ρθρα\Ταξιδεοντας
 
RAPA NUI - ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
 

Τσσερις χιλιδες χιλιμετρα απ τις ακτς της Χιλς...

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: JUAN PABLO LIRA, GUY WENBORNE - KACTUS

«τσι συμβανει στην ψυχ του ανθρπου. χει ανγκη να κνει να ργο το οποο να διαρκσει, να επιβισει στον χρνο, και το οποο θα αποτελε το σμβολο της ανωτερτητς του πνω σε λη την πλση. Αυτ που θα καθιερσει την κυριαρχα του και το οποο θα τον δικαινει εσωτερικ» (Ιολιος Βερν. Η μυστηριδης νσος).

Αν δεν χεις δουλψει ναυτικς σε φορτηγ και δεν χεις βρεθε καταμεσς του ωκεανο, μλια μακρι απ κθε στερι, δεν θα μπορσεις να καταλβεις πς αισθνεται ο επισκπτης του νησιο ( των νησιν) του Πσχα. Περισστερο απ πντε ρες πτση χρειζονται για το ταξδι ανμεσα στο Σαντιγο της Χιλς και στο αεροδρμιο του μοναχικο Ρπα Νοι, πως ονομζουν οι ιθαγενες το μικρ νησ τους. Και δεν κρβουν τη διθεσ τους να εντυπωσισουν τον τουρστα, καθς του επισημανουν πως η πλησιστερη ηπειρωτικ στερι (η ακτ της Χιλς) απχει σχεδν τσσερις χιλιδες χιλιμετρα, σο περπου απχει, σε ευθεα γραμμ, το βρειο ακρωτρι της Νορβηγας απ την Αθνα. Δεν παρνουν, ββαια, υπψη κτι λλα νησι, πως για παρδειγμα το σμπλεγμα της Γαλλικς Πολυνησας τη νσο Χουν Φερνντες, που απχουν κατ τι λιγτερο: μνο γρω στα τρεις χιλιδες χιλιμετρα! Και επικαλονται, μλιστα, να επιστημονικ επιχερημα για να επαυξσουν τον εντυπωσιασμ. Ο χαρακτηρισμς του νησιο ως "νησιο" εξαρτται κυρως απ την απσταση, που το χωρζει απ την "κυρως στερι", στον κσμο ολκερο δεν υπρχει νησ που να χει γρω του πιτερη θλασσα απ το Ρπα Νοι, ρα πρπει να θεωρηθε τι αποτελε το "περισστερο νησ της γης μας"!

Προβληματισμς. Νησ νησι;
χι τι χει ζωτικ σημασα το ερτημα. Σ' λες τις... γνωστς γλσσες ο ρος απαντται στον ενικ: Easter Island, Isle de Paques, Isola di Pasqua. Το διο και στα ισπανικ, στη γλσσα της Χιλς: Isla de Pasqua. Γιατ, ραγε, σ' εμς γνεται ευρτερα χρση της λξης στον πληθυντικ; Μεταφραστικ λθος; Αποκλεεται, τα λθη δεν συμβιβζονται με τον λληνα. Επιθυμα να διαφοροποιηθομε απ τους λλους; Οτε, εμαστε διαφοροποιημνοι τσι κι αλλις, το δεχνουν και τα γονδια. Μπα, αλλο πρπει ν' αναζητηθε η αιτα: στην επιθυμα μας να κυριολεκτομε. Γιατ, πργματι, εκτς απ το κυρως νησ, υπρχουν και λιγοστς μικρς βραχονησδες, στις οποες θα γνει λλωστε αναφορ πιο κτω. Και χουμε σαφς ευαισθησα στις βραχονησδες. Βλπουμε τι προβλματα μπορε να δημιουργηθον, ταν να γγραφο -επσημο, παρακαλ!- ξεχν να τις μνημονεσει.
πως και να 'χει το πργμα, η πρτη εικνα στα μτια του ταξιδιτη εναι να μικροσκοπικ, τριγωνικ κομμτι γης να υψνει με αυθδεια το ανστημ του ανμεσα στον αρα και το νερ. Και καθς προσεγγζει το αεροπλνο, χι μνο οι απκρημνοι βρχοι και το γριο σκουριασμνο χμα, αλλ και τα πρσινα χαλι που σκεπζουν την ενδοχρα με τους πανταχο παρντες ευκαλπτους, λα αποπνουν να εδος εσωτερικς δναμης και αποφασιστικτητας, μιας περφανης -μχρι και αγρωχης- τσης για ενατνιση της ζως. Η φση αντικατοπτρζει τον χαρακτρα των κατοκων του νησιο.

Πριν πολλ, πολλ χρνια...
Σμφωνα με ορισμνους επιστμονες ανθρωπολγους, οι πρτοι που πτησαν το πδι τους σ' αυτ την δυσερετη γωνι πρπει να προλθαν απ την Ινδονησα, σως και να εχαν τις ρζες τους στην Ινδα. λλοι ισχυρζονται τι αντθετη μλλον ταν η πορεα, τι απ την αμερικανικ πειρο φυγαν σοι εποκησαν την Ωκεανα, ρα και το ενδιμεσο αυτ νησ. Διαφωνα και εδ. Αλλ' απ οπουδποτε και αν λκουν την καταγωγ τους, το πολιτιστικ εππεδο των πρτων κατοκων υπρξε ιδιατερα ψηλ, γι' αυτ και η περηφνια των σημερινν απογνων τους φανεται απλυτα δικαιολογημνη.
Ο λγος; Μα τα εκατοντδες αγλματα που βρθηκαν στο νησ, καθς το ανακλυψε ο πρτος εκπρσωπος του δυτικο πολιτισμο μας, ο Ολλανδς θαλασσοπρος (νααρχος!) Jacob Roggeveen στις 5 Απριλου 1722. Κυριακ του Πσχα ταν η μρα εκενη, ιδο και η εξγηση της ονοματοδοσας που παραμρισε την μχρι ττε ταυττητα του νησιο: το αρχγονο και ποιητικ νομα "Te-Pito-o-te-Henua", "Ομφαλς της Γης"! (Δεν σαν οι δικο μας αρχαοι πργονοι οι μοναδικο εθνοκεντρικο στην υφλιο. Και, σως, οι μακρινο αυτο νησιτες να εχαν κπως μεγαλτερο δκιο).
Δεν εναι, ωστσο το εν λγω κομβικ σημεο αυτ που συνδει τα νησι του Πσχα με την Ελλδα. Εναι τα αγλματα, τα δισπαρτα (κατ εκατοντδες) στη σχετικ μικροσκοπικ επιφνεια του κυρως νησιο εκενα εναι που ελκουν την προσοχ του παρατηρητ. Και, φυσικ, με φθονη φαντασα, να εξηγομαστε. Και με πολλ προσοχ, για να μη προκληθον βαιες αντιδρσεις εθνικιστικς φσεως. Αλλ' ας πισουμε το νμα απ' την αρχ.

Οι Τερστιες προτομς Μοι.
Στην εκε νησιτικη ντοπιολαλι ονομζονται "Μοι". Υλικ κατασκευς τους χουν να πτρωμα που προρχεται απ το ηφαιστειογενς δαφος του Ρπα Νοι και, ειδικτερα, απ τα λατομεα του ηφαιστεου Ρνο Ραρκου. Ποικλλουν σε μγεθος, ανμεσα σε ενμισι μτρο το μικρτερο και σε εκοσι δο περπου μτρα το μεγαλτερο, να γιγαντιαο κατασκεασμα που δεν φτασε στην τελεωσ του και κετεται ξαπλωμνο στην πλαγι του ηφαιστεου, χωρς να χει αποσπαστε απ τον βρχο του, να υπερμγεθες μβρυο επικολλημνο πεισματικ στον πλακοντα του.
Κατ μια αρκετ διαδεδομνη εκδοχ (αλλ' χι με απλυτη βεβαιτητα, γιατ γραπτ μνημεα δεν υπρχουν και η προφορικ παρδοση χει χαθε μσα στην αχλ των αινων) τα αγλματα απεικονζουν γενρχες οικογενειν και επιφαν μλη τους. Η τιμ και ο σεβασμς που οφελουν να αποτνουν οι μεταγενστεροι στους ιδρυτς της φυλς τους, καθς και στους λαμπρτερους απ τους προγνους τους, εκφραζταν με τη λξευση των προτομν τους. Χαρακτηριστικ σημεο των γλυπτν, συνμα δε νδειξη τι για ανθρπους επρκειτο και χι για θετητες, αποτελε η διαφορετικ μορφ του καθενς. Χρησιμοποιντας τα πρωτγονα μσα που διθεταν οι τεχντες την εποχ εκενη (η κατασκευ των αγαλμτων ανγεται στην περοδο .......) και χωρς να διεκδικον τυχν δφνες λεπτεπλεπτης σμλευσης, κατρθωσαν να διαφοροποισουν τη μορφ του καθενς.
Το μγεθος και οι διαστσεις της μτης και των αυτιν, το σχμα και η προεξοχ που εμφανζουν τα χελη σε σχση με το υπλοιπο πρσωπο, το στθος και η κοιλι, πως επσης και η ποικιλα της μορφς των καλυμμτων του κεφαλιο (παρσταναν καπλα μαλλι δεμνα σε ιδιτυπες κομμσεις), λα αυτ τα χαρακτηριστικ διαφρουν. (Για τα μτια δεν υπρχει τρπος σγκρισης, δεδομνου τι χθηκαν στο πρασμα των αινων, και ορισμνα χουν απλς τοποθετηθε ξαν μετ τις εργασες αποκατστασης.)
να μνο σημεο κοιν χουν λα τα Μοι: τους βραχονες, που πφτουν κατακρυφα και εφπτονται με το σμα. Θυμζουν (κι ας μην εκληφθε ως ιεροσυλα ο παραλληλισμς) τα χρια των δικν μας Κορων! Εντξει, οτε οι καλοδουλεμνοι βστρυχοι στολζουν το πρσωπο οτε τα σγουρ γνια υπογραμμζουν την ανδροπρπεια του ειδλου οτε οι ποιες κυματιστς πτυχς των χιτνων αναδεικνουν καλλγραμμα το σμα. Προαναφρθηκε, λλωστε, τι για προτομς πρκειται, τερστιες και ογκδεις μεν, επιβλητικ τοποθετημνες σε βαργδουπα υπερυψωμνα βθρα, αλλ πντως προτομς. χι ολσωμα αγλματα.
Φανεται, λοιπν, πως οι καλλιτχνες αντιμετπισαν και εκε το διο πρβλημα, βρθηκαν μπροστ σε αντστοιχο δισταγμ, παρμοιο με εκενον που συγκρτησε τους λληνες της πριμης περιδου και δεν τους επτρεψε να ξεφγουν απ τη στατικτητα των ργων και να πραγματοποισουν το λμα προς την κνηση. Και οι μακρινο νησιτες μειναν σ' αυτ, δεν εξελχθηκαν. φησαν, μως, κληροδοτματα ανεπανληπτης αξας, αν αναλογιστε κανες αφενς την εποχ που τα δημιοργησαν και αφετρου τον αριθμ τους: περισστερα απ χλια, σε μια επιφνεια λγων τετραγωνικν χιλιομτρων.

Μια ιδιατερη ιεροτελεστα...
Κτι λλο τρα. Σαν να μην αρκοσαν τα Μοι, στον επισκπτη των νησιν του Πσχα προσφρεται και να επιπλον αξιοθατο (εκτς, ββαια, απ τις φυσικς καλλονς και τις απλς, αλλ αξιοπρσεκτες, γαστριμαργικς απολασεις).
Πρκειται για τον λατρευτικ χρο Ορνγκο, να σμπλεγμα μικρν και χαμηλν κατοικιν, λιθκτιστων στο ψηλτερο σημεο του βρχου που, απ τη μια μερι ατενζει με δος τον απειλητικ κποτε κρατρα του ηφαιστεου Ρνο Κου και απ την λλη βυθζεται απκρημνα στον ακατπαυστα ανσυχο Ειρηνικ Ωκεαν. (Ας επιτραπε κι εδ, στο αθερπευτα ελληνοκεντρικ μτι να δει μια πινελι θηρακο τοπου, με τα Φυρ, την Οα και τη Θηρασι να αιωρονται ανμεσα στον κρατρα και την καλδρα).
Ο λατρευτικς αυτς χρος αποτελοσε, τον ομφαλ θρησκευτικς αφοσωσης των ιθαγενν, το κντρο της ετσιας ιεροτελεστας προς τιμ του θεο Μκε-Μκε και του "πτηννθρωπου" Τανγκτα Μνου. Μιας ιεροτελεστας που τελονταν κατ τον μνα Σεπτμβριο, τον πρτο μνα της νοιξης του ντιου ημισφαιρου. Μιας ιεροτελεστας που, αν την προσξει κποιος απροκατληπτα σε μερικς λεπτομρεις της, μπορε να παρατηρσει μερικς απμακρες ομοιτητες με λλες, κατοπινς τελετς.
Κατ τον μνα Σεπτμβριο, λοιπν, συγκεντρνονταν στον βρχο και εγκαταβιοσαν στα οικματα αυτ, με την ημικυκλικ διταξη και την εξωτερικ εμφνιση παρατηρητηρου για πολεμικ οχρωση, οι φλαρχοι του νησιο συνοδευμενοι απ μια μικρ ακολουθα. ταν ακριβς η εποχ που το ιερ αποδημητικ πτην Μανουτρα προσγγιζε και πλι το νησ, για να εναποθσει τα αυγ του στην βραχονησδα (για την οποα γινε λγος στην αρχ). Και οι φλαρχοι επρκειτο να αποδυθον στον αγνα αναζτησης και ερεσης του πρτου αυγο, κτι που θα χριζε στον νικητ τον ττλο του "πτηννθρωπου" και την πρωτοκαθεδρα μεταξ των λλων φυλρχων για να χρνο.
Θυσες, δεσεις, προσευχς, σεβσμια επκληση των θεκν δυνμεων, λες οι απαρατητες σε μια τσο σπουδαα τελετ προκαταρκτικς ενργειες πραγματοποιονταν γκαιρα επνω στον ιερ βρχο Ορνγκο. Μχρι την ημρα που εμφανζονταν στον ορζοντα τα κατκοπα φτερ του Μανουτρα, το ναυσμα για το ξεκνημα του διαγωνισμο. Οπτε οι διαγωνιζμενοι, με κνδυνο της σωματικς τους ακεραιτητας ( και της ζως τους) κατβαιναν τις μυτερς πτρες του ψηλο και ανεμοδαρμνου βραχογκρεμο και, στη συνχεια, δισχιζαν το φουρτουνιασμνο πρασμα μχρι το ερημονσι, παλεοντας μια με τη θλασσα και μια με καρχαρες που τχαινε να περιφρονται στην περιοχ. Στο τλος, αν φταναν αρτιμελες, παρμεναν βρεγμνοι και νηστικο και ανμεναν το ιερ αυγ.
Και ο μεν τυχερς επστρεφε θριαμβευτς και τροπαιοχος, οι δε λλοι αναγκζονταν να προυν τον δρμο της επιστροφς αναγνωρζοντας τον νικητ και ζητωκραυγζοντς τον. (Εδ, αξζει ν' αναφερθε μια σημαντικ λεπτομρεια. Τις περισστερες φορς, τη δοκιμασα των βρχων, της θλασσας και της ερημις στο μικρ νησ απφευγαν να την υποστον οι διοι οι φλαρχοι! στελναν τα πρωτοπαλκαρ τους, τους αντιπροσπους τους! Σαν μεσαιωνικο ρχοντες που βαζαν να μονομαχσουν οι ιππτες τους.)



Το σημεο, μως, που η ιεροτελεστα δημιουργε ντονα ερωτματα εναι αυτ που σχετζεται με το βραβεο του νικητ. Οτε οικονομικ επιβρβευση οτε τελετουργικ απδοση τιμν οτε καν κτινος. Αντ λων αυτν, επιβαλλταν καθολικ κουρ στον φλαρχο (χι μνο μαλλι και γνια, αλλ και στις βλεφαρδες και στα φρδια πεφτε αποτρχωση), εγκλεισμς σε σπηλι με πλρη απομνωση, απαγρευση οποιασδποτε επαφς (εκτς εκενης με τους φρουρος) και, τλος, ειδικ νηστευτικ διατροφ! Παρλληλα, ωστσο, του αναγνωριζταν η ισχς και το κρος του Τανγκτα Μνου, του "πτηννθρωπου". Σ' αυτ, μως, την περπτωση τα ποια οφλη τα αποκμιζε αυτοπροσπως, χι μσω τρτου.
Περεργες, αλλ ενδιαφρουσες συνθειες που γεννον αρκετς σκψεις στον περιηγητ, καθς περιδιαβζει τα δρομκια του Χνγκα Ρα, του μοναδικο χωριο του Ρπα Νοι στο μσο του πουθεν. Στα νησι του Πσχα, τσσερις χιλιδες χιλιμετρα απ τις ακτς της Χιλς...