«Είναι μακριά από την Ελλάδα μας η Ινδία με το ένα δισεκατομμύριο διακόσιες χιλιάδες (και βάλε) κατοίκους. Ακόμη και σήμερα, με τις ταχύτατες και άνετες αεροπορικές διασυνδέσεις, χρειάζεται αρκετός χρόνος ώσπου να πάει κάποιος στην πρωτεύουσά της και πολύ περισσότερος για τις πόλεις και τα χωριά της περιφέρειας.»
«Δηλαδή, τα πράγματα ήσαν απλούστερα για τον Αλέξανδρο και τη στρατιά του που έφτασαν μέχρι εκεί; Με άλογα και με πεζοπορία;»
«Σαφώς όχι. Έτσι, μάλιστα, φαντάζει ασυγκρίτως μεγαλύτερο εκείνο το κατόρθωμα. Που έχει κιόλας αφήσει κατάλοιπα για να υπερηφανεύονται και οι σύγχρονοι Έλληνες.»
«Θα το ρίξουμε στα ελληνοκεντρικά τώρα;»
«Μα είναι δυνατόν να μη συγκινηθείς, βλέποντας σε μουσείο του Δελχί ένα έκθεμα από μουσελίνα με την επεξήγηση ότι το είδος αυτό του ανθεκτικού υφάσματος, που πήρε το όνομά του από την Μοσούλη της Μεσοποταμίας (στο σημερινό Ιράκ) αναφέρεται ήδη από τον ικανότατο ναύαρχο και φίλο του Αλεξάνδρου, τον και γλαφυρό συγγραφέα Νέαρχο; Αλλά δεν είναι αυτό το κύριο θέμα μας. Έναυσμα για την επισήμανση της απόστασης αποτέλεσε η γνωριμία με μιαν ιδιαίτερα απομακρυσμένη πόλη (απέχει μόλις εκατό χιλιόμετρα από το Πακιστάν), το Jodhpur.

Ο πληθυσμός της εν λόγω πόλης εγγίζει το ενάμισι εκατομμύριο. Το εξήντα τοις εκατό είναι ινδουιστές και οι υπόλοιποι μωαμεθανοί, με ελάχιστες εξαιρέσεις άλλων θρησκειών. Ιδρυτής του Jodhpur υπήρξε  κάποιος Jodha, πολέμαρχος της εποχής που έδωσε στην πόλη το όνομά του στα 1459, έξι χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Θρυλείται ότι την επιλογή για τον ακριβή τόπο τη στήριξε στη συμβουλή ενός ερημίτη. Ανεξάρτητα από τον θρύλο, όμως, ο τόπος παρείχε το στρατηγικό πλεονέκτημα της ύπαρξης λόφου που, όπως υψωνόταν μονάχος του μέσα στην έρημο, προσφερόταν για την κατασκευή κάστρου απόρθητου. Και το κάστρο αυτό το οικοδόμησε πράγματι ο πολέμαρχος: περιτειχισμένο σε περίμετρο δέκα χιλιομέτρων, με δεύτερη και τρίτη σειρά εσωτερικών τειχών και με τάφρους βαθιές, πρόσθεσε αμυντική δύναμη στον απόκρημνο βράχο και στάθηκε εκεί, ακοίμητος και μαζί αποτελεσματικός φύλακας.
Ο καιρός περνούσε και οι γενιές διαδέχονταν η μία την άλλη. Κάθε νέος άρχοντας της περιοχής φρόντιζε να χτίσει καινούργια πτέρυγα και, έτσι, εκείνο το αρχικό κάστρο πήρε την τελική μορφή του που βλέπουμε σήμερα. Μόνος κυρίαρχος της πόλης που είχε πια απλωθεί γύρω από τους πρόποδές του. Ώσπου ήρθε το τέλος του 19ου αιώνα και, στα 1899, πέθανε ο μαχαραγιάς που το κατοικούσε, ο Jaswanth Singh. Η σορός του έπρεπε τώρα να καεί, σύμφωνα με τις επιταγές της ινδουιστικής του πίστης. Και στην πυρά, τη φορά αυτή σύμφωνα με τα έθιμα της ίδιας πίστης, έπρεπε να ριχτεί οικειοθελώς η χήρα του.
«Οικειοθελώς, είπατε;»
«Μάλιστα, σεβαστή μας μαχαρανή.»
«Κι αν τυχόν μου λείπει αυτή η… οικειοθελής τάση, θα με ωθήσετε δια της βίας;»
«Ποτέ, σεβαστή μας μαχαρανή.»
«Οπότε αν δεν πέσω, θα καταστώ ίσως αποσυνάγωγη της κοινωνίας;»
«Σε καμία περίπτωση, σεβαστή μας μαχαρανή.»
«Μα, αφού έχουν έτσι τα πράγματα, γιατί προτιμούσαν οικειοθελώς να πεθάνουν και δεν διάλεγαν τη ζωή οι γυναίκες των προκατόχων του μακαρίτη του άντρα μου;»
«Από αγάπη για τον αποβιώσαντα σύζυγο κι αφέντη τους. Τι να την κάνουν, άλλωστε τη ζωή; Δεν μπορούσαν πλέον να παντρευτούν ούτε να γεύονται τις γυναικείες χαρές, σεβαστή μας μαχαρανή.»
«Μάλιστα.» είπε φωναχτά η χήρα. Και μέσα της: «Από αγάπη για τον αποβιώσαντα σύζυγο κι αφέντη τους, ε; Δεν λέω, κι εγώ τον αγαπούσα, αλλά να πεθάνω ψητή στα κάρβουνα πάει πολύ, νέα κοπέλα; Κι όσο για τις άλλες απαγορεύσεις, θα δείξει το μέλλον.» Και συνέχισε με σταθερή φωνή: «Λοιπόν, εγώ διαλέγω να ζήσω για να του χτίσω ένα πανέμορφο μαυσωλείο του δυστυχισμένου. Και για να βεβαιωθώ πως θα γίνει του γούστου μου.»
«Όπως διατάξετε, σεβαστή μας μαχαρανή.»
Το είπε και το έκανε. Και ο σημερινός επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει ένα κομψοτέχνημα. Στον λοφίσκο απέναντι από το κάστρο, εκεί ακριβώς που μπορούσε η χήρα να είναι απολύτως σίγουρη ότι η καύση θα πραγματοποιηθεί δίχως τη δική της συμμετοχή και, παράλληλα, μπορούσε να επιβλέπει τις εργασίες ανέγερσης του μαυσωλείου, αντικρίζει ο σημερινός επισκέπτης δύο οικοδομήματα, αμφότερα μαρμάρινα: ένα μικρό, εν είδει κενοταφίου, εκεί όπου έγινε η αποτέφρωση και ένα μεγαλύτερο, το καθαυτό μαυσωλείο, το κομψοτέχνημα.

Όπου αποδεικνύεται ότι η τετραπέρατη εκείνη γυναίκα, αφενός γνώριζε πώς να καλύπτει τα νώτα της και αφετέρου διέθετε πολιτικό αισθητήριο. Ιδού γιατί. Είπαμε στην αρχή ότι οι κάτοικοι του Jodhpur είναι στην πλειοψηφία τους ινδουιστές, αλλά και ότι πολλοί ακολουθούν τα διδάγματα του Μωάμεθ, κάτι που συνέβαινε ήδη κατά τον 19ο αιώνα. Κατόπιν αυτού, και με σκοπό να μη θιγεί κανένα τμήμα του πληθυσμού, ζήτησε η χήρα από τον αρχιτέκτονα να συνδυάσει στοιχεία τόσο από ινδουιστικό ναό όσο και από μουσουλμανικό τέμενος.
Και το αποτέλεσμα; Ο «ινδοϊσλαμικός» ρυθμός! Με κεντρικό, κωνικό και ανάγλυφα σκαλισμένο τρούλο, με επίπεδες επιφάνειες και με άνθη λωτού, ώστε να ικανοποιηθούν οι ινδουιστές, αλλά και με τρούλους σφαιρικούς, με ημικυκλικά τόξα και με γεωμετρικά σχήματα, ώστε να μη δυσαρεστηθούν οι μουσουλμάνοι. Ένα αποτέλεσμα συμβιβασμού που, εκτός από το κοινωνιολογικό μήνυμά του υπέρ της ανεκτικότητας και εναντίον του φανατισμού, έφερε στο φως ένα μαυσωλείο χάρμα ιδέσθαι, το οποίο επάξια έλαβε το προσωνύμιο «Μικρό Taj Mahal”, μια που δεν έχει τίποτε να ζηλέψει από το ομόλογό του στην Άγκρα.
Τούτο, λοιπόν, το στολίδι μαζί με το παρακείμενο κάστρο αποτελούν σήμερα τα δυο κτήρια που βλέπουν από ψηλά και ένα γύρω τα σπίτια της κατοικημένης πόλης, με τον χαρακτηριστικό γαλάζιο χρωματισμό τους. Το γαλάζιο ήταν το χρώμα που δικαιούνταν στο παρελθόν να χρησιμοποιούν αποκλειστικά οι εκπρόσωποι της κάστας των Βραχμάνων, στο πλαίσιο της ινδουιστικής κοινωνικής κατάταξης. Τώρα, με τη δημοκρατικοποίηση της Ινδίας, η χρήση του επιτρέπεται από οποιονδήποτε το επιθυμεί, με συνέπεια να απλώνεται στα μάτια του τουρίστα ένα θέαμα εντυπωσιακό.

«Έτσι όπως φαίνονται τα σπίτια από εδώ επάνω, φέρνουν κάπως σαν κυκλαδίτικο νησί. Διαφωνείς;»
«Καλά, αν πρέπει πάντα να βρίσκουμε σημείο επαφής και σύγκρισης με την Ελλάδα, προτιμότερο θα ήταν εν προκειμένω να το αναζητήσουμε στο κοινωνικό μήνυμα ειρηνικής συνύπαρξης των θρησκειών.»
«Δεν διαφωνώ ως προς την ουσία, αν και δεν θα έλεγα ότι οι σημερινοί Έλληνες επιδεικνύουν τάσεις μισαλλοδοξίας. Ας είναι. Θα διαφωνήσω, όμως, σχετικά με την πρωτοτυπία. Αν δεν κάνω λάθος, ο ξεναγός επισήμανε και στο κάστρο διακοσμητικά στοιχεία συνδυαστικά ινδουισμού και μωαμεθανισμού. Και το κάστρο προηγήθηκε χρονικά του μαυσωλείου, έτσι δεν είναι;»
«Σωστά. Πρόκειται, ωστόσο, για στοιχεία εξωτερικής διακόσμησης και όχι για ολόκληρη την αρχιτεκτονική σύλληψη. Εκεί τοποθετώ τη διαφορά και για τον λόγο αυτόν αναφέρομαι σε πρωτοτυπία. Αν θελήσουμε, πάντως, να καταλήξουμε σε ουσιαστική θεώρηση, δεν έχει σημασία ποιος είναι ο νικητής στον… αγώνα δρόμου. Η πραγματική νίκη ανήκει, πρώτον, στους εμπνευστές του ινδοϊσλαμικού ρυθμού και, κατ’ επέκταση, στον πληθυσμό που με χαρά τον αποδέχθηκε. Συμβιώνοντας ειρηνικά, ανεξάρτητα από τη θρησκεία που έχει καθένας επιλέξει.»
«Αλήθεια, πόσοι είναι σήμερα οι μουσουλμάνοι στην Ινδία;»
«Με βάση την τελευταία απογραφή του 2001, αποτελούν το δέκα πέντε τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού: είναι περισσότεροι από εκατόν πενήντα εκατομμύρια και, οπωσδήποτε, πιο πολλοί από τον πληθυσμό του Πακιστάν στο οποίο όλοι σχεδόν είναι μουσουλμάνοι.»
«Τέλος πάντων, ας ξαναγυρίσουμε στο Jodhpur και, γενικότερα, στα φρούρια και κάστρα του Ρατζαστάν. Θα έχεις προσέξει, ασφαλώς, ότι η λέξη “πύλη” στην τοπική γλώσσα λέγεται “pol”, έτσι δεν είναι;»
«Οπότε, διαπιστώνεται επίδραση της ελληνικής;»
«Το θεωρείς απίθανο; Αφού, όπως λέγαμε προηγουμένως, έφτασε μέχρι εδώ ο Μακεδόνας στρατηλάτης;»
«Μπορεί να είναι κι έτσι. Αλλ’ αρκετά με την ετυμολογία. Ας μείνουμε στην οπτική απόλαυση. Να, εκεί απέναντι, το φανταχτερό εκείνο κτήριο που μοιάζει φτιαγμένο από κοκκινόχωμα υπήρξε κάποτε το παλάτι του μαχαραγιά της περιοχής. Σήμερα, που έχουν καταργηθεί οι τίτλοι και οι εξουσίες που πήγαζαν απ’ αυτές, έχει μετατραπεί στο μεγαλύτερο μέρος του σε ξενοδοχείο ιδιωτικών συμφερόντων. Ένα μικρό τμήμα του στεγάζει ένα μικρό μουσείο και το υπόλοιπο παρέχει κατοικία στον τέως μαχαραγιά και την οικογένειά του.»
«Και ο κόσμος πώς αντιμετωπίζει αυτή την ευνοϊκή, χαριστική θα έλεγα, μεταχείριση;»
«Από αδιάφορα έως θετικά. Εξακολουθούν να τον σέβονται και να αποδέχονται την παρουσία του ανάμεσά τους. Παρά την τραγική φτώχεια των πολλών. Είναι, άραγε, θέμα ανεκτικότητας ή φόβου; Θέμα ιδιοσυγκρασίας ή θρησκείας; Ποιος ξέρει.»

ΧΧΧΧΧ