Ταφικά κτερίσματα και μια ιδέα για το ...Πάπιγγο

«Πόσο απέχει το νότιο άκρο της Χιλής από το βόρειο;»
«Περίπου 5.000 χιλιόμετρα.»
«Δηλαδή, όσο η ευθεία Ρόδος-Ισλανδία;»
«Ας πούμε.»
«Και το μεγαλύτερο πλάτος της;»
«Γύρω στα 200 χιλιόμετρα. Αθήνα-Λαμία.»

Τώρα, γιατί αναφέρονται αυτά τα μεγέθη, όταν μπορεί οποιοσδήποτε να τα διαπιστώσει παρατηρώντας την υδρόγειο; Μα γιατί πρόκειται για μεγέθη εντυπωσιακά και γιατί δεν είναι ντροπή να εντυπωσιαζόμαστε και να εκδηλώνουμε τον εντυπωσιασμό μας. Μια τέτοια αντίδραση, δεν είναι προνόμιο των παιδιών. Κι όσο συντομότερα συνειδητοποιήσουμε πως ο αυθορμητισμός είναι συχνά προτέρημα και δεν αξίζει να συγκαλύπτεται κάτω από κοινωνικούς καθωσπρεπισμούς, τόσο το καλύτερο.

Χιλή. Το τεράστιο μήκος της, συνεπάγεται πραγματικά ακραίες κλιματικές διαφορές, χιόνια, παγετώνες και βροχερά φιόρντ στα νότια, εύκρατο κλίμα στο κέντρο, έρημος και ξηρασία στα βόρεια. Αλλά και το πλάτος της προσφέρει ακραίες συγκινήσεις, παρά τη μικρή απόσταση μεταξύ ανατολής και δύσης, χειμερινά σπορ στην πανύψηλη οροσειρά των Άνδεων, κολύμπι, μαύρισμα και ρακέτες στις ακτές του Ειρηνικού. Αλλά, αφού τις χαρές του εύκρατου κλίματος μπορείς να τις ζήσεις στην Ελλάδα κι αφού τους πάγους δεν τους συναντάς σπάνια, ας πάμε στον πανέμορφο βορρά.

Πρώτο αξιοθέατο, το χωριό Σαν Πέδρο δε Ατακάμα. Είτε με αεροπλάνο από το Σαντιάγκο μέχρι την Καλάμα (κέντρο διακίνησης χαλκού από το ορυχείο της Τσουκικαμάτα), είτε με αυτοκίνητο (εδώ χρειάζεται αρκετό κουράγιο), η τελική προσπέλαση, είναι εξίσου ενδιαφέρουσα.
Διανύοντας πολλά χιλιόμετρα στην έρημο της Ατακάμα (την ξηρότερη έρημο στον πλανήτη, που απλώνεται σε υψόμετρο 2.300 μ.) και οδηγώντας σε ασφαλτοστρωμένο δρόμο υψηλών τεχνικών προδιαγραφών (όπου συναντάς άλλα αυτοκίνητα ανά δεκάλεπτο!), κατηφορίζεις προς την όαση του χωριού. Αγνόησε το σεληνιακό τοπίο που σε περιτριγυρίζει· μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την οδήγηση, με τη μαγευτική  επιβλητικότητά του.

Στο χωριό, δρομάκια χωματένια, για να μη χαθεί ο παραδοσιακός χαρακτήρας, και στενά, όσο να χωρούν μετά βίας δυο αυτοκίνητα. Σπίτια χαμηλά, χτισμένα με λάσπη και πέτρα. Οι εξωτερικές τους πόρτες, βγάζουν απευθείας στο δρόμο, το χρώμα των προσόψεων λευκό ή γήινο και τα πορτοπαράθυρα μικρά. Στο πίσω μέρος, κήποι με δέντρα και φυτά για τους θερμούς θερινούς μήνες.
Τα άφθονα μικρά εστιατόρια, διαθέτουν κεντρική αυλή με στέγαστρα γύρω-γύρω για τον ήλιο του μεσημεριού, αλλά και με τζάκι, για να αντέχεται το βραδινό φαγητό στο ύπαιθρο, καθώς το θερμόμετρο πέφτει κατακόρυφα τη νύχτα.
Στην πλατεία, βλέπεις τον ναό του Αγίου Πέτρου. (Τόσο κοντά στον ουρανό, ποιος άγιος θα ήταν καταλληλότερος; Ο Προφήτης Ηλίας, ίσως, αλλ' αυτός ανήκει, μάλλον, στις δικές μας, τις ορθόδοξες βουνοκορφές). Από το 1745 βρίσκεται εκεί. Πέτρινος, λευκός, φωτεινός, με οροφή από ξύλο κάκτου, καλυμμένο με λάσπη και άχυρο.

Απέναντι, το αρχαιολογικό μουσείο. Ιδρύθηκε από Βέλγο ιεραπόστολο και ιστορεί την εξέλιξη του πολιτισμού των Ατακάμα, σε περίοδο 11.000 χρόνων. Περιορισμένη, αλλά αξιόλογη η συλλογή του με κεραμικά είδη, αγροτικά εργαλεία, πρωτόγονα όπλα και λιγοστές, αλλά άριστα διατηρημένες -λόγω του κλίματος και της ξηρασίας- μούμιες. Ντυμένες, με τα ρούχα της μέρας της ταφής τους! Υφάσματα από λάμα και αλπακά. Με φτερά στα μαλλιά τους. Και, δίπλα στους καθιστούς σκελετούς, σειρά ολάκερη από ταφικά παραφερνάλια: απλά κοσμήματα, μαγειρικά σκεύη, δερμάτινα ή χάλκινα αντικείμενα, πίπες καπνού. Όσα κρινόταν πως χρειάζονταν οι νεκροί, για το μακρύ ταξίδι τους. Αλήθεια, πώς είναι δυνατόν να μη σκεφτείς τα κτερίσματα των αρχαίων ελληνικών τάφων;

Ανατολικά από το Σαν Πέδρο, η απόλυτη έρημος. Για πολλά χιλιόμετρα. Δεν πρόκειται για τεράστιες εκτάσεις άμμου, με αμμοθύελλες και βεδουίνους. Όχι. Απ' άκρη σ' άκρη, μέχρι εκεί που το βλέμμα συναντάει τις Άνδεις και τα ηφαίστεια (ψηλότερο το Λικανκαμπούρ, 5.916 μ.), δεν έχει παρά χώμα, ξεραΐλα, αγριάγκαθα. Οι ραγάδες του εδάφους, σα βαθιές ρυτίδες, σκαμμένες σε γερασμένο πρόσωπο. Εκεί, ζήτημα είναι αν πέφτουν λίγες σταγόνες βροχής μια φορά το χρόνο. Υπάρχουν μέρη, όπου τα ιστορικά αρχεία, δεν έχουν ποτέ καταγράψει βροχόπτωση, όπου η ηλιακή ακτινοβολία είναι η εντονότερη στην υφήλιο. Και, σχεδόν αδιάκοπα, οι άνεμοι σαρώνουν.

Ξάφνου, το έδαφος γίνεται λευκό, μια κάπως πιο ευφρόσυνη αίσθηση δημιουργείται, τα μάτια διακρίνουν κάτι σα ροζ φλαμέγκο. Δεν είναι οφθαλμαπάτη. Πλησιάζουμε σε μια λίμνη της αλάτινης πεδιάδας. Χιλιάδες χρόνια ξηρασίας, έχουν αφήσει τα ίχνη τους, με την έτσι κι αλλιώς σπάνια πανίδα και χλωρίδα, να ελπίζει σε λίγη ζωή και τους θαρραλέους ταξιδιώτες, να δοκιμάζουν μιαν αναζωογονητική εμβάπτιση! (Όχι κολύμβηση). Με προσοχή, όμως. Γιατί, ναι μεν δεν είναι το νερό τόσο «ελαφρύ» και καυτερό, όπως της Νεκρής Θάλασσας, αλλά, η περιεκτικότητά του σε άλατα, εγγυάται έντονο τσούξιμο στα μάτια.

Προς τα δυτικά του χωριού, η ίδια άγρια ξεραΐλα, αλλά με μια διαφορά. Δεν έχει λίμνες η περιοχή· έχει βουνά. Άνυδρα, ηλιοκαμένα και ανεμοδαρμένα βουνά, στα οποία τα ποικίλα ορυκτά του εδάφους, οργανώνουν οπτική γιορτή. Υπόγειες σπηλιές, με σταλαγμίτες σαν προϊστορικά θεριά, βαθιά ορύγματα στους βράχους, απολιθωμένα κομμάτια γης που υψώνονται κατακόρυφα, διεγείροντας τη φαντασία των ξεναγών, στεγνά φαράγγια, χωμάτινες κοιλάδες.
Εντυπωσιακότερη ανάμεσά τους, η Κοιλάδα της Σελήνης. Εκεί, το αλάτι σπρώχνει να βγει στην επιφάνεια και καλύπτει το χώρο με ένα λεπτό, άσπρο επίστρωμα, ώστε να δημιουργείται η εντύπωση σεληνιακού τοπίου. Και εκεί, ναι, υπάρχουν αμμόλοφοι· που, σαν τις ομηρικές σειρήνες, σε καλούν να τους ανέβεις. Χωρίς τον κίνδυνο να τσακιστείς. Γιατί, μπορεί να είναι δύσκολη η ανάβαση, με τον άνεμο να σε γεμίζει άμμο και να σου αντιστέκεται, αλλά το οποιοδήποτε παραπάτημα, δεν μπορεί να είναι ανησυχητικό. Αρκεί να έχεις εφοδιαστεί με νερό, αντοχή και υπομονή. Ήρεμα. Το υψόμετρο των 2.500 μ. θέλει προσοχή.
Στο τέρμα της διαδρομής, ανταμείβεσαι. Η δύση είναι αριστουργηματική, με τα χρώματα που απλώνει στο στερέωμα και τα άπειρα φωτοσκιαστικά παιχνιδίσματα στην κοιλάδα. Κι αν μείνεις εκεί λίγο περισσότερο, θα μαγευτείς με το μεγαλείο της επερχόμενης νύχτας. Ιδίως, αν έχει πανσέληνο. (Αλλά, πάλι προσοχή. Χρειάζονται πιο ζεστά ρούχα).

Τώρα, αν έχεις εξοικειωθεί με το υψόμετρο και τις μεταβολές της θερμοκρασίας και αν δεν έχεις πρόβλημα να οδηγήσεις αξημέρωτα σε κατσάβραχα, να διασχίσεις ακόμα και ποταμάκια, τότε αξίζει να επισκεφτείς τους θερμούς πίδακες του ηφαιστείου Τάτιο. (Απαραίτητα, με οργανωμένη εκδρομή ή με ιδιωτικό ξεναγό).
Για ποιο λόγο, όμως, η περιπέτεια; Διότι στο Τάτιο, το οποίο βρίσκεται σε υψόμετρο 4,300 μ., η έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα, ωθεί από τα έγκατα της γης καυτές υδάτινες μάζες, που εκτινάσσονται στον αέρα, υπό μορφή τεράστιων σιντριβανιών. Το φαινόμενο, οφείλεται στην πίεση και στη μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας (το νερό φτάνει σχεδόν τους 100° και το εξωτερικό θερμόμετρο δείχνει γύρω στο 0° πρωινιάτικα!)
Πρόκειται για το ψηλότερο γεωθερμικό πεδίο στον κόσμο. Και, άσχετα από το θεωρητικο-επιστημονικό αυτό επιχείρημα, το θέαμα δε σε απογοητεύει. Αρκεί να τηρήσεις το ωράριο. Γιατί, μόνο την αυγή μπορείς να θαυμάσεις τη φυσική ομορφιά των πιδάκων· τα χρώματα που σκορπίζει η ανατολή και η θερμοκρασιακή διαφορά, χάνονται αργότερα.
«Ζαλίστηκες;» ρωτάει ο ξεναγός.
«Λιγάκι.»
«Έλλειψη οξυγόνου. Μάσησε ένα φύλλο κόκας!»
«Κι αν το συνηθίσω;»
«Δεν το συνηθίζεις.»

Μετά, στις θερμές πηγές Πουριτάμα. (Θερμά λουτρά μπορείς να δοκιμάσεις και στο ηφαίστειο Τάτιο. Η διαφορά, ωστόσο, της εξωτερικής θερμοκρασίας και εκείνης του νερού -54°- κρίνεται αποτρεπτική, ενώ η παρουσία δεκάδων τουριστών, ασφαλώς δεν βοηθάει).
Επιστρέφεις στο Σαν Πέδρο από διαφορετικό δρόμο, εξίσου δύσκολο και απαιτητικό. (Κατωφέρεια με πρώτη!) Και, φτάνοντας στο... χαμηλότερο υψόμετρο των 3.500 μ., βρίσκεις το ποτάμι Πουριτάμα. Τα νερά, διασχίζουν εδώ, ένα βαθύ, βραχώδες φαράγγι και σχηματίζουν καμιά δεκαριά μικρές, φυσικές πισίνες με νερό στους 38°.
«Απόλυτη ηρεμία!»
«Κι ο ήλιος έχει ήδη ανεβεί αρκετά ψηλά. Η ζέστη συνηγορεί για μια υγρή ανάπαυλα.»
«Κοίτα πράμα! Ολόκληρο συγκρότημα. Αποδυτήρια, εγκαταστάσεις υγιεινής, άψογες ξύλινες πασαρέλες που συνδέουν τις πισίνες!»
«Πισίνες σχεδόν ιδιωτικές. Για ατομικό ή... ζευγαρωτό μπανάκι.»

Μάλιστα. Μήπως οι δροσερές κολυμπήθρες (ή «μπανιέρες») στα νερά του Βοϊδομάτη, εκεί κοντά στο Πάπιγγο της Ηπείρου, θα μπορούσαν να πάρουν παράδειγμα από τις θερμές πηγές σ' αυτή την άκρη του κόσμου;