισκεφθούμε επίσης και περιοχές που αποτελούν συχνό προορισμό των ανά την Ελλάδα τουριστικών πρακτορείων. Ίσως και μέρη "πασίγνωστα". Ωστόσο, όπου κι αν βρεθούμε, θα υπάρχει κάτι ελληνικό. Μερικές φορές, το κάτι αυτό είναι καταφανές, σε άλλες περιπτώσεις όχι και τόσο, αφού η ελληνικότητα του χώρου (για την ακρίβεια, ο κρίκος-σύνδεσμος με την Ελλάδα) δεν προκύπτει άμεσα. Υπάρχει, όμως, πάντα κάτι, μεγάλο ή μικρό. Τουλάχιστον, στα ευφάνταστα μάτια ενός ονειροπόλου ταξιδιώτη.
Παίρνοντας το αεροπλάνο (της βαρύγδουπης British Airways, της φτηνής Easyjet ή ακόμα και των πολύπαθων Ολυμπιακών Αερογραμμών, όπως ονομάζεται τώρα η πάλαι ποτέ ακμάσασα Ολυμπιακή Αεροπορία) και φτάνοντας στο Λονδίνο. Με πρώτο, πολιτιστικό, σταθμό το Βρετανικό Μουσείο.

Ταξίδι στον χρόνο
Αλήθεια, ποιος δεν έχει ακούσει για τα περιβόητα Ελγίνεια Μάρμαρα; (Με Μ κεφαλαίο, παρακαλώ!) Χρόνια τώρα μας βομβαρδίζουν για την εθνική διεκδίκηση: πολιτικοί, εφημερίδες, αρχαιολόγοι και, φυσικά, η αναπόφευκτη τηλεόραση: "Τα δικά μας Μάρμαρα. Τα κλεμμένα μας Μάρμαρα. Να μας επιστραφούν. Μας ανήκουν δικαιωματικά. Τελεία και παύλα."
Για να δούμε, όμως, τι ακριβώς συνέβη. Στο ξεκίνημα του 18ου αιώνα τα ελληνικά εδάφη βρίσκονταν κάτω από την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και η άλλη πανίσχυρη αυτοκρατορία, η βρετανική, διόριζε "Πρέσβη και Πληρεξούσιο Υπουργό της Αυτού Βρετανικής Μεγαλειότητος του Βασιλέως Γεωργίου ενώπιον της Υψηλής Πύλης του Σουλτάνου Σελίμ του 3ου" τον τραντατρίχρονο Λόρδο Έλγιν.
Νέος, φιλόδοξος και φιλότεχνος, ο κύριος Πρέσβης ξεκίνησε το ταξίδι του προς την Κωνσταντινούπολη με τον απώτερο σκοπό "ν' αποβεί η θητεία του ευεργετική για την πρόοδο των καλών τεχνών στη Μεγάλη Βρετανία". Μέσο προς επίτευξη του... ευγενούς σκοπού του θεώρησε πως θα ήταν να ζωγραφίσει κάποιος τα αρχαία ελληνικά γλυπτά του Παρθενώνος και να τα δείξει στην Αγγλία.
Έτσι, πριν βάλει τα καλά του και επιδώσει τα διαπιστευτήριά του, μερίμνησε ώστε να μεταβούν στην Αθήνα καλλιτέχνες και να επιδοθούν στο θεάρεστο έργο της καταγραφής και απεικόνισης των μνημείων που "κινδύνευαν να καταστραφούν". (Εδώ που τα λέμε, η χρήση της Ακρόπολης ως τουρκικού οχυρού, που προφανώς περιείχε ποσότητα πυρομαχικών, καθώς και οι προγενέστεροι βομβαρδισμοί κατά την εποχή του άλλου "πολιτισμένου", του Ενετού Μοροζίνη, δεν ήσαν ακριβώς ό,τι θα μπορούσε να εγγυηθεί τη διασφάλιση της ακεραιότητας των γλυπτών.)

Τρώγοντας έρχεται η όρεξη...
Οι εργασίες άρχισαν να προχωρούν όχι απρόσκοπτα. Αιτία; Από τη μια η βραδυκίνητη και χρονοβόρα γραφειοκρατική διαδικασία έγκρισης της κεντρικής κυβέρνησης και από την άλλη η δυσπιστία των τοπικών αρχών απέναντι στους νεόφερτους. (Λέγεται πως οι Τούρκοι της Αθήνας αρνούνταν την ανέγερση των αναγκαίων ικριωμάτων γύρω απ' τον Παρθενώνα, φοβούμενοι πως θα μπορούσαν να γίνουν ηδονοβλεπτικά παρατηρητήρια των παρακειμένων χαρεμιών τους! Σωστοί οι κατακτητές, έτσι;)
Εντωμεταξύ, μόλις προσέγγισε το πλοίο του Λόρδου Έλγιν στα Δαρδανέλια, στο προαύλιο μιας εκκλησιάς τον προϋπάντησαν μια ανάγλυφη βάση αρχαίου κίονα και μια επιτύμβια στήλη που έπαιζαν τον ρόλο... ιαματικών καθισμάτων! Τα κείμενα, που είχαν χαραχτεί επάνω τους σε αττική και ιωνική διάλεκτο ακατάληπτη από τους ντόπιους, είχαν πιστωθεί με θαυματουργές δυνάμεις, η χρήση τους για τη θεραπεία διάφορων ασθενειών ήταν απλώς ζήτημα χρόνου. Τα βλέπει και τα ακούει αυτά ο Λόρδος και αγοράζει αυθωρεί τα πρώτα του μάρμαρα και οι τοπικοί άρχοντες ευτυχούν με την απροσδόκητη εισροή συναλλάγματος.

Τρώγοντας έρχεται η όρεξη. Κι ο Λόρδος, με τα σουλτανικά φιρμάνια προς τους "εν Αθήναις" Βοϊβόδα (κυβερνήτη) και Καδή (δικαστή) να χάνονται στο δρόμο, αποφασίζει και διατάσσει οι εργασίες να μην περιοριστούν στην απεικόνιση των γλυπτών, αλλά να επεκταθούν στη συσκευασία και στην προετοιμασία αποστολής τους στο μεγάλο νησί του. Έτσι ώστε, όταν παραλαμβάνει τελικά τα επίσημα έγγραφα, που επιβεβαιώνουν την έγκριση της οθωμανικής κυβέρνησης και αποδεικνύουν ότι η μεταβίβαση των γλυπτών είναι "νομότυπη", τα παραδίδει στα ασφαλή χέρια δυο αξιωματικών. Αποτέλεσμα, τα έγγραφα ακολουθούν μια σχετικά αναμενόμενη μοίρα: χάνονται κι αυτά. Τι κρίμα! Το ακλόνητο αποδεικτικό στοιχείο εξαφανίζεται.
Το γεγονός, όμως, παραμένει. Τα μνημεία αποχαιρετούν τη βάση τους και καταλήγουν στο Λονδίνο. (Με μια μικρή, πρόσθετη λεπτομέρεια: συνοδός του τελευταίου φορτίου, που έφυγε από τον Πειραιά το 1811, ήταν ένας άλλος Λόρδος, Βύρων το όνομά του! Μπορεί να θεωρούσε βέβηλη την πράξη του συμπατριώτη του, αλλά τι να κάνει κι αυτός;)

Στον τελικό προορισμό τους τώρα, τα κιβώτια περιμένουν τον παραλήπτη τους, που όταν επιστρέφει, επιδαψιλεύει στα γλυπτά τη δέουσα τιμή: αγοράζει ένα σπίτι στη γωνία των οδών Piccadily και Park Lane (ανεβασμένη συνοικία), χτίζει τον κατάλληλο εκθεσιακό χώρο και τα προσφέρει στον ανυπόκριτο θαυμασμό των συμπατριωτών του.

Τα χρόνια περνούν και ο θαυμασμός συνεχίζεται... 
Μάλιστα, το Βρετανικό Μουσείο προχωρεί σε ανοίγματα:
"Τα πουλάς, κύριε Λόρδε;"
" Yes."
" Πόσο;"
" Τόσο."
" Κατέβα."
" Όχι."
" Δεν σου μιλάω."
Περνάει καιρός, ο Έλγιν μένει άφραγκος, ζητάει ρουσφέτι (συγγνώμη, εξυπηρέτηση) από τον βουλευτή της περιφερείας του. Ο βουλευτής φέρνει το θέμα στη Βουλή των Κοινοτήτων με μια τροπολογία σε άσχετο νομοσχέδιο. Αρχίζουν παζάρια (συγγνώμη, πάλι, διαπραγματεύσεις), βρίσκεται λύση. Τα Ελγίνεια Μάρμαρα περιέρχονται "νομίμως και εις το διηνεκές" στην κυριότητα του Βρετανικού Μουσείου. Εν έτη 1816. Αμ' πώς;
Σήμερα πια, τα μνημεία παρουσιάζονται στους επισκέπτες σε αίθουσα φωτεινή και σε μορφή που (λογικά) δεν απέχει από την αρχική θέση τους στο ναό της Αθηνάς. Ο κεντρικός χώρος είναι αφιερωμένος στα γλυπτά της ζωφόρου, ενώ οι σωζόμενες μορφές των αετωμάτων και οι εκτιθέμενες μετώπες έχουν τοποθετηθεί στα υπερυψωμένα άκρα της παραλληλόγραμμης αίθουσας. Ακουστικός οδηγός σε εφτά γλώσσες βοηθάει στην εξήγηση και κατανόηση της καλλιτεχνικής σημασίας των έργων.

Στην Αγγλία ή στην Ελλάδα;
Η συναισθηματική προσέγγιση προσφέρει στο ερώτημα εύκολη την απάντηση. Τα Ελγίνεια Μάρμαρα ανήκουν στην Ελλάδα, στην Αθήνα, στον Παρθενώνα τον οποίο κοσμούσαν. Η κατασκευή τους εκφράζει τον ελληνικό πολιτισμό του χρυσού αιώνα του Περικλέους. Η αφαίρεσή τους έγινε παράνομα, κάλλιστα μπορεί να χαρακτηριστεί κλοπή, λεηλασία, και αποτελεί υποχρέωση της Βρετανίας να τα επιστρέψει.

Αν αποστασιοποιηθούμε, ωστόσο, από το συναίσθημα και την εκ πρώτης όψεως αντίδραση, τα πράγματα ίσως αλλάζουν. Οι Άγγλοι σού λένε:
" Τα είχατε παραμελήσει τα μνημεία σας. Ο Παρθενώνας είχε μισοκαταστραφεί. Το νέφος μαυρίζει τα μάρμαρα. Ο θόρυβος των αεροπλάνων έχει μετακινήσει τους κίονες."
Εμείς τους λέμε:
" Κι εσείς που οργανώνετε δεξιώσεις στην αίθουσά τους, τα προσέχετε περισσότερο;"
" Συκοφαντίες. Άλλωστε, τα μάρμαρα είναι παγκόσμια κληρονομιά. Άσε που σας βολεύει να είναι στο Λονδίνο."
" Why, παρακαλώ;"
" Γιατί όσοι τα βλέπουν θέλουν μετά να επισκεφτούν την Ελλάδα για να δουν κι άλλα."
" Μπα, σας έφαγε η αγωνία για τον τουρισμό; Ή, μήπως, φοβάστε ότι θα δημιουργηθεί προηγούμενο και θα αδειάσει το μουσείο σας;"
Μπλέξιμο. 

Με το νέο μουσείο της Ακρόπολης έτοιμο, η σκέψη που φαίνεται ορθότερη στη παγκόσμια κοινή γνώμη, τείνει προς την ανάγκη επαναπατρισμού. Δίχως περιττές συναισθηματικές εξάρσεις δικαιούται κανείς να δει τη μεταφορά των γλυπτών ως "αφαίρεση" από την επικράτεια ενός υπόδουλου έθνους, έστω με τη σύμφωνη γνώμη του κατακτητή και με το τυχόν ελαφρυντικό της επιθυμίας διάσωσής τους: μια ενέργεια παρωχημένου και αποικιοκρατικού χαρακτήρα.

Εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι η επιστροφή δεν είναι ορατή στο άμεσο μέλλον, η επίσκεψη των Ελλήνων στο Βρετανικό Μουσείο και η γνωριμία με τα γλυπτά του Παρθενώνος κρίνεται απαραίτητη από τη στιγμή που βρίσκονται στο Λονδίνο. Και μια και δυο και πολλές φορές. Η απαράμιλλη τέχνη τους, οι εκφραστικές αποτυπώσεις, η τελειότητα στις λεπτομέρειες των σωμάτων και των χιτώνων που τα καλύπτουν, η όλη εντύπωση που δημιουργούν τα Ελγίνεια Μάρμαρα δημιουργεί συγκίνηση και θαυμασμό εμπρός σ' αυτά τα εκπληκτικά τεχνουργήματα...