ρθρα\Ταξιδεοντας
 
Λονδνο (Η Χριστιανικ Ελλδα)
 

Ο νας της Αγας Σοφας

 

Με την ανεξιθρησκα να βασιλεει στο βασλει τους, οι Βρετανο δεν ντρπονται οτε φοβονται να διακηρξουν την πστη την απιστα τους. Μλη της αγγλικανικς εκκλησας οι περισστεροι, μετρον πολλος καθολικος ανμεσ τους, αλλ και θεους και μουσουλμνους, εβραους, οπαδος του Χρι Κρσνα και πει λγοντας.
Τποι λατρεας υπρχουν για λους. Κατ κριο λγο, ββαια, για τους πολυπληθστερους αγγλικανος. Ορισμνοι ναο, μλιστα, αποτελον ιστορικ και αρχιτεκτονικ μνημεα: το αβαεο του Ουστμινστερ, ο νας του Αγου Παλου στο Λονδνο, καθς και ο καθεδρικς νας του Καντρμπουρυ, ο οποος, με τη στυγερ δολοφονα του επισκπου Τμας Μπκετ στο εσωτερικ του, χει γνει και γι' αυτν την αιτα τπος προσκυνματος. (Αλλ λοι αυτο οι ναο, αν και ιδιατερου τουριστικο ενδιαφροντος, δεν αφορον μεσα την παροσα αφγηση.)
Οι ορθδοξοι χριστιανο, απ την πλευρ τους, δεν εναι ιδιατερα πολλο. Εκτς των Κυπρων και των Ελλνων, βρσκονται στο Λονδνο Ρσοι, Ρουμνοι, Βολγαροι.
Οι ελληνορθδοξοι χουν την Αγα Σοφα. Επ της Moscow Road, στην περιοχ του Bayswater, χωρς ν' αποζητει κποια ιδιατερη προβολ, περιμνει τους πιστος ο νας και σφζει απ ζω κθε Κυριακ, γιορτ και εθνικ επτειο. Οι ψαλμωδες του ακογονται κατανυκτικ απ Λονδρζους και απ επισκπτες, εκε εκκλησιζονται οι αρχς του κυπριακο και του ελληνικο κρτους, νυν και τως: ο λληνας Πρσβης και ο Κπριος πατος Αρμοστς (τσι αποκαλονται οι αρχηγο των διπλωματικν αποστολν των κρατν της Βρετανικς Κοινοπολιτεας), ο πρην μονρχης με την οικογνει του.

Μερικ ιστορικ δεδομνα

Ο πρτος ελληνικς νας στο Λονδνο εχε ανεγερθε στην περιοχ του Soho, ανμεσα στους δρμους που σμερα φρουν την ονομασα Charing Cross Road και Greek Street. (τσι δνεται απντηση και στο προπετς αλλ ελογο ερτημα, πς ο ελληνορθδοξος νας βρσκεται τρα χι στην Greek Street αλλ στην Moscow Road!) Σχετικ δεια εχε δοθε απ τον δοκα της Υρκης και απ τον επιχριο αγγλικαν επσκοπο Henry Compton (Ερρκο Κμπτωνα, επ το ελληνικτερον, και κατ την επιγραφ που χει μεταφερθε στο νρθηκα της Αγας Σοφας και επιβεβαινει τα συναφ ιστορικ στοιχεα), τα δε εγκανια του ναο που αφιερθηκε στην Κομηση της Θεοτκου πραγματοποιθηκαν το 1677 απ τον Μητροπολτη Σμου Ιωσφ. (Εδ θα πρπει να σημειωθε τι η ελληνορθδοξη εκκλησα της Μεγλης Βρετανας -η "φμη" του προκαθημνου της εναι "Αρχιεπσκοπος Θυατερων και Μεγλης Βρετανας, υπρτιμος και ξαρχος Δυτικς Ευρπης"- συγκαταλγεται σ' αυτς που δεν εναι αυτνομες, αλλ' υπγονται απευθεας στο Οικουμενικ Πατριαρχεο Κωνσταντινουπλεως.)
Ο πρτος νας εγκαταλεφθηκε απ τους λληνες, ταν ο αριθμς τους αυξθηκε τσο στε να μην αρκε για να καλψει τις ανγκες τους, χρησιμοποιθηκε στερα ως τπος λατρεας προτεσταντν και αγγλικανν και κατεδαφστηκε το 1936. Οι λληνες πλι, αφο δινυσαν μια μακρ περοδο μετακινσεων κατ την εκπλρωση των εκκλησιαστικν τους καθηκντων (παρεκκλσιο της ρωσικς πρεσβεας, ευκτριος οκος στα γραφεα ελληνικς επιχερησης στο City αφιερωμνος στον Σωτρα Χριστ σε νδειξη ευγνωμοσνης για την απελευθρωση του θνους απ τον τουρκικ ζυγ, λλος μικρς νας -πλι του Σωτρος- βασισμνος σε σχδια του αρχιτκτονα Λσανδρου Καυταντζγλου που εχε επσης σχεδισει την Αγα Ειρνη στην οδ Αιλου και τον γιο Διονσιο στην οδ Πανεπιστημου), αποφσισαν να ανεγερουν να να "αντξιο της πνευματικς τους κληρονομις". Συγκροτθηκε επιτροπ, βρθηκαν οικπεδο και χρματα και τθηκε ο θεμλιος λθος το 1877, δυο αινες μετ τα εγκανια του πρτου εκενου νασκου της Greek Street. Η πρτη θεα λειτουργα τελσθηκε το 1879, την Κυριακ της Πεντηκοστς. (Το 2002 γιορτστηκαν τα 125 χρνια απ τη θεμελωση του ναο της Αγας του Θεο Σοφας. Το επιμελημνο λεκωμα που κυκλοφρησε ττε αποτελε την κυριτερη πηγ των παρεχμενων στο κεμενο τοτο πληροφοριν.)

Ρυθμς και διακσμηση του ναο

Θεμελιδη επιλογ της "καταστατικς" γενικς συνλευσης των Ελλνων του Λονδνου αποτλεσε η απφαση τι ο νας θα ταν "βυζαντινο λλου ελληνικο αρχιτεκτονικο ρυθμο", σαφς τσι δεγμα περ της κφρασης της ορθδοξης πστης της ελληνικς κοιντητας.
Παρδοξο, σως, θα μποροσε να χαρακτηριστε το σκλος της απφασης που οδγησε στο να επιφορτιστε με την εκπνηση των σχεδων Βρετανς αρχιτκτων. Παρδοξο εκ πρτης ψεως, ευεξγητο μως. Ο John Oldrid Scott, γιος ενς απ τους πιο διακεκριμνους αρχιτκτονες της γοτθικς αναγννησης κατ τη βικτοριαν περοδο, με πλοσιες γοτθικς περγαμηνς ο διος και ευσυνεδητος επαγγελματας, κρθηκε τι δεν θα προσπαθοσε να επιβλει τις προσωπικς του απψεις, αλλ θα κατανοοσε και θα ερμνευε σωστ τους καννες της βυζαντινς τεχνοτροπας. (Μια διαφορετικ εξγηση θα κινονταν πνω στο συλλογισμ τι οι λληνες της εποχς εκενης, πολυταξιδεμνοι και με ευρτητα πνεματος, ταν φυσικ να επιλξουν την προσφορτερη λση, μακρι και ανεξρτητα απ στεν εθνικιστικ κριτρια.)
Και αποδεχτηκε πως η ανθεση δεν ταν σφαλερ. Ο νας κατασκευστηκε σε σχμα βυζαντινο σταυρο, πλινθκτιστος, με κεντρικ τρολο (και χι με πντε τρολους, οπτε θα μοιαζε με το να του Αγου Μρκου στη Βενετα που εχε πρτυπο εκενον των Αγων Αποστλων στην Κωνσταντινοπολη, πως ταν η αρχικ σκψη η οποα εγκαταλεφθηκε για οικονομικος λγους). Εκπλρωνε τσι απλυτα τις επιθυμες των πιστν, με μια μνο μικρ... παρασπονδα: λγω της θσης του οικοπδου, δεν κατστη δυνατ ν' ακολουθηθε κατ γρμμα η περ προσανατολισμο παρδοση και το ιερ "βλπει" σχεδν τον βορρ, χι την ανατολ.
Τρα, σο αφορ την εσωτερικ διακσμηση, η αρχικ ιδα του Scott να καλυφθον οι εσωτερικς επιφνειες με μρμαρο, με τη μθοδο της ορθομαρμρωσης, γνρισε διφορα στδια εξλιξης, πριν και μετ το θνατ του. Παρλληλα με τα πολχρωμα μρμαρα και τις ολιγριθμες ελαιογραφες, ο νας λαμπρνεται απ περτεχνα ψηφιδωτ τα οποα, συνδυαστικ, απηχον τις τσεις της τχνης της ορθδοξης εκκλησας στα τλη του δκατου νατου αινα και τη διθεση σεβασμο απναντι στους παλαιτερους, παραδοσιακος τπους εικονογραφικς κφρασης. Η ποψη πως, με τον τρπο αυτ, οι γενις δωρητν που συνβαλαν στην ανγερση του ναο απδειξαν αφενς την πστη τους στις ρζες και αφετρου την προσαρμοστικτητ τους στα να ρεματα που εμφανζονταν στην καινοργια πατρδα τους, φανεται ιδιατερα πειστικ.

Ιερ κειμλια και βιβλιοθκη

Ορισμνα απ τα λειτουργικ σκεη που ανκουν στο να της Αγας Σοφας προρχονται απ τον προηγομενο να του Σωτρος. Σ' αυτ προστθηκαν λλα κατ τη διρκεια του βου του σημερινο ναο. Και τα μεν και τα δε αποτελον δωρες μελν της ελληνικς κοιντητας, ευλαβικ αναθματα, τα περισστερα απ τα οποα φρουν αφιερωτικς επιγραφς.
Κατασκευασμνα απ χρυσ, ασμι, επιχρυσωμνο μταλλο και στολισμνα με πολτιμους λθους, αντανακλον με ενργεια την οικονομικ ευμρεια των δωρητν. Γιατ δεν πρπει να ξεχνει κανες τι απ το Λονδνο παρλασαν οικογνειες ολκληρες απ επιτυχημνους, οικονομικ ερωστους λληνες. Τα ονματα Ρλλης, Ιωνδης, Αργντης, Σπρταλης, Μαυροκορδτος, Σκυλτσης, Ζαρφης, Γαλτης θυμζουν τους ευεργτες του 19ου αινα και αμιλλνται ευγενικ με εκενα των εκπροσπων της ελληνικς ναυτιλας του 20ο αινα: Λεμς, Φαφαλις, Χατζηπατρας και λλοι, για την παρλειψη της μνεας των οποων ζητεται εκ των προτρων συγνμη.
Ανμεσα στα προσφερθντα αντικεμενα περοπτη θση κατχουν σταυρο, καλμματα ευαγγελων, δισκοπτηρα, καντλια, αρτοφρια, δισκρια, ιερατικ μφια, εικνες, ακμα και τμματα του επιχρυσωμνου ξυλγλυπτου τμπλου. Τποι κατασκευς τους το γιον ρος, η Κωνσταντινοπολη, η Ρωσα με προεξρχουσα πλη την Αγα Πετροπολη, η Σμρνη, αλλ και τα Ινια Νησι και η Βοημα και η Βενετα. Υψηλς ποιοτικς εργασας, που ρχεται να προσθσει αξα στην ενσωματωμνη αξα των μετλλων, τα παλαι αυτ σκεη κοσμον το να και στκουν με αξισεις δπλα σε λλα αφιερματα, μεταγενστερα, που προρχονται απ βρετανικ εργαστρια και εκφρζουν τις καλλιτεχνικς τσεις της νας πατρδας των Ελλνων της διασπορς. Ακμα μια απδειξη της παραγωγικς και δημιουργικς σμωσης των συμπατριωτν μας.
Η βιβλιοθκη, εξλλου, και το αρχεο του ναο της Αγας Σοφας συντελον στην παροχ πληροφοριν τσο για την ιστορα της ορθδοξης εκκλησας στη Βρετανα, σο και για την εξλιξη της ελληνικς κοιντητας του Λονδνου. Στη βιβλιοθκη περιμνουν τον ενδιαφερμενο αναγνστη χιλιδες τμοι που καλπτουν ευρ φσμα θεμτων (λειτουργικ και γενικτερα εκκλησιαστικ, βιβλα ελληνικς ιστορας, λλα που αναφρονται σε συγκεκριμνες στιγμς της βρετανικς ιστορας οι οποες πτονται της ελληνικς, πως η περοδος του δετερου παγκσμιου πολμου), καθς και εκδσεις που χαρακτηρζονται ετε απ τη σπανιτητ τους ετε απ την ιδιζουσα καλλιτεχνικ τους αξα.
Στο αρχεο, τλος, περιλαμβνονται γγραφα, χειργραφα και ντυπα, τα οποα απ τη μια πλευρ αντικατοπτρζουν τη ζω της ελληνικς παροικας (βιβλα γεννσεων, γμων, διαζυγων, θαντων) και τις σχσεις των μελν μεταξ τους (αλληλογραφα σχετικ με την ανγερση του ναο, κατλογος παραπνων για την πρωτοκαθεδρα στις τελετς και για το δικαωμα σε στασδια!) και απ την λλη πλευρ φωτζουν το πατριωτικ συνασθημα των Ελλνων του εξωτερικο σε κρσιμες στιγμς του εθνικο βου (γγραφα που μαρτυρον την ανταπκριση της κοιντητας στις εκκλσεις για συμπαρσταση στους πρσφυγες της καταστροφς του 1922).

Τα ελληνικ κοιμητρια του Λονδνου

Η σντομη περιγηση στη Χριστιανικ Ελλδα του Λονδνου, με τη συγκεκριμνη μνεα του καθεδρικο ναο της Αγας Σοφας, θα ταν ελλιπς αν δεν περιεχε αναφορ στα κοιμητρια. Γιατ οι λληνες που πρωτοεγκαταστθηκαν εκε, απ τη στιγμ που στις αρχς του 18ου αινα εδαν τι η κοιντητ τους ριζνει και τι η ζω τους εδραινεται στα ξνα, αφενς μεν επιδωξαν να δημιουργσουν σταθερ χρο σκησης των θρησκευτικν τους καθηκντων χτζοντας τπο λατρεας, αφετρου δε θυμθηκαν τη ματαιτητα των ανθρπινων πραγμτων και συνειδητοποησαν την ανγκη παρξης "τελευταας κατοικας".
δη απ το 1842, λοιπν, συμφνησαν και αγρασαν να τμμα του κοιμητηρου του West Norwood, το περφραξαν με κιγκλδωμα και μαρμρινες στλες σημαντικς καλλιτεχνικς αξας και δρυσαν το ελληνικ νεκροταφεο. Οικοδμησαν μνημειδη πλη εισδου και, στη συνχεια, δεν εφεσθησαν εξδων στε οι τφοι να μην χουν να ζηλψουν τποτε απ τα μαυσωλεα λλων θρησκευμτων. Οι οικογνειες που αναφρθηκαν πιο πνω στον πνακα των ευεργετν του ναο χρηματοδτησαν την ανγερση τφων μνημειακν, οι οποοι αναγνωρστηκαν απ τον αγγλικ Οργανισμ Πολιτιστικς Κληρονομις (English Heritage) ως ργα υψηλς αισθητικς.
Η επακολουθσασα αλματδης αξηση των μελν της ελληνικς κοιντητας δημιοργησε το αδιαχρητο και οδγησε στην αναζτηση δετερου κοιμητηρου και, το 1937, αγορστηκε και διαρρυθμστηκε χρος στο βορειοδυτικ Λονδνο, στο Hendon. (Η εξλιξη αυτ επφερε την παρακμ του πρτου κοιμητηρου, με θλιβερ συνπεια τη βαθμιαα παραμληση της φλαξς του και την παρδοσ του στις εγκληματικς και ιερσυλες ορξεις βανδλων και τυμβωρχων, τα αποτελσματα της δρσης των οποων δεν σαν ευτυχς ανεπανρθωτα.)
Σμερα πια το κοιμητριο του Norwood αποτελε, μαζ με το να της Αγα Σοφας, σημεο ιστορικς μνμης και ευλαβικς υπενθμισης του περσματος της ελληνικς παροικας.

ΧΧΧΧΧ