ΤελικÜ, και να θÝλεις, δεν μπορεßς να την ξεχÜσεις την ΕλλÜδα. Και, προφανþς, η φρÜση αυτÞ δεν αναφÝρεται στο φως του μεσογειακοý Þλιου, üταν αυτüς λÜμπει στην πρωτεýουσα της ΤοσκÜνης. ΑναφÝρεται στο Üλλο, το πνευματικü φως που Ýχει εδþ και αιþνες μεταλαμπαδευτεß εκεß. ΑλλÜ ας πÜρουμε τα πρÜγματα με μια λογικÞ σειρÜ.
Και, πρþτα, ας δοýμε τα κÜπως επιφανειακÜ. Επικεντρþνοντας τις παρατηρÞσεις στην Piazza della Signoria, την κεντρικÞ αυτÞ πλατεßα της παλιÜς πüλης, εκεß üπου συνεδρßαζε κατÜ το αναγεννησιακü παρελθüν η παντοδýναμη φλωρεντινÞ Signoria, η διοßκηση. Εßτε κÜτω απü το στιβαρü χÝρι των Μεδßκων εßτε, üταν εκεßνοι εßχαν εξοριστεß, στο πλαßσιο της δημοκρατικÞς λειτουργßας του πολιτεýματος, απü το Γενικü Συμβοýλιο του Λαοý το οποßο συνεδρßαζε στην Αßθουσα των Πεντακοσßων.
«ΜÝσα σ' αυτü το μεσαιωνικοý χαρακτÞρα κτÞριο; Δεν θυμßζει και πολý ΕλλÜδα αυτü.»
«ΣωστÜ. ¼μως, Þδη η ιδÝα και η σýνθεση του κυβερνητικοý οργÜνου της φλωρεντινÞς δημοκρατßας παραπÝμπει στην αθηναúκÞ κοιτßδα της, Ýτσι δεν εßναι; ¸πειτα, μιλÞσαμε για επιφανειακÞ προσÝγγιση. Και, αν εξαιρÝσεις το οικοδüμημα, σχεδüν ολüκληρη η επιφÜνεια της πλατεßας κατακλýζεται απü θÝματα της ελληνικÞς μυθολογßας. Στην αριστερÞ γωνßα του Palazzo Vecchio δεσπüζει το γλυπτικü σýμπλεγμα του "Biancone", üπως ονομÜστηκε το Ýργο του ΜπαρτολομÝο ΑμμαννÜτι λüγω του τερÜστιου λευκοý μαρμÜρινου αγÜλματος που βρßσκεται στο κÝντρο του.»
«Πρüκειται για τον Ποσειδþνα;»
«Ναι. Για τον θεü της θÜλασσας, ο οποßος στÝκει περÞφανος ανÜμεσα στους χÜλκινους σÜτυρους και τις νερÜιδες που δροσßζονται με το νερü του σιντριβανιοý. Τþρα, κοßταξε την εßσοδο του Palazzo Vecchio.»
«ΒλÝπω το αντßγραφο του Δαβßδ του ΜιχαÞλ ¢γγελου. Να το εντÜξουμε στην ελληνικÞ μυθολογßα κι αυτü;»
«Πολý αστεßο. Στην Üλλη πλευρÜ, ωστüσο, ο ημßθεος ΗρακλÞς δεßχνει τους μυþνες και το ρüπαλü του σε üσους θα υπÝβλεπαν τη δημοκρατßα και θα Þθελαν να την καταλýσουν. Οι Φλωρεντινοß θεωροýσαν την ελευθερßα ως το υπÝρτατο αγαθü τους. ¢λλωστε, την ßδια Ýννοια εßχε και η τοποθÝτηση του αγÜλματος του Δαβßδ που εßχε κατατροπþσει τον τυραννικü ΓολιÜθ.»
«ΜÜλιστα. ¸χουμε, λοιπüν, τον Ποσειδþνα και τον ΗρακλÞ.»
«Και, διαγωνßως απÝναντι, στην Üκρη της στοÜς που διατρÝχει τη μßα πλευρÜ της ΠινακοθÞκης των Γραφεßων (πιο γνωστÞς ως Galleria degli Uffizi), μπορεß ο επισκÝπτης να θαυμÜσει το αριστοýργημα του Μπενβενοýτο Τσελλßνι, τον ΠερσÝα του. ¢γαλμα χÜλκινο, χυμÝνο το 1554 και προσεγμÝνο μÝχρι τις πιο μικρÝς του ανατομικÝς λεπτομÝρειες, εμφανßζει τον ελευθερωτÞ της ΑνδρομÝδας λßγο μετÜ τον αποκεφαλισμü της ΜÝδουσας, καθþς με το Ýνα χÝρι κρατÜει το σπαθß και με το Üλλο επιδεικνýει το αποκομμÝνο κεφÜλι του τÝρατος. Τüσο το πρüσωπο του Þρωα, üσο και το υπüλοιπο σþμα του, εκφρÜζουν το αρχαιοελληνικü κλασικü ιδεþδες, το πüδι του δε πατÜει με Þρεμη σιγουριÜ το ακÝφαλο κορμß της ΜÝδουσας.»
«Εßναι πραγματικü αριστοýργημα, θα Þταν προσβλητικÞ οποιαδÞποτε παρατÞρηση. Και απü κÜτω, το περßτεχνο βÜθρο του αγÜλματος, Ýργο του Τσελλßνι κι εκεßνο;»
«Δικü του. ¼πως και το τýμπανο της βÜσης, που απεικονßζει τον ΠερσÝα να ελευθερþνει την ΑνδρομÝδα. Σε αντßγραφο αυτü. Το πρωτüτυπο βρßσκεται σε Üλλο χþρο.»
«Ωραßα τα Ýχουν διασπεßρει οι Ιταλοß, þστε να πολλαπλασιαστοýν τα αξιοθÝατα. Ωστüσο, λυπÜμαι αλλÜ το τýμπανο δεν μπορþ να το ξεχωρßσω οýτε ως αντßγραφο.»
«Γιατß το κρýβουν οι καθισμÝνοι κατÜκοποι τουρßστες. Μπορεßς, üμως, να δεις τα υπüλοιπα αγÜλματα της ΣτοÜς. ΑνÜμεσÜ τους, διακρßνονται ακüμη δýο ελληνικÜ θÝματα: ο ΗρακλÞς που εξουδετερþνει τον ΚÝνταυρο και ο Αßας που ανασηκþνει το πτþμα του ΠÜτροκλου.»
«Ευτυχþς που υπÜρχουν και μερικÜ Üλλα με θÝματα ιταλικÜ, üπως οι Ýξι Ρωμαßες δÝσποινες και η αρπαγÞ των Σαβßνων.»
«Ευτυχþς. Κι ας ρßξουμε μια ματιÜ, αποχωρþντας απü την πλατεßα, στον Ýφιππο ΚοσμÜ τον Πρεσβýτερο, τον πρþτο μεγÜλο δοýκα της Φλωρεντßας.»
«Εδþ δεν Ýχουμε ελληνικÞ επßδραση. Οýτε καν επιφανειακÞ.»
« ¼μως...»
ΜερικÝς δεκÜδες μÝτρα με κατεýθυνση βüρεια, ο νους ζαλßζεται απü Ýνα Üλλο σýμπλεγμα κτηρßων: τον καθεδρικü ναü της Παναγßας του ¢νθους, το κωδωνοστÜσιο και το -χρονικÜ αρχαιüτερο- ΒαπτιστÞριο.
«Γιατß Παναγßα του ¢νθους;»
«Γιατß η λατινικÞ ονομασßα της πüλης Þταν Florentia, και flora στα λατινικÜ σημαßνει Üνθος. Αυτüς, λοιπüν ο καθεδρικüς ναüς, η Santa Maria del Fiore, περικλεßει το Ýνα απü τα δýο μυστηριακÜ, ας μου επιτραπεß η Ýκφραση, στοιχεßα επαφÞς με το ελληνικü παρελθüν. ΑναφÝρομαι στον τροýλο του. Σε αντßθεση προς Üλλους ναοýς, üπως επß παραδεßγματι ο αναμφισβÞτητα πολý εντυπωσιακüς ¢γιος ΜÜρκος στη Βενετßα με τους πÝντε τροýλους, ο τροýλος εδþ εßναι Ýνας και μüνος. ¼πως συμβαßνει και στην περßπτωση του ναοý της Αγßας του Θεοý Σοφßας στην Κωνσταντινοýπολη. ΔιÜβασα κÜπου üτι η αρχικÞ ιδÝα του ΑρτÝμιου και του Ισßδωρου, των αρχιτεκτüνων του ορθüδοξου μνημεßου, Þταν να δημιουργÞσουν την εικüνα -Þ την ψευδαßσθηση- ενüς ουρÜνιου στερεþματος. Ο προσκυνητÞς, βλÝποντας απ' Ýξω τον τροýλο και θεωρþντας τον απü το εσωτερικü του ναοý, αισθÜνεται σαν να Ýχει ενþπιüν του τον οßκο του Θεοý σε μικρογραφßα. Εντýπωση που üμως αμβλýνεται, üταν ο τροýλος χÜνει τη μοναδικüτητÜ του.»
«Και πρÝπει να πιστÝψουμε üτι Ýτσι σκεφτüταν ο ΜπρουνελλÝσκι, üταν σχεδßαζε τον τροýλο;»
«ΜÞπως διαθÝτουμε κÜποια Ýνδειξη περß του αντιθÝτου; ¢λλωστε, την εποχÞ εκεßνη, στα 1420, εßχε κιüλας αρχßσει η Ýξοδος των Βυζαντινþν προς την Ιταλßα, καθþς ο οθωμανικüς κßνδυνος εßχε αρχßσει να διαγρÜφεται καθαρÜ. Και η εν λüγω Ýξοδος σχετßζεται με το δεýτερο μυστηριακü στοιχεßο. ΑπÝναντι στην κýρια εßσοδο του ναοý, θαυμÜζει ο επισκÝπτης την ανατολικÞ πýλη του Βαπτιστηρßου.»
«ΑυτÞν με τα δÝκα ανÜγλυφα, επßχρυσα πλαßσια που απεικονßζουν σκηνÝς απü την ΠαλαιÜ ΔιαθÞκη;»
«ΑυτÞν. Εßκοσι επτÜ ολüκληρα χρüνια χρειÜστηκε ο ΓκιμπÝρτι για να τη φιλοτεχνÞσει. Απü το 1425 μÝχρι το 1452.»
«Την τελεßωσε, δηλαδÞ, Ýνα χρüνο πριν απü την Üλωση.»
«Και δεκατρßα χρüνια μετÜ την περßφημη σýνοδο της Φλωρεντßας. Μια σýνοδο που εßχε ξεκινÞσει το 1438 στην ΦερÜρα και συνεχßστηκε εδþ, με τον ευσεβÞ και φιλüδοξο στüχο να αρθεß το σχßσμα ανÜμεσα στην ανατολικÞ και τη δυτικÞ εκκλησßα.»
«Στη σýνοδο εßχε λÜβει μÝρος, αν δεν απατþμαι, και ο Βησσαρßων.»
«Ναι. ¸λληνας απü το ΒυζÜντιο με συμφιλιωτικÞ διÜθεση και με πßστη ακλüνητη πως δεν πρÝπει να προσκολλÜται ο σωστüς χριστιανüς στις λÝξεις, αλλÜ να πασχßζει να βρει το αληθινü νüημÜ τους και να "λυτρþσει" το πνεýμα τους. Αναφερüταν στον, κατÜ την κρßση του, ασÞμαντο χαρακτÞρα της βασικÞς δογματικÞς διÝνεξης των καθολικþν με τους ορθüδοξους, στην πηγÞ προÝλευσης του Αγßου Πνεýματος, στο περιþνυμο filioque: το εκ του Πατρüς και εκ του Υιοý εκπορευüμενο.»
«ΓνωστÞ η στÜση του. Εßχε, βÝβαια, ασπαστεß τον καθολικισμü και χειροτονηθεß καρδινÜλιος.»
«Χωρßς αυτü να σημαßνει üτι εßχε απολÝσει το δικαßωμα να αντιτßθεται σε μισαλλüδοξες απüψεις και να υπερασπßζεται τη χριστιανικÞ ενüτητα.»
«Ωραßα. ΑλλÜ πþς συνδÝεται ο ¸λληνας Βησσαρßων με την πýλη του Βαπτιστηρßου;»
«Το τελευταßο ανÜγλυφο, κÜτω δεξιÜ, αναπαριστÜνει τη συνÜντηση του Σολομþντος με τη βασßλισσα του ΣαβÜ, τη στιγμÞ που συνÜπτουν ειρÞνη. Ε, λοιπüν, Ýχει διατυπωθεß η γνþμη üτι, πßσω τους, κρýβεται η ειρηνικÞ κατÜληξη της συνüδου της Φλωρεντßας. Ο ΓκιμπÝρτι θÝλησε να απαθανατßσει το γεγονüς, χωρßς να απομακρυνθεß απü το θÝμα που κÜλυπταν τα υπüλοιπα ανÜγλυφα της πýλης. Ο θαυμασμüς του για τον Βησσαρßωνα και η πßστη του στην ειρηνικÞ συνýπαρξη τον þθησαν να τιμÞσει τη σýνοδο με Ýμμεσο τρüπο. Και το Ýπραξε, παßζοντας με τις βιβλικÝς φιγοýρες.»
«ΕνδιαφÝρουσα γνþμη. Ποια σχÝση, üμως, Ýχει με την αλÞθεια;»
«Δýσκολο να αποδειχθεß. ΑλλÜ εýκολο να γßνει αποδεκτÞ με λßγη φαντασßα, συνδυασμÝνη με αρκετü ρομαντισμü.»
«ºσως και με μεγÜλη δüση εθνοκεντρισμοý.»
«ºσως. Θα πρüσθετα, üμως, εθνοκεντρισμοý καλοπροαßρετου. ¼χι;»
|
