ρθρα\Ταξιδεοντας
 
ΜΟΣΧΑ
 

Παλλμενη καρδι ενς περφανου θνους...

Απ μια μοσχοβτικη πλατεα στο πρασμα ενς μεγλου τμματος της παγκσμιας ιστορας. Μσχα. Επιβλητικ πρωτεουσα μιας χρας αχανος. Παλλμενη καρδι ενς περφανου θνους.
Καθς τα ελληνικ βματα διασχζουν τις πολβουες, φαρδις λεωφρους πλησιζοντας στην Κκκινη Πλατεα, νας διχασμς ξεπηδει απ τα σωθικ. Κκκινη Ερυθρ; Δεν πρκειται για να απλ δλημμα ανμεσα στην καθαρεουσα και τη δημοτικ, αυτ θα ταν εκολο να αντιμετωπιστε και, σως, θα μποροσε μλιστα και να παρακαμφτε μσα στην τωριν ασημανττητ του. Πρκειται για κτι βαθτερο: για μια σκληρ επιλογ ανμεσα στις διδαχς των βιβλων της ιστορας που βρθηκαν επνω στα μαθητικ θρανα της μεταπολεμικς περιδου και στις παθιασμνες οιμωγς λων εκενων των συμπατριωτν που ταλαιπωρθηκαν και πνεσαν κατ την δια περοδο. Πρκειται για απφαση ζως. Διαλγεις τον ρο που σου υπαγορεει η λογικ, το πολιτικ και οικογενειακ σου παρελθν και -τελικ- η ιστορικ εξλιξη; διαλγεις τον ρο που σου ψιθυρζει κποια συναισθηματικ χορδ, το παρελθν αδελφικν σου φλων και συγγενν και η σημεριν τους απορα; Απναντι στον νου, ετοτη τη φορ νικτρια αναδεικνεται η καρδι.

Πλησιζοντας στην Κκκινη Πλατεα...
Ψαλμωδες ακογονται. Απ πο, ραγε; Εκκλησι καμι δεν διακρνεται. Δεξι, υψνεται ο ερυθρμορφος γκος του Κρατικο Ιστορικο Μουσεου (που εγκαινιστηκε το 1883 και περιλαμβνει τεσσερμισι περπου εκατομμρια εκθματα αντιπροσωπευτικ της ρωσικς ιστορας), αριστερ και πσω συνωστζονται οι εργαζμενοι Μοσχοβτες και οι εντυπωσιαζμενοι τουρστες, γρω απ το γαλμα του φιππου στρατρχη Ζοκωφ, και εμπρς φανονται δυο πλες που οδηγον στην Κκκινη Πλατεα.
Οι ψαλμωδες, ωστσο, επιμνουν. Και φανεται να χουν την πηγ τους κπου στο ενδιμεσο των δυο εισδων την Πλατεας. Το βλμμα ανογει δρμο, παραμερζοντας διαβτες και προσκυνητς, και βρσκεται στην πρσοψη ενς μικροσκοπικο (για ρωσικ δεδομνα) παρεκκλησιο. Εναι το παρεκκλσι της Παναγας της Πορτατισσας που χει στηθε εκε, και εναι τα μεγφων του που απλνουν τις βυζαντινς μελωδες.
Απ τα μσα του 17ου αινα φυλασσταν στο παρεκκλσι να αντγραφο της θαυματουργς εικνας της Παναγας της Ιερς Μονς Ιβρων του Αγου ρους. Τη δεκαετα του '30 το παρεκκλσι κατεδαφστηκε, δεδομνου τι η παρουσα του εμπδιζε την ομαλ πορεα των στρατιωτικν παρελσεων, που πραγματοποιονταν ενπιον της πανσχυρης ηγεσας της Σοβιετικς νωσης.
Το 1995 επετρπη η ανοικοδμηση του συνλου της Πλης της Αναστσεως και το παρεκκλσι λειτοργησε ξαν. Καινοργιο αντγραφο της εικνας της Παναγας της Ιβηρτισσας, πως την αποκαλον οι Ρσοι, βρσκεται τρα εκε καθς το παλι φυλσσεται στη μον Ναβαντιβιτσι (μον των παρθνων, των κοριτσιν).

Αφνοντας πσω τις χριστιανικς μελωδες, -καθς και τους τσσερις Μοσχοβτες που, μεταμφιεσμνοι σε Μαρξ, Τσρο Νικλαο, Λνιν και Στλιν σου προτενουν κοιν φωτογρφηση ναντι αδρο ανττιμου-, βαδζεις πια στην περφημη Πλατεα.
Ο επιθετικς προσδιορισμς "κκκινος", πντοτε σμφωνα με τον οδηγ, σμαινε "μορφος" στην παλι σλαβονικ διλεκτο. Επρκειτο, επομνως, για την μορφη πλατεα, χαρακτηρισμ που δεν διστζει ο περιηγητς να της δσει και σμερα. χι τσο για τον τυχν περτεχνο δικοσμο των κτιρων της οτε για τα μνημεα που τη στολζουν. μορφη παρουσιζεται στα μτια εκενου του επισκπτη ο οποος βλπει, σ' αυτ το τερστιο πλτωμα, το πρασμα ενς μεγλου τμματος της παγκσμιας ιστορας.
Στο βορειν κρο της δεσπζει ο νας που οικοδομθηκε τον 16ο αινα, κατ παραγγελα του Τσρου Ιβν του Τρομερο. Αρχιτεκτονικ παρξενο κτσμα, περικλεει εννα εκκλησες, λες υπερυψωμνες και στηριγμνες σε να βθρο: οκτ χτισμνες σε ακαννιστο κυκλικ σχμα και η κεντρικ, ψηλτερη, αφιερωμνη στην Παναγα. Το λο οικοδμημα εναι ευρτερα γνωστ ως νας του Αγου Βασιλεου. Μπροστ στο να, το γαλμα των ηρων Μνιν και Παζρσκι που μπκαν το 1612 στην πλατεα, θριαμβευτς ενντια στα πολωνικ στρατεματα και ελευθερωτς της Μσχας.
Στο απναντι κρο, το Κρατικ Ιστορικ Μουσεο και η Πλη της Αναστσεως, εν την δυτικ πλευρ καταλαμβνει το κτριο των καταστημτων Γκουμ, πυρνας εμπορικς δραστηριτητας κατ την σοβιετικ εποχ και κντρο που πλημμυρζει πλον απ λες τις γνωστς καπιταλιστικς επωνυμες.



Η ανατολικ πλευρ της Κκκινης Πλατεας, μως, διεκδικε τα πρωτεα της ιστορικς συγκνησης. Το Κρεμλνο, με τα κτρια και τα κωδωνοστσια των εκκλησιν του να διαγρφεται στο βθος, με το κκκινο εξωτερικ τεχος του να χαρσσει το ριο της πλατεας. Οι κερκδες απ τις οποες παρακολουθοσαν τις παρελσεις οι αξιωματοχοι της κομμουνιστικς νομενκλατορας παραμνουν δειες. Οι τφοι των ηρων της σοβιετικς περιδου σκιζονται απ σκουροπρσινα φυλλματα. Οι προτομς των εξεχουσν πολιτικν προσωπικοττων του καθεσττος (Σουσλφ, Στλιν, Μπρζνιεφ, Αντρπωφ και μερικν λλων) ατενζουν ανκφραστα το κεν. Και στο μσο, επιβλλει την παρουσα του -και τη σιωπ- το γρανιτνιο μαυσωλεο του Βλαντιμρ λιτς Ουλινοφ, του Λνιν.
Η ουρ για την επσκεψ του δεν εναι ιδιατερα μακρι. Ο λεγχος ασφαλεας θυμζει αεροδρμιο, με πρσθετη υποχρωση να παραδοθον στον αρμδιο υπλληλο λες οι φωτογραφικς μηχανς. Και οι επισκπτες -περεργοι προσκυνητς- βαδζουν εφ' ενς ζυγο. σο πλησιζουν στην εσοδο του μνημεου, οι συζητσεις καταλαγιζουν, καθς η στση των παριστμενων αστυνομικν δεν αφνει περιθρια παρερμηνεας.
Ακολουθες τον προπορευμνο, αργ και σιωπηλ, και ανεβανεις τα λγα σκαλοπτια της εισδου. Το φως της ημρας χνεται και τα μτια σου προσπαθον να συνηθσουν στο ημφως. Μια νστολη φιγορα με κρινο χρμα στο πρσωπο στκεται στο βθος. Αν δεν ταν ορθς ο στρατιτης, θα τον νμιζες νεκρ. Τον κοιτζεις αποσβολωμνος κι εκενος, σαν για να σε βεβαισει τι ανκει στον κσμο των ζωντανν, σου δεχνει με μια απτομη και μηχανικ κνηση του χεριο την κατεθυνση που πρπει να πρεις. Αισθνεσαι τι οφελεις να υπακοσεις. Δεν χεις επιλογ. Κατεβανεις τρα λλα σκαλοπτια αριστερ και, στη στροφ, δετερο κρινο ομοωμα σε προστζει για την περαιτρω πορεα. Και τρτο. Και τταρτο. Υπακος χωρς αντρρηση. 
Στο τλος της καθδου σου στην κατακμβη, τα μτια χουν εθιστε στον κτρινο φωτισμ. Τα μτια των στρατιωτν, μως, δεν δεχνουν να επηρεζονται απ την προσμον σου -περιργεια προσκνημα- και παραμνουν παγερ αδιφορα. Και οι κινσεις των χεριν τους παραμνουν αδστακτα αποφασιστικς.



Τρα, βρσκεσαι μπροστ του. να διαφανς προστατευτικ κουβοκλιο χωρζει τα μτια σου κι εσνα απ το ξαπλωμνο σμα. Απ κρσταλλο, ραγε, απ αλεξσφαιρο γυαλ απ πλξιγκλας; Τι ρλο παζει το εδος της τεχνολογας; Ταριχευμνο πτμα, αληθιν λεψανο, πετυχημνο ομοωμα; Ποια σημασα χει αυτν τη στιγμ; Εσ ατενζεις την ανατροπ της παγκσμιας ιστορας. Δεν υπρξε η μνη στο διβα των αινων. Αστραπιαα σφυρζουν στο μυαλ σου οι τσσερις της "Αναφορς στον Γκρκο": Οδυσσας, Βοδας, Ιησος, Λνιν. Αλλ βλπεις τον ναν, τον πιο πρσφατο.
Τι κι αν υπρξες στα νιτα σου ( εσαι ακμα) αριστερς, κεντρος δεξις; Πσο κρσιμο εναι το παρελθν ( το παρν) σου, σο μοναδικ κι αν εναι η παρουσα σου στον πλαντη, ταν κτω απ' το βλμμα σου κετεται η μορφ που οραμτισε χιλιδες, εκατομμρια ψυχς;
Δευτερλεπτα διαρκον οι εικνες και τα συναισθματα. Μα ο χρνος αυτς εναι αρκετς για ν' αντιδρσουν τα αντανακλαστικ των κτρινων φρουρν. νας κρος χος, χαρακτηριστικς των δακτλων του χεριο που προσκροουν στην παλμη, σηματοδοτε την υποχρωσ σου να προχωρσεις. Μσα στην απλυτη, νεκρικ σιγ, η χρονικ πεση σε επιστρφει στην πραγματικτητα και σου υπενθυμζει τις ανγκες του σμερα.
Πσω στη γινη επιφνεια, στο φως του λιου, δεν νιθεις καθλου παρξενη την ανατριχλα που συνεχζεται.

Το Μεγλο Ανκτορο του Κρεμλνου
Σχεδν αυτματα αρχζει κανες απ το κντρο της Μσχας και, πιο συγκεκριμνα απ το Κρεμλνο. Η λξη αυτ εναι ριζωμνη βαθι στις δυτικς μας συνειδσεις. Μχρι και ειδικς ρος χει επινοηθε, η "κρεμλινολογα", για να προσδιορζει την πτυχ εκενη των πολιτικν επιστημν που ασχολονταν (επ εποχς υπαρκτο σοσιαλισμο) με τις κυβερνητικς αποφσεις και αναδιαρθρσεις, γενικτερα με την πολιτικ της Σοβιετικς νωσης.
"Τρα σταμτησε η εν λγω ενασχληση;"
"Σταματει ποτ η μελτη των κινσεων του αντιπλου; Μνο που αλλζει μορφ. Αλλ επαμε να χαζψουμε κτρια, οι πολιτικς αναζητσεις δεν εναι στο πργραμμα."
"Καλς. Οπτε, συγκεντρωνμαστε στην αρχιτεκτονικ του επιβλητικο αυτο οικοδομματος."
"τσι μπρβο! Το Μεγλο Ανκτορο, λοιπν, χτστηκε τη δεκαετα του 1840. Συνεργστηκαν αρκετο αρχιτκτονες, λοι με σαφ κλση προς τη μεσαιωνικ ρωσικ αρχιτεκτονικ."
"Και τι κταση καταλαμβνει το λευκοκτρινο κατασκεασμα;"
"Προτιμτερο, αντ για κτρινο, να το ονομζεις χρυσ. Γιατ, στις εφτακσιες αθουσς του που απλνονται σε εκοσι χιλιδες τετραγωνικ μτρα, περπτησαν τσροι, βασιλιδες, υψηλβαθμοι αξιωματοχοι και πει λγοντας. Αυτοκρατορικ διαμερσματα, αθουσες τελετν, λα με διακσμηση πολυτελστατη. Ο πλοτος των τσρων δεν κρυβταν εκολα. "νας πλοτος, τον οποο δεν απαρνθηκαν μεταγενστεροι ρχοντες!"
"Και γιατ να τον απαρνηθον; λλο η κοινωνικ πολιτικ και λλο η καταστροφικ μανα απναντι στα ιστορικ δημιουργματα του παρελθντος. λλωστε, οι μεταγενστεροι ρχοντες δεν σαν κληρονομικο. Και νας αρχηγς κρτους, πως ο Πρεδρος της Ρωσικς Ομοσπονδας, χει κθε δικαωμα να διατηρε επσημη κατοικα σε ττοιο ανκτορο. Και να δχεται σε αθουσα υποδοχς, σαν την επληκτικς ομορφις αθουσα του Αγου Γεωργου. χι;"
"Ας πομε ναι. Κι ας προχωρσουμε στο επμενο."

Το Θατρο Μπαλσι
Νεοκλασικ κατασκευ, αρχαιοελληνικζοντες κονες με κορινθιακο ρυθμο κιονκρανα, τθριππο νικηφρο ρμα επνω απ το ατωμα της πρσοψης, εδ οι αρχιτκτονες των μσων του 19ου αινα ταξδεψαν βαθτερα στον χρνο και φτασαν πολ πιο πσω.
"Το εσωτερικ του, ωστσο, δεν χει τποτα να ζηλψει σε πολυτλεια απ το ανκτορο του Κρεμλνου. Βελοδινα καθσματα, κρυστλλινοι πολυλαιοι, χρυσοποκιλτη (χι κτρινη) διακσμηση, δρινα δπεδα που αντανακλον τα φτα σαν καθρφτες."
"Ακριβς. ,τι χρειαζταν να θατρο αφιερωμνο στην πολυτελ και πολυξοδη τχνη της περας."
"Και του μπαλτου. Παγκοσμου φμης, αν δεν απατμαι, εναι το χορευτικ συγκρτημα Μπαλσι."
"χεις απλυτο δκιο. Και να αισθνεσαι ευτυχς που το επισκφτηκες το θατρο πριν αρχσουν οι εργασες ανακανισης. Ποιος ξρει πσα χρνια θα διαρκσουν."



Το Ξενοδοχεο Μετροπλ
Διαγωνως απναντι στο θατρο, μισ αινα αργτερα και σε σγχρονο -ττε- στιλ Art Nouveau, ανεγρθηκε να ξενοδοχεο αυτοκρατορικο επιπδου, το οποο μλιστα οτε κινδνεψε απ την κατακλυσμιαα οκτωβριαν επανσταση οτε χασε την αγλη του απ την κατασκευ δυο λλων γιγαντιαων, και χι ιδιατερα καλασθητων, γειτονικν καταλυμτων: των ξενοδοχεων "Ρωσα" και "Μσχα".
"Εναι αλθεια πως η μονοτονα των παραθρων των δυο πρτων ορφων διασκεδζεται ευχριστα με αυτς τις εξοχς που, προφανς, διευρνουν τον κατοικσιμο χρο των συγκεκριμνων δωματων."
"Και η χρση σιδηρν ελασμτων δνει στο οικοδμημα μια πινελι ελαφρδας, παρ το ειδικ βρος του υλικο."
"Πργματι. Ελαφρδας, που επαυξνεται με τις ανγλυφες μετπες ανμεσα στια παρθυρα του τρτου ορφου."
"Και με την εντυπωσιακ τοιχογραφα στο κυκλικ ατωμα που επιστεγζει τον κεντρικ ξονα της πρσοψης."
"Δεν ξρω τι απεικονζει, αλλ αισθνομαι τι προσθτει να ρομαντικ στοιχεο στο λο κτσμα."
"Πολλ δουλει, πντως. Και με μεγλη προσοχ στις λεπτομρειες. Αναρωτιμαι, αν αξζει τση απασχληση για να απλ ξενοδοχεο."
"Σαφς και αξζει. Γιατ, τσι, το ξενοδοχεο δεν εξυπηρετε μνο πρακτικος σκοπος, συντελε στην εξψωση της αισθητικς. Εν λλα κτσματα, με αποκλειστικ λειτουργικ κατεθυνση, δεν προσφρουν απολτως τποτα."
"πως το 'Μσχα' που κατεδαφστηκε και το 'Ρωσα' που το ακολουθε κατ πδας."
"Ας ελπσουμε τι θα τα αντικαταστσει κτι ομορφτερο. Εγχερημα μλλον εκολο, ββαια, αν ως σημεο σγκρισης ληφθε μια οποιαδποτε παλι φωτογραφα τους!"

Το Μουσεο Καλν Τεχνν Ποσκιν
Την δια περπου περοδο (τλος 19ου και αρχς 20ο αινα) λλοι καλλιτχνες επιχειροσαν πλι στροφ στο αρχαο ελληνικ παρελθν. Το τερστιο οικοδμημα του μουσεου εχε ως βση το κλασικ στιλ: σχμα αρχαιοελληνικο ναο, στριγμα σε ψηλ βθρο, κιονοστοιχα ιωνικο ρυθμο κατ μκος ολκληρης της πρσοψης.
"Με αντστοιχους μαρμρινους κονες που καταλγουν σε επχρυσα κιονκρανα και στο εσωτερικ του μουσεου: στο κεντρικ του κλιμακοστσιο."
"Που κοσμεται, επιπλον, με ερυθρμορφες παραστσεις παρμνες απ την ελληνικ μυθολογα."
"Τελικ, βρσκει κανες παντο αναφορς στην Ελλδα;"
"Η παρατρηση δεν απχει πολ απ την αλθεια. Αρκε να χαιρμαστε με μτρο και να υπερηφανευμαστε με σεμντητα."
"Απ πλευρς εκθεμτων, τι περιχει;"
"Αρχικ (ταν φερε το νομα του τσρου Αλεξνδρου του 3ου), περιλμβανε κυρως αντικεμενα απ την αρχαα Αγυπτο και μια συλλογ πινκων Ιταλν ζωγρφων του 13ου, 14ου και 15ου αινα. Απ το 1920 μχρι το 1940, πλουτστηκε μετ τις συνεχες εθνικοποισεις ιδιωτικν συλλογν."
"Ττοια μτρα συγκαταλγονται στα ευεργετικ αποτελσματα μιας επανστασης;"
"Η ποψη τι τα ργα τχνης αξζει να εναι προσιτ σ' λον τον πληθυσμ δεν στερεται πειστικτητας, τσι δεν εναι; Ας μην το πολυψχνουμε, μως. Σημασα χει τι μεταξ των συλλογν που εθνικοποιθηκαν υπρχε και εκενη που ανκε σε δυο Μοσχοβτες, ενθουσιδεις λτρεις και βαθες γνστες τσο της ρωσικς σο και της δυτικς τχνης. Εκμεταλλευμενοι το αλνθαστο γοστο και την ανεπτυγμνη διασθησ τους, εχαν επικεντρωθε στη ρωσικ εικονογραφα και στην εμπρεσιονιστικ τεχνοτροπα."
"τσι, το μουσεο 'Ποσκιν' διαθτει σμερα βυζαντινζουσες εικνες, σε συνδυασμ με Γκογκν και Ρενουρ."
"Και περισστερα απ να εκατομμριο τεχνουργματα."

Τα Κτρια της Σταλινικς Περιδου
Επ εκοσι περπου χρνια, απ τα μσα της δεκαετας του '30 μχρι τα μσα της δεκαετας του '50, κατ την περοδο της απλυτης κυριαρχας του Στλιν, της ηρωικς αντστασης ενντια στον ναζισμ και της πολιτικς διαρεσης της Ευρπης σε σφαρες επιρρος, η σοβιετικ ηγεσα θλησε να βοηθσει στην ανψωση του ηθικο του λαο. Μια επιλογ υπρξε η ανγερση επιβλητικν, ιδιρρυθμων αρχιτεκτονημτων.
"Πρκειται για του σταλινικος ουρανοξστες;"
"Γι' αυτος ακριβς πρκειται. Αν και δεν χουν ομοιτητα με τους ουρανοξστες που σηματοδοτον τα επιχειρηματικ κντρα των αμερικανικν μεγαλουπλεων."
"Ττε;"
"Στην περπτωση της Μσχας, χτστηκαν επτ μεγαθρια, σε μεγλη επιφνεια απ πλευρς οικοπδου, σχετικ χαμηλ στην περιφρει τους και με προοδευτικ αυξανμενο ψος μχρι το ψηλτερο σημεο στο κεντρικ κτριο. Μεγαλοπρεπ και επιδεικτικ οικοδομματα, θεωρθηκαν αρχικ σαν κακγουστες προσπθειες απομμησης του νεοορκζικου Empire State Building."
"Μα ταν δυνατν να θελσουν οι σοβιετικο να αντιγρψουν τον κυριτερο εχθρ;"
"Εδ θα χρειαζταν κρεμλινολγος για να εξηγσει τις ττε σκψεις τους. Αυτ που εναι σγουρο εναι τι οι ουρανοξστες ομρφηναν κπως την πρωτεουσα, χαρζοντας πρωτοτυπα και, δεδομνου τι δεν χτστηκαν ο νας δπλα στον λλο, δνοντας αρμονικ με τη γενικτερη μορφ της πλης."
"Τελικ, μπορε να πει κανες τι συνδυζουν σοβαρτητα και χρη;"
"σως. Αν δεν χει πολιτικς παρωπδες ο επισκπτης, δεν νομζω τι θα νισει να θγεται βαθι το καλλιτεχνικ πιστεω του. Ιδως αν αποτολμσει συγκρσεις με κτσματα λλων, δυτικν μεγαλουπλεων, με το μπετν και το αλουμνιο να κυριαρχον..."
"Και στεγζουν;"
"Κυβερνητικς υπηρεσες, το Υπουργεο Εξωτερικν για παρδειγμα. να λλο στεγζει υπηρεσες του πανεπιστημου."
"Μλιστα. Οπτε στη Μσχα χουμε και λμε: παλαιορωσικ αρχιτεκτονικ, αρ νουβ, νεοκλασικισμς, στρατευμνη τχνη, απ' λα."
"Ηχε περεργο αυτ σε μια ττοια πλη, που χει βισει τσες ιστορικς εμπειρες και μεταβολς"...