Όταν ακούμε τη λέξη «ιππότης», μπορεί να φέρει ο νους μας διάφορες εικόνες. Μπορεί να ταξιδέψει στο μεσαιωνικό παρελθόν της γηραιάς ηπείρου, με έφιππες μονομαχίες και με ρομαντικούς τροβαδούρους. Ή να διασχίσει τη Μάγχη προσπαθώντας να παρακολουθήσει τους μαιάνδρους της αγγλικής αυλής και τους τίτλους ευγενείας που αποδίδονται από τους εκεί βασιλείς. Μπορεί, πάλι, να εκτιμήσει τη σύγχρονη ιπποτική συμπεριφορά, με τους κυρίους να κρατούν την πόρτα του αυτοκινήτου για να εξέλθουν οι κυρίες ή να σέβονται την προτεραιότητα που «επιβάλλει» το savoir vivre υπέρ του καλούμενου ασθενούς φύλου.  
          Με τους ιππότες της Μάλτας τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Το τάγμα τους περιλαμβάνει λίγο απ' όλα τα παραπάνω: ιδρύθηκε τον Μεσαίωνα (στα 1048), διακρίθηκε σε πολεμικές μονομαχίες, έχει ιεραρχική διάρθρωση και ιστορικές σχέσεις με την Αλβιώνα, συνεχίζει την ευγενική δράση του μέχρι σήμερα και επιδίδεται σε αγαθοεργίες που θα τις χαρακτήριζε κάποιος ρομαντικές. Ας δούμε, τώρα, πώς εξηγούνται οι σκέψεις αυτές.      

Η αρχική ονομασία του τάγματος ήταν Τάγμα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ (ή Τάγμα των Οσπιτάλιων), με μοναδική αποστολή να μεριμνά για την περίθαλψη των ασθενούντων προσκυνητών των αγίων τόπων. Πρώτος αρχηγός του ένας Γεράρδος, καταγόμενος είτε από το Αμάλφι της Ιταλίας είτε από τη γαλλική Προβηγκία. (Οι ιστορικοί δεν ομοφρονούν επί του θέματος -τι περίεργο!- αλλά ποιος ενδιαφέρεται αλήθεια;) Προσχωρώντας, ωστόσο, στη γενικότερη τάση της εποχής, οι ιππότες ανέλαβαν επί πλέον και πολεμικές δραστηριότητες, προκειμένου να υπερασπίζονται εαυτούς αφενός και τους λοιπούς χριστιανούς αφετέρου. Το έτος 1113, μάλιστα, παρενέβη στην υπόθεση και ο πάπας -άλλο περίεργο- και τους πήρε υπό την προστασία του, αναγνωρίζοντας τον θρησκευτικό χαρακτήρα του τάγματος και τον ρόλο που διαδραμάτιζε στη θωράκιση της πίστης απέναντι στον μωαμεθανισμό. Έτσι, δεν ήταν καθόλου περίεργο (αυτή τη φορά) που οι κυρίαρχοι της περιοχής μουσουλμάνοι τούς πέταξαν έξω τους αγαθούς ιππότες και τους ανάγκασαν να αναζητήσουν αλλού καταφύγιο. Πράγματι, εγκαταστάθηκαν για λίγο στη Λεμεσό με την εξής συνέπεια: απέκτησαν ναυτική δύναμη και ξεκίνησαν θαλάσσιες επιχειρήσεις, οι οποίες, όμως, δεν ήταν δυνατόν να αναπτυχθούν σημαντικά λόγω της απομακρυσμένης θέσης της Κύπρου σε σχέση με τα υπόλοιπα χριστιανικά έθνη. Εμφανίζεται, λοιπόν, η πρώτη τους σχέση με την Ελλάδα, καθώς προσορμούν το 1310 στην Ρόδο και καταλαμβάνουν το σύνολο του νησιού. Εκεί αυξάνουν την ισχύ του στόλου τους και, δίχως να παραμελούν τα έργα νοσοκομειακής και γενικότερης ιατρικής περίθαλψης των αναξιοπαθούντων χριστιανών, ανοίγουν την αγκαλιά τους σε «αδελφούς» από περισσότερες χώρες, διαιρώντας το τάγμα τους σε οκτώ τμήματα που αποκαλούνταν «γλώσσες»: Ιταλία, Γαλλία, Προβηγκία, Οβέρνη, Αγγλία (που περιλάμβανε Σκοτία και Ιρλανδία), Γερμανία, Αραγονία, Καστίλη μαζί με Πορτογαλία. 
          Έλα, όμως, που η Ρόδος γειτνιάζει με την οθωμανική αυτοκρατορία και που η παρουσία των ιπποτών αποτελεί κάρφος στους οφθαλμούς Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς! Τι πιο απλό, από το να τους εκδιώξει από το νησί δυο αιώνες αργότερα (1523) και να τους οδηγήσει ξανά στην αναζήτηση έδρας. Το μέγα λάθος που διέπραξε, βέβαια, ήταν πως τους άφησε να φύγουν σώοι και αβλαβείς. Και το πλήρωσε διπλά. Σε πρώτη φάση, απέτυχε παταγωδώς κατά την πολιορκία της Μάλτας (1565), όπου είχαν πλέον (και μόνιμα) εγκατασταθεί και, με το νησί αυτό ως ορμητήριο, αποτελούσαν συνεχή ενόχληση για την Υψηλή Πύλη και τον στόλο της. Σε δεύτερη φάση, συνέβαλε άθελά του στην καταναυμάχηση του οθωμανικού στόλου κατά την κρισιμότατη ναυμαχία της Ναυπάκτου, καθώς οι Ιππότες της Μάλτας βοήθησαν σημαντικά τις υπόλοιπες χριστιανικές ναυτικές δυνάμεις, όταν αυτές κατάφεραν δεινό πλήγμα στους Οθωμανούς και συνετέλεσαν στη μετέπειτα απελευθέρωση των ελληνικών εδαφών.

Τώρα, αφήνοντας κατά μέρος την επιφανειακή αφήγηση της πορείας των Ιπποτών και τα συναπαντήματα που είχαν αυτοί με την ελλαδική ιστορία, μπορούμε να αγγίξουμε την άλλη, τη μη πολεμική πλευρά των έργων τους. Αναφέρθηκε στην αρχή η πρωταρχική αποστολή τους: η περίθαλψη των ασθενούντων. Πρόκειται για αποστολή που δεν είναι άγνωστη σε μοναχικά τάγματα ή άλλους φορείς που εκπροσωπούν θρησκευτικές πίστεις και δοξασίες. Η ειδοποιός διαφορά του Τάγματος του Αγίου Ιωάννου της Μάλτας έγκειται στη διαχρονική επί πολλούς αιώνες συνέχιση της δραστηριότητάς τους και στην ιερά αφοσίωση με την οποία εκτελούσαν τα καθήκοντά τους.       Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι τους ασθενείς που περιέθαλπαν στις νοσοκομειακές τους εγκαταστάσεις τούς ονόμαζαν “Our Lords the Sick”, όρος που θα μπορούσε να αποδοθεί σαν «Οι Άγιοι Ασθενείς Μας», δεδομένης της χρήσης της λέξης “Lord” και στην περίπτωση του Ιησού. Το δε νοσοκομείο τους έφερε τον επιθετικό προσδιορισμό «ιερό». Και δεν φαίνεται να αρκούνταν στα λόγια. Κάθε ασθενής δικαιούνταν το κρεβάτι του, την εποχή που σε άλλα μέρη (όπως, για παράδειγμα, στη Γαλλία) αναφέρονται περιπτώσεις όπου ένα κρεβάτι μοιραζόταν σε δώδεκα δυστυχισμένους! Έχοντας, μάλιστα, οι ιππότες την απαραίτητη οικονομική άνεση, σερβίριζαν τα γεύματα σε ασημένια πιάτα!       Περαιτέρω εξέλιξη αποτελεί η σταθερή γεωγραφική επέκτασή τους. Απ' τη στιγμή που εγκατέλειψαν τις πολεμικές επιχειρήσεις, γεγονός που συνέβη μετά την τελευταία δυσάρεστη περιπέτεια, την κατοχή δηλαδή της Μάλτας από τον προελαύνοντα προς την Αίγυπτο στρατό του Ναπολέοντος, μετέφεραν τις δραστηριότητές τους στη Μεσίνα, στην Κατάνια, στη Φεράρα και, τελικά, στην Ρώμη. Η έδρα τους εξακολουθεί να βρίσκεται στην «αιώνια» πόλη μέχρι και σήμερα. Και, ίσως για προσδώσουν όχι απλώς χρονικό αλλά και τοπικό νόημα στον όρο «αιώνια», άπλωναν διαδοχικά την επιρροή και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στη μια μετά την άλλη τις χώρες, στη μια μετά την άλλη τις ηπείρους. Με κέντρο πάντοτε την Ευρώπη (Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία, Αγγλία), απλώθηκαν στην Αυστραλία, τη Νότιο Αφρική, την Αρμενία, το Βιετνάμ, την αμερικανική ήπειρο (Μεξικό, Αργεντινή, ΗΠΑ). Αριθμούν 13.000 μέλη ανά την υφήλιο, συνεπικουρούνται από πάνω από 80.000 εθελοντές και 20.000 εργαζομένους (ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό, κυρίως) και καλύπτουν περί τα εκατόν είκοσι κράτη.    

          Το τάγμα δεν περιορίζεται σε μέλη κληρικούς, αλλά περιλαμβάνει τόσο λαϊκούς όσο και γυναίκες. Έχει, έτσι, τη δυνατότητα ν' απευθύνεται σε πλειάδα πληθυσμιακών στρωμάτων, χωρίς να τείνει χείρα βοηθείας αποκλειστικά σε άντρες χριστιανούς και, ειδικότερα, καθολικούς. Οι αφορμές παρέμβασής του, εξ άλλου, εκτείνονται και καταλαμβάνουν από ειδικές περιπτώσεις ασθενείας (αναπήρους, άτομα σε στάδιο ανεπανόρθωτης σωματικής βλάβης) μέχρι την περίθαλψη αστέγων, παιδιών που διαβιώνουν σε τενεκεδένιες πόλεις, αναξιοπαθούντων ένεκα φυσικών καταστροφών και θυμάτων πολεμικών συρράξεων.

Έχουν, φυσικά, ακουστεί κατά καιρούς αντιρρήσεις, υποψίες, ακόμα και συνωμοσιολογικές θεωρίες σχετικά με τον αληθινό χαρακτήρα και με τους ειλικρινείς στόχους των ιπποτών. Επιπροσθέτως, κυκλοφορούν υπό μορφή  ανεκδοτολογικών διηγήσεων διάφορα περιπαικτικά και ειρωνικά σχόλια γύρω από το Τάγμα της Μάλτας. Αμφισβητείται η ανιδιοτέλεια, εμπαίζονται οι όρκοι υπακοής, πενίας και αγνότητας, διακωμωδούνται οι τελετές. Αβάσιμες, άραγε, κατηγορίες; Η απάντηση θα μπορούσε να διατυπωθεί αφενός μεν αρνητικά, μέσω της χριστιανικής ρήσης «ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω», αφετέρου δε θετικά, με τη μάλλον ευχερώς διαπιστώσιμη παραδοχή και αναγνώριση του επιτελούμενου έργου.       
          Ας κλείσει, όμως, το άρθρο με μια χιουμοριστική αναφορά, που άπτεται κι αυτή του εν ευρεία εννοία ελληνικού στοιχείου. Ήδη από τα χρόνια των αποτυχημένων οθωμανικών προσπαθειών κατάκτησης της Μάλτας, αλλά και σήμερα ακόμη δίκην απλώς αστεϊσμού, η έκφραση «Μάλτα γιοκ» (έκφραση που ακούγεται πότε-πότε και στην Ελλάδα, για να εμπαίξει την τάχα αποτυχία ενός κυβερνήτη τουρκικού σκάφους στο να βρει το μικροσκοπικό νησί!) εμπεριέχεται αδιαλείπτως στο μαλτέζικο λεξιλόγιο. Μήπως θα ήταν σωστό να απορριφθεί κι αυτή μαζί με τα προαναφερθέντα περιπαικτικά σχόλια εις βάρος των ιπποτών; Ίσως. Δεν παύει, ωστόσο, να είναι χαριτωμένη, αν ληφθούν υπόψη από τη μια πλευρά η έκταση του νησιού κι απ' την άλλη η γενναία στάση των ολιγάριθμων ιπποτών απέναντι στην κραταιά οθωμανική αρμάδα.

ΧΧΧΧΧ

(Σημείωση. Ορισμένες από τις παρατιθέμενες πληροφορίες, ιδίως δε τα αριθμητικά στοιχεία, προέρχονται από κείμενο ομιλίας ανώτερου μέλους του τάγματος, κατά τη διάρκεια συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στη Βαλέτα τον Ιούνιο του 2012.)