¢ρθρα\Ταξιδεýοντας
 

¼μηρος και Αγßα ΓραφÞ

 

Η ΜÜλτα, Ýνα απü τα δÝκα κρÜτη που εντÜχθηκαν στην ΕυρωπαúκÞ Ýνωση το 2004, εßναι κυριολεκτικÜ μικροσκοπικÞ. Δεν πρÝπει να παρασýρεται κανεßς απü τον πληθυσμü της που υπερβαßνει τις τετρακüσιες χιλιÜδες κατοßκους, μισüς περßπου απü τον πληθυσμü της μεγαλονÞσου Κýπρου. Απü πλευρÜς διαστÜσεων, το νησß εκτεßνεται σε πλÜτος μüνο δεκατεσσÜρων και μÞκος μüνο εßκοσι επτÜ χιλιομÝτρων. Μη νομιστεß üτι αυτü συνεπÜγεται αναγκαστικÜ εντυπωσιακÝς ταχýτητες για τη μετÜβαση απü τη μια πüλη στην Üλλη. Οι δρüμοι, χωρßς να εßναι κακοß, εßναι απλþς δýσκολοι στην οδÞγηση, τüσο λüγω της συχνÞς διÝλευσης απü κατοικημÝνες περιοχÝς και των πολλþν στροφþν (οι κοινοτικÝς επιδοτÞσεις στην προκειμÝνη περßπτωση επιφÝρουν μεν ορατÜ αποτελÝσματα, το Ýδαφος üμως δεν προσφÝρεται για την κατασκευÞ μεγÜλων αυτοκινητοδρüμων), üσο και Ýνεκα του γεγονüτος üτι η χþρα εßναι Ýντονα πυκνοκατοικημÝνη.

Οι προαναφερθÝντες αριθμοß εγγυþνται του λüγου το αληθÝς. Με τα παραπÜνω δεδομÝνα, η εκδρομÞ απü την πρωτεýουσα ΒαλÝτα στο βüρειο Üκρο του νησιοý απαιτεß μεγÜλη Üνεση χρüνου, ιδßως αν πρüκειται για ΚυριακÞ. Το ερþτημα που τυχüν ανακýπτει, σχετικÜ με την αιτιολüγηση της εκδρομÞς αυτÞς καθεαυτÞ, απαντÜται ευχερþς με το επιχεßρημα üτι, μετÜ απü διÜπλου ενüς μικροý θαλÜσσιου στενοý που χωρßζει τη ΜÜλτα απü το μικροσκοπικüτερο (προφανþς) νησÜκι Γκüτζο, θα μαγευτεß ο επισκÝπτης απü τα ερεßπια αρχαßων ναþν. «¸χουμε πλειÜδα αρχαßων ναþν (και τι ναþν!) στην ΕλλÜδα, αν δεν κÜνω λÜθος», ακοýγεται ανεπαßσθητα μια Ýνσταση. «Ναι, αλλÜ εδþ πρüκειται για ναοýς που χρονολογοýνται μια χιλιÜδα χρüνια πριν και απü τις αιγυπτιακÝς πυραμßδες», αποκρßνεται η ξεναγüς. Κατüπιν αυτþν, μπαßνεις στο ποýλμαν, ακοýς (Þ κÜνεις τÜχα üτι ακοýς) τα λεγüμενα και χαζεýεις το τοπßο. Δεν διαφÝρει κατÜ πολý απü το ελληνικü, αφοý αφθονοýν τα αμπÝλια, οι θÜμνοι εναλλÜσσονται με οπωροφüρα δÝντρα και οι πληγÝς των χαμηλþν ορεινþν üγκων απü τα λατομεßα συναγωνßζονται τις δικÝς μας. Απαραßτητη η εξüρυξη, λÝνε, για να καταστεß δυνατÞ η οικοδüμηση. Ναι, εντÜξει, αλλÜ... ΚατÜ τα λοιπÜ, εντυπωσιÜζουν οι αλλεπÜλληλες πινακßδες με τοπωνýμια, τα οποßα παραπÝμπουν ευθÝως στην αραβικÞ γλþσσα και παρÜδοση. Γιατß, μπορεß τα μαλτÝζικα να χρησιμοποιοýν το λατινικü αλφÜβητο, με μερικÝς προσθÞκες εßναι αλÞθεια, αλλÜ οι λÝξεις Μεδßνα και ΡαμπÜτ για παρÜδειγμα τι Üλλο θυμßζουν παρÜ ΣαουδικÞ Αραβßα και Μαρüκο; ¢σε που οι σε ποσοστü 95% καθολικοß ΜαλτÝζοι τον Θεü στη γλþσσα τους τον αποκαλοýν ΑλλÜχ! ΜÜλιστα. ΚÜτι Üλλο. ΚÜθε απüμερη θαλασσινÞ γωνιÜ, οποιοσδÞποτε προσιτüς ορμßσκος, ο πιο απßθανος τüπος για κολýμβηση, Ýχουν δþσει αφορμÞ για Üγρια ανÝγερση ξενοδοχεßων, ξενþνων και ενοικιαζüμενων δωματßων, καθþς και για την προσθÞκη των αναγκαßων Þ μη παραρτημÜτων της τουριστικÞς εκμετÜλλευσης: εστιατüρια, μπαρ, ντισκοτÝκ, ομπρÝλες και ξαπλþστρες στις ελÜχιστες παραλßες και πÜει λÝγοντας.

Μια απ' τις θαλασσινÝς αυτÝς γωνιÝς μÜς περιμÝνει στο διÜβα μας και θα περνοýσε σßγουρα απαρατÞρητη, εξαιρουμÝνων ορισμÝνων σχετλιαστικþν σχολßων περß σεβασμοý του φυσικοý περιβÜλλοντος και της ατμοσφαιρικÞς κληρονομιÜς μας, αν δεν ακουγüταν το üνομÜ της. Καθüλου μα καθüλου αραβικü οýτε καν λατινικü: üρμος του αγßου Παýλου! Ελλεßψει προηγοýμενης μελÝτης (κακþς!) και με τα ταξιδιωτικÜ ενημερωτικÜ φυλλÜδια αφημÝνα στο δωμÜτιο του ξενοδοχεßου (κÜκιστα!), στÞνεις υποχρεωτικÜ αυτß στα λüγια της ξεναγοý, την ανÜγκη φιλοτιμßα ποιοýμενος. «Σýμφωνα με την παρÜδοση, üταν ο απüστολος Παýλος ταξßδευε προς την Ρþμη, προκειμÝνου να δικαστεß, αντιμετωπßζοντας τις εναντßον του σαθρÝς κατηγορßες (δεν Þταν δα και η πρþτη φορÜ), το πλοßο του οποßου επÝβαινε εßχε την κακÞ τýχη να προσαρÜξει στη μικρÞ νησßδα (μικρÞ και με τα δεδομÝνα της ΜÜλτας) στην εßσοδο του üρμου. ¹ταν γýρω στο Ýτος 60 μ.Χ.» ΑνατρÝχεις στα μαθητικÜ θρανßα Þ στο ενδεχüμενο κατηχητικü, αλλÜ δεν θυμÜσαι καθαρÜ ποια διαδρομÞ απü τις πολλÝς που ακολοýθησε ο απüστολος των εθνþν τον Ýφερε προς τα εδþ. Θρυλεßται, πÜντως, üτι στη διÜρκεια της υποχρεωτικÞς διαμονÞς του στη νησßδα τοý εßχε αναγνωριστεß απüλυτη ελευθερßα κινÞσεων.
Γßνεται, τþρα, να μην εκφρÜσεις θαυμασμü για το ευρý και φιλελεýθερο πνεýμα των δεσμοφυλÜκων του; ΑυτÜ με τη χριστιανικÞ πτυχÞ της διαδρομÞς. ¸ρχεται η þρα του φÝρι και, εßκοσι λεπτÜ αργüτερα (εßπαμε, μιλÜμε για φοβερÝς αποστÜσεις!) φτÜσαμε στο Γκüτζο. ¢λλο ποýλμαν εκεß, þστε να αποφευχθεß η καταβολÞ ναýλου για τον διÜπλου, και κατεýθυνση προς τα βüρεια, προς τα εκεß üπου βρßσκεται η Σικελßα, για να συνεννοοýμαστε! Η ξεναγüς επεξηγεß üτι πρüκειται για τη δεýτερη σε μÝγεθος νÞσο του μαλτÝζικου αρχιπελÜγους! Και διευκρινßζει üτι τα τρßα πιο σημαντικÜ αξιοθÝατα εßναι τα εξÞς: πρþτον, η βορειοανατολικÞ βραχþδης ακτÞ, με τον βρÜχο-μανιτÜρι και τον βρÜχο που σχηματßζει Ýνα εßδος γαλÜζιου παρÜθυρου στη Μεσüγειο, δεýτερον, το κεντρικü φροýριο που περιστοιχßζει και παλιÜ προφýλασσε τον πυρÞνα της κυριüτερης πολßχνης του νησιοý και, τρßτον, οι προúστορικοß ναοß με τους «μεγαλßθους». Τα δýο πρþτα, αν και Ýχουν κÜποιο ψÞγμα ενδιαφÝροντος, δεν εßναι ιδιαßτερα αξιüλογα, δεδομÝνης της πληθþρας παρüμοιων σημεßων επßσκεψης σε Üλλες ευρωπαúκÝς, κι üχι μüνο, περιοχÝς. Εξαßρεση, ßσως, αποτελεß το φροýριο που, ακριβþς λüγω του μικροý του μεγÝθους σε συνδυασμü με την ισχυρÞ του οχýρωση, μπορεß να δþσει ανÜγλυφη την εικüνα της αβεβαιüτητας και των κινδýνων τους οποßους περιÝκλειε η ζωÞ κατÜ τη μακρÜ περßοδο των αλλεπÜλληλων εχθρικþν Þ πειρατικþν επιδρομþν. Το τρßτο, ωστüσο, αξιοθÝατο εßναι εντυπωσιακü και ανταμεßβει τον επισκÝπτη για την πολýωρη μετακßνηση. Η χρονολογßα οικοδüμησης, σýμφωνα με τις Üκρως κατατοπιστικÝς πινακßδες, ανÜγεται περßπου στο τρεισÞμισι χιλιÜδες προ Χριστοý. ¢ρα, πρÜγματι περß τα χßλια χρüνια πριν απü την ανÝγερση των πυραμßδων, üπως υποσχÝθηκε η ξεναγüς. Ως υλικü για την κατασκευÞ του χρησιμοποιÞθηκαν τερÜστιες πÝτρες που εßτε εξορýχτηκαν εκεß εßτε μεταφÝρθηκαν με πρωτüγονα πλεοýμενα απü τη Σικελßα! Το μÝγεθüς τους εξηγεß το επßθετο «γιγÜντιος» που προσδιορßζει σÞμερα την ονομασßα των ναþν: Gigantija. Οι εν λüγω «μεγÜλιθοι» δεν εßναι, προφανþς, δυνατüν να συγκριθοýν οýτε με εκεßνους των πυραμßδων οýτε με αυτοýς των κυκλþπειων τειχþν των Μυκηνþν. Δεν διακρßνονται απü ακρßβεια στην τοποθÝτησÞ τους οýτε απü ομοιομορφßα. Δεν παρατηρεßται, εξÜλλου, η αναμενüμενη προοδευτικÞ σμßκρυνση των υπερκεßμενων λßθων. ΑλλÜ πρÝπει να εßναι κανεßς επιεικÞς: δεν υπÞρχε την εποχÞ εκεßνη η ανεπτυγμÝνη τεχνικÞ των Αιγυπτßων, οι οποßοι εßχαν στη διÜθεσÞ τους αφενüς μεν απÝραντες εκτÜσεις αφετÝρου δε αμÝτρητα υποτακτικÜ εργατικÜ χÝρια, οýτε η ελληνικÞ πλαστικüτητα, η οποßα Þδη απü τους μυκηναúκοýς χρüνους εßχε αρχßσει να βηματßζει δειλÜ, για να βρει το απüγειü της στους επüμενους αιþνες. ¼σον αφορÜ στον προορισμü των κτισμÜτων, επρüκειτο σαφþς περß ναþν αφιερωμÝνων στη λατρεßα τοπικþν θεοτÞτων, με ξεκÜθαρη εσωτερικÞ διαρρýθμιση ως προς τις θÝσεις των ιερÝων και των πιστþν και με το «Ιερü των Ιερþν», το οιονεß μυστικιστικü κÝντρο προσευχÞς, σε υπüγειο θÜλαμο που αποκαλεßται ακüμη και σÞμερα “Hypogaeum”, προς Üφατη ικανοποßηση του ελληνικοý γλωσσικοý αισθητηρßου και προς δικαιολογημÝνο αßσθημα χαρÜς για τη διαχρονικÞ επιρροÞ του ελληνικοý στοιχεßου. Η Ýκπληξη, üμως, η σχετιζüμενη ακριβþς με την αναζÞτηση ελληνικοý στοιχεßου, εßχε κρατηθεß για το τÝλος της εκδρομÞς στο Γκüτζο. ¢θελÜ της η ξεναγüς (πþς να γνωρßζει üτι, μεταξý των περιηγητþν, Ýχει παρεισφρÞσει Ýνα κÜπως ευαßσθητα εξασκημÝνο ελληνικü αυτß;), συνεχßζει την αφÞγηση, καθþς το ποýλμαν στρßβει και δßνει στο μÜτι αφορμÞ να θαυμÜσει Ýναν ωραιüτατο κολπßσκο. ¢φθονη βλÜστηση μÝχρι την ξανθÞ αμμουδιÜ και διαυγÝστατα νερÜ σε χρþματα πρÜσινα και γαλανÜ. «Εδþ, κυρßες και κýριοι, στον μικρü αυτü και Þρεμο κολπßσκο, καθþς και στην εýφορη και πλοýσια σε φυσικÝς ομορφιÝς ενδοχþρα, εδþ λÝγεται üτι κατοικοýσε η νýμφη Καλυψþ. Το Γκüτζο Þταν, κατÜ την παρÜδοση, το νησß που ο ¼μηρος ονομÜζει Ωγυγßα. Εδþ ναυÜγησε, üπως περιγρÜφει ο ποιητÞς, ο βασιλιÜς της ΙθÜκης Οδυσσεýς, κÜποτε, κατÜ τη μακρüχρονη θαλÜσσια περιπλÜνησÞ του. Εδþ Ýζησε μαγεμÝνος απü τα θÝλγητρα της νýμφης, αλλÜ και απü τη γαλÞνη του τοπßου. Την Ýχετε ακουστÜ αυτÞ την ιστορßα;»
ΧΧΧΧΧ