ρθρα\Ταξιδεοντας
 

Η Μικρνησος του Τουρισμο

 

Το Robben Island, εξελχθηκε σε τπο εξορας των ενοχλητικν στοιχεων, που εχαν το θρσος ν' αντιταχθον στον υγι φυλετικ διαχωρισμ των μαρων Νοτιοαφρικανν, απ τους λευκος συντοπτες τους.

"Πς σας φνηκε η Robben Island, Sir?"
"..."
Η σιωπ μου δεν δημιουργε προφανς καμι υποψα.
"Με ακοσατε; Γιατ δεν απανττε;"
"Διτι, αγαπητ μου δεσποινς, τα συναισθματ μου εναι ανμικτα".
"..."
ρθε τρα η δικ της σειρ να μην αντιδρσει.
"Εξηγομαι. Δεν αισθνομαι πως μπορ, αυτ τη στιγμ που μλις επστρεψα απ το νησ, να καταλξω σε συμπρασμα. τσι, εν θερμ."
"Δηλαδ;"
Διστζω, για να μην προσβλω να μην πληγσω.
"Δηλαδ, απ τη μια πλευρ κατανο και σβομαι τα ποια οικονομικ κνητρα βρσκονται πσω απ την απφαση να ανατεθε η εκμετλλευση αυτο του συμβολικο τπου σε ιδιωτικ φορα, ο οποος τον χει μετατρψει σε κερδοφρο βιομηχανα. Απ την λλη πλευρ, μως, ενοχλομαι -εξανσταμαι, θα ταν η ορθτερη λξη- καθς η επσκεψη δεν χει τον χαρακτρα προσκυνματος οτε καν αφνει περιθρια σεβασμο του χρου. χει μετατραπε σε μαζικ τουριστικ ατραξιν, σε να εδος Disneyland! Και ο χαρακτηρισμς αυτς, σο υπερβολικς κι αν ακογεται, δεν προρχεται απ μνα, πιστψτε με· τον κουσα απ λλους, πιο αγανακτημνους επισκπτες!"

Το μικροσκοπικ νησκι που βρσκεται βρεια του Cape Town, της "Πλης του Ακρωτηρου" των παλιν σχολικν βιβλων γεωγραφας, χει ονομαστε Robben Island απ τις πολλς φκιες που κατφευγαν εκε, στα πρτα χρνια της κυριαρχας των Ολλανδν στη Ντια Αφρικ. "Robben" στα ολλανδικ σημανει "φκια" και, φυσικ, επικρτησε ο ρος που χρησιμοποιοσαν οι ισχυρο κατακτητς.
Απχει ντεκα χιλιμετρα απ την πλη και μλις επτ απ την πλησιστερη στερι. Τα παγωμνα νερ, ωστσο, του Ντιου Ατλαντικο, σε συνδυασμ με τα ορμητικ του ρεματα και με τους εγκαταβιοντες λευκος καρχαρες, καθιστον αδιανητη ακμη και την υποψα σχεδου κολυμβητικο διπλου του στενο.
"Δεν εναι Αλκατρζ εδ," σκφτηκαν οι ρκτες εφαρμοστς του απαρτχιντ. Και απ το 1960 ρχισαν να στοιβζουν εκε κατ εκατοντδες τους μαρους πολιτικος κρατομενους· συγγνμη, "τους εγκληματες κατδικους του κοινο ποινικο δικαου", αυτ ταν η σωστ ορολογα!
τσι, το νησ Ρμπεν βρκε ναν επιπλον προορισμ, μετ τη χρση του ως τπου εναπθεσης των λεπρν (απ τα 1840 μχρι το 1931, οπτε ο Οργανισμς Υγεας της "Κοινωνας των Εθνν" απαγρευσε την απομνωση των πασχντων απ τη νσο του Χνσεν και οδγησε στην κατργηση της κθε Σπιναλγκας) και ως στρατιωτικς βσης των Βρετανν κατ τον δετερο παγκσμιο πλεμο. Εξελχθηκε σε τπο εξορας των ενοχλητικν στοιχεων που εχαν το θρσος ν' αντιταχθον στον υγι φυλετικ διαχωρισμ των μαρων Νοτιοαφρικανν απ τους λευκος συντοπτες τους.

"Εναι πολ δσκολο να μιλσει κποιος για την περοδο καταπεσης του απαρτχιντ, ετε λγω της τραυματικς εμπειρας που ζσαμε ετε λγω του σεβασμο και της τιμς που οφελουμε στα, επνυμα και αννυμα, θματα της τυραννικς εξουσας των λευκν."
Κπως τσι διατυπνουν τις εισαγωγικς τους σκψεις σοι χουν γρψει για τα διαδραματισθντα στη Ντια Αφρικ κατ την πρσφατη εκενη εποχ, καθς και οι συμπαθες εκπαιδευμνοι ξεναγο στα πολμαν που περιφρουν τους τουρστες στο νησ.
Μνο που η λη οργνωση δεν συντελε στη δημιουργα του απαρατητου κλματος σεβασμο και τιμς.
Αρχζοντας απ τις ουρς για τα ηλεκτρονικ εισιτρια την ατρμονα τηλεφωνικ αναμον για κρτηση θσεων· συνεχζοντας με μιαν απθανα θορυβδη συγχορδα φωνν, γλιων και χων απ φωτογραφικς και κινηματογραφικς κμερες πνω στο πλοο ("το οποο φορτνεται με εκατν πενντα επιβτες αν ρα,  αλλ στο μλλον θα κινονται πλοα με διπλσια χωρητικτητα!", διαβεβαινει ο κατ τα λλα σοβαρς τουριστικς οδηγς)· και τελεινοντας με την ομαδικ ξενγηση, σε γκρουπ των πενντα ατμων πεζ σε πολμαν, που προσφρει βμα για τις πιο αναπντεχες και εξωφρενικς αντιδρσεις του κοινο. Τιμ και σεβασμς, επατε;

Κι μως. Το νησ προσφρεται για μοναδικ, συμβολικ, προσκυνηματικ εμπειρα.
Με τη βασανιστικ μικρ, αλλ συνμα τσο απαγορευτικ, απστασ του απ τη στερι.
Με τη σαρκαστικ πινακδα που δεσπζει στην αποβθρα και παραπμπει σε αντστοιχα ναζιστικ ευρματα: "Υπηρετομε με περηφνια"!
Με τις μντρες και τα ηλεκτροφρα καλδια γρω απ τις πτρυγες των κελιν.
Με τους υποτυπδεις, σχεδν ανπαρκτους, χρους "υγιεινς".
Με τα ασφυκτικ κελι.
Με τα κλουβι των σκυλιν φλαξης που δεν εχαν τποτε να ζηλψουν σε ευρυχωρα απ τα κελι των ανθρπων.
Με τα ημωρα επισκεπτρια που πραγματοποιονταν στον... καταιγιστικ ρυθμ ενς αν εξμηνο!
Με το λατομεο που δωσε τα υλικ για να χτσουν εκε οι πρτοι κρατομενοι τα δεσμωτρια για τους επμενους.
Με το διο αυτ λατομεο που συνχισε να απασχολε τους φυλακισμνους ακμα και ταν οι πτρες του δεν χρειζονταν: για απλ μεταφορ τους απ το σημεο Α, στο σημεο Β, στο σημεο Γ και πλι στο σημεο Α.
Με τη σπηλι του λατομεου, η οποα χρησμευε ως στεγασμνος χρος για το μεσημεριαν φαγητ, αλλ και για μυστικ ανταλλαγ απψεων και συνεννηση ανμεσα στους κρατομενους, καθς οι οσμς απ τις αφοδεσεις -που κι αυτς γνονταν εκε- κρατοσαν τους φλακες μακρι.
Με τις συγκλονιστικς φωτογραφες των ομοιμορφα και πανλαφρα ντυμνων κατδικων, ποδεμνων μνο με σανδλια, χειμνα-καλοκαρι.
Με τους καταλγους ενδιατησης, οι οποοι διφεραν κατ το περιεχμενο βσει του χρματος των φυλακισμνων: τσες φορς την εβδομδα δικαιονταν κρας οι μαροι, τσες ουγκις ψωμ οι μικρσωμοι Ινδο, τσες κουταλις σοπα οι μιγδες.
Με τον μικροσκοπικ οικσκο που εχε διατεθε για την πλρη απομνωση ενς απ τους εμβληματικος ηγτες των απελευθερωτικν κινημτων, του Ρμπερτ Σομποκβε. Μετ την κτιση της τριετος ποινς που του εχε επιβληθε για ανατρεπτικ δρση, η κυβρνηση φοβταν να τον ελευθερσει και τον μετφερε στο νησ Ρμπεν, με βση ειδικ νμο και χωρς οποιαδποτε αιτιολγηση. Του απαγρευσε κθε επικοινωνα -οτε οι φρουρο εχαν δικαωμα να του απευθνουν τον λγο- και τον ανγκασε να διαβισει στο μοναχικ σπιτκι επ εννα χρνια. Δεν αποτλεσε κπληξη, κατπιν αυτν, οτε η προσβολ του απ καρκνο οτε η σχεδν ολικ απλεια της ικαντητς του να μιλει.
Τλος, με το κελ αριθμς 5 της πτρυγας Β, το οποο "φιλοξνησε" τον λατρεμνο απ τους συμπατριτες του και δημοφιλστατο αν την υφλιο Νλσον Μαντλα. Δεκαξι συναπτ χρνια παρμεινε στον κλειστοφοβικ χρο του ο χαρισματικς ηγτης. λλα δκα σε περιορισμ κατ' οκον. Επζησε χρη στο αδμαστο πνεμα του και τη λαχτρα του για λευτερι, βγκε δε πλι στον κσμο γελαστς χρη στην ανοιχτ καρδι του.
Φανεται, λοιπν, απλυτα δικαιολογημνη η κατταξη του νησιο Ρμπεν στα μνημεα παγκσμιας πολιτιστικς κληρονομις απ την UNESCO.

Γιατ, ναι. Το νησ προσφρεται για μοναδικ, συμβολικ, προσκυνηματικ εμπειρα.
Ιδως αν λβει κανες υπψη πως η ξενγηση στο εσωτερικ των φυλακν (χι στα πολμαν που περιγουν τους τουρστες στο γρο του νησιο) πραγματοποιεται απ παλιος τροφμους του δεσμωτηρου! Καμι δεκαρι μεσλικες που, μη βρσκοντας αλλο εργασα και κνοντας την καρδι τους πτρα, αποφσισαν πλι να ζσουν στο Ρμπεν. Με τις οικογνεις τους. Με τα παιδι τους να πηγανουν εκε στο σχολεο. Και με τις μνμες τους να αναβινουν καθημεριν, καθς διηγονται το παρελθν και καθς δεχνουν καθνας το δικ του πικρ κελ! Για να γλσχρο μισθ και λγα φιλοδωρματα!

μως... λα τα παραπνω, που θα μποροσαν να κνουν χι απλς να κυλσει το δκρυ αλλ να σπσει η καρδι, κπως διαλονται μσα στη βιομηχανοποιημνη μαζικ μετακνηση, μσα στις λγες -μα εξωφρενικ ανητες- ερωτσεις, τα θλιβερ σχλια και μερικ θραστατα καμματα. Σταχυολογ:
"Δεν υπρχουν σμερα κρατομενοι, για να τους δομε;" Η ερτηση απευθνθηκε στο ξεκνημα της διαδρομς του πολμαν.
"Σ' αυτ τα σιδερνια διροφα κρεβτια κοιμντουσαν οι φυλακισμνοι;" Η ερτηση τθηκε στον παλι τρφιμο, ο οποος επιδεκνυε ναν ομαδικ κοιτνα.
"Μα, το γεγονς τι ο Σομποκβε τρωγε το διο φαγητ με τους φρουρος, πως μας επατε, δεχνει τι δεν του φρονταν τελεως απνθρωπα. Μποροσαν να του δνουν χειρτερη τροφ!" Το σχλιο διατυπθηκε, ταν ο ξεναγς αναφρθηκε στην αυστηρ απομνωση και την πλρη απαγρευση επικοινωνας.
"Αγπη μου, τρβηξ μου μια φωτογραφα πσω απ τα κγκελα!" Ο ηλικιωμνος κριος με την φαρδι καπελαδορα πρε γελαστ πζα πσω απ μια σιδερφραχτη πρτα.
Αυτ. Και, ειλικριν, δεν προστθεται τποτε "συγγραφικ αδεα".
Αλλ τι χρεα υπρχει περαιτρω μαρτυρας, ταν ολκληρη η διαδικασα χει μετατραπε σε επικερδ επιχερηση; ταν, κατ πως επισημανει και ο κατ τα λλα σοβαρς τουριστικς οδηγς, "τα καρβια διαθτουν μπαρ με μεζεδκια και αναψυκτικ, δεν παρχουν ωστσο φαγητ, η δε μπρα δεν πωλεται κατ τη μετβαση στο νησ, αλλ κατ την επιστροφ";

Κρμα.
Παρ' λ' αυτ... Μπως θα 'πρεπε να συνεκτιμηθε και η διθεση αυτο του βασανισμνου λαο να κοινολογηθον σο το δυνατν περισστερο τα βσαν του; Κι ακμη, μπως θα 'πρεπε να ληφθε υπψη η ανγκη της κυβρνησης της Ντιας Αφρικς να αυξσει με κθε τρπο τα σοδ της (απ τη φορολγηση της συγκεκριμνης επιχερησης), προκειμνου να ορθοποδσει; Λμε, μπως;
Αλλ, και τσι να συμβανει, η πικρ γεση παραμνει. Μαζ με τα ανμικτα συναισθματα.

ΧΧΧΧΧ

 

Στοιχεα και φωτογραφικ υλικ απ:

Fleminger D., Robben Island, World Heritage Sites of South Africa, Southbound Pocket Guides, Johannesburg, 2006.