ρθρα\Ταξιδεοντας
 

ΠΕΡΓΑΜΟΣ

Η δοξασμνη πλη της Μυσας

 

Η Πργαμος βρσκεται στη δυτικ πλευρ της Μικρς Ασας, εναι κτισμνη βρεια του ποταμο Κικου και εναι το κντρο ενς αρχαου πολιτισμο.

-Λοιπν, εναι ενδιαφρον να παρατηρε κανες τους συνειρμος της ανθρπινης σκψης, αλλ και την ανυπαρξα συνειρμν.
Τα μτια λων των μελν της παρας στρφηκαν στον κατ' εξακολοθηση-και, πολλς φορς, ενοχλητικ- διαμαρτυρμενο.
-Τι σε περαξε πλι; αποτλμησε κποιος το ερτημα, με τον κνδυνο να βρεθον λοι ενπιον μακροσκελος και επικριτικς διαλξεως.
-Απολτως τποτε. Απλς αναλογστηκα πως, ταν χρησιμοποιομε τη λξη 'περγαμην' και μιλμε για επιστημονικς, επαγγελματικς λλες περγαμηνς, δεν συσχετζουμε αυτματα την ετυμολογα της λξης με την πλη που βλπουμε στον ορζοντα.
Του δσαμε δκιο, καθς το τουριστικ πολμαν πλησαζε την Πργαμο, στα μικρασιατικ παρλια της Τουρκας. τσι εναι, πως μας πληροφορε νας οδηγς τσπης (σε σχμα και χρμα διαβατηρου) που εκδθηκε απ το αεροδρμιο 'Ελευθριος Βενιζλος' με την ευκαιρα των πμπτων γενεθλων του: η πλη αυτ ταν φημισμνη, κατ την αρχαιτητα, αφενς μεν για τη βιβλιοθκη της που περιεχε περισστερους απ διακσιες χιλιδες τμους, αφετρου δε για την τεχνικ της περγαμηνς, γραφικς λης απ κατεργασμνο δρμα αντιλπης.
Και, με το πολμαν να διασχζει πια τη σημεριν Πργαμο και να ετοιμζεται ν' ανηφορσει στην Ακρπολη, αφοσιωθκαμε στον εξονυχιστικ λεγχο του χρου που οδηγε προς το αρχαο μνημεο. Προσπαθοσαμε, σως θελα σως με κακεντρχεια, να επισημνουμε ελλεψεις, κακοτεχνες, απρπειες του σγχρονου κατοκου της περιοχς, για να αυτοκανοποιηθομε κνοντας τη σγκριση με τη νεοελληνικ συμπεριφορ απναντι στα (δικ μας!) μνημεα.

Μταιος κπος. χι πως τυχν το βλμμα ξεκουρζεται στη θα καλλωπιστικν δενδροστοιχιν τι ο χρος πρσβασης στα αρχαα διακρνεται για την ψογη καθαριτητα και την ηρεμα του. Η λη εικνα, ωστσο, δεν διαφρει ριζικ απ τις αντστοιχες της Βιβλιοθκης του Αττλου, της αρχαας και της ρωμακς αγορς στο Μοναστηρκι της περιοχς που οδηγε στον Παρθεννα.
Τροχοφρα πολλ και ογκδη, κορναρσματα σκοπα, αδσποτα σκυλι, υπαθρια σουβλατζδικα και, φυσικ, τα αναπφευκτα κομπολγια και τα κακγουστα αγαλματδια.
Αλλ και μια ευχριστη κπληξη: ακογοντας τη γλσσα, οι προνοητικο μαγαζτορες μς πρτειναν τον εκατοντασλιδο οδηγ στα ελληνικ! Εμπορικ δαιμνιο και αναζτηση κρδους, θα πετε· δεν παει, πντως, να αποκλεει στενοκεφαλι και μισαλλοδοξα.
Στο εσωτερικ του αρχαιολογικο χρου, ο επισκπτης δεν μνει δυσαρεστημνος. Οι πινακδες με τις επεξηγσεις αφθονον, οι ξεναγο δεχνουν προθυμα και επαγγελματικ επρκεια (στω κι αν πτε-πτε αναφρονται σε ρωμακ και χι ελληνικ μνημεα), οι τουρστες ενημερνονται και φωτογραφζουν χωρς να θορυβον, τα δε μνημεα εντυπωσιζουν με τον πλοτο και το κλλος τους.



Τουλχιστον, σα χουν απομενει στη θση τους. Γιατ οτε η Πργαμος διφυγε την αρχαιολατρα των δυτικοευρωπαων και την αρχαιοσωστικ πρεμορα τους (αρχαιοκαπηλα θα το λεγε κποιος κακπιστος). πως και ο ελληνολτρης λρδος λγκιν, τσι και οι ρκτες Γερμανο αρχαιολγοι που ανσκαψαν απ το 1878 ως το 1890 την περιοχ, θερησαν πρπον να διαφυλξουν να τμμα της πολιτιστικς κληρονομις και το μετφεραν στην πρωτεουσ τους, το Βερολνο. καμαν, μλιστα, να παραπνω βμα απ τον γγλο σκαπανα: αντ να αφαιρσουν αετματα μνο και ζωφρους απ τον να του Δα και να εκθτουν σμερα στο μουσεο τους τα ανγλυφα κατ τρπο αποσπασματικ και αναγκαστικ ημιτελ, σκωσαν ολκληρο τον να!
-Πρκειται για το οικοδμημα που κοσμε το Pergamon Museum του Βερολνου;
-Ακριβς.
-Αυτ που, την εποχ της γερμανικς διαρεσης, βρισκταν στον ανατολικ τομα της πλης και εποπτευταν απ εκενες τις αλησμνητες εσαρκες μπμπουσκες, με το αυστηρ βλμμα που σε καθλωνε;
-Ακριβς. Η διαφορ εναι τι το Βερολνο εναι ενωμνο πλι και οι γραφικς φιγορες του μουσεου χουν αποσυρθε.
-Δεν χει, μως, αποσυρθε ο νας του Δα.
-Οτε το πρπυλο του ναο της Αθηνς. Εκε βρσκεται κι αυτ.
-Και το δχονται οι Τορκοι αδιαμαρτρητα;
-Τι να πω; Εξ σων γνωρζω, ο πρωθυπουργς τους δεν χει ζητσει απ τον Γερμαν - την Γερμανδα- καγκελριο την επιστροφ των αρχαων λγω, ας πομε, επικεμενων εκλογν.
-Πλι καλ που μπορομε ακμα να θαυμσουμε τον να του Τραανο.
-Σωστ. Κι αυτ, μετ απ σημαντικς και πετυχημνες εργασες αναστλωσης, οι οποες πραγματοποιονται υπ την επβλεψη επιστημνων του Γερμανικο Αρχαιολογικο Ινστιτοτου. Οφελουμε να εμαστε δκαιοι.

Ο λφος της Ακρπολης περιλαμβνει και λλα αξιοθατα: τους ναος της ρας, της Δμητρας, του Δινυσου (σα τμματα, ββαια, χουν διασωθε, χι σαν τον να του Δα που βρσκεται σχεδν ακραιος στο Βερολνο), υπολεμματα των ελληνιστικν ανακτρων των βασιλων της Περγμου, την νω και την κτω αγορ, το γυμνσιο με τα λουτρ και την παλαστρα, στρατιωτικς αποθκες και καταστματα.
Το εντυπωσιακτερο, ωστσο, αξιοθατο της Ακρπολης της Περγμου εναι το θατρο. χι μνο για την εκπληκτικ θα που προσφρει, καθς εναι χτισμνο στην πιο απκρημνη πλευρ του λφου (ανλογη θα, προς τη θλασσα αυτ τη φορ, χαρζει στον θεατρφιλο και το θατρο του Κουρου στην Κπρο, δυτικ απ την Λεμεσ), εντπωση προκαλε, κυρως, η κλση των εβδομντα οκτ κερκδων του που κλιμακωτ φθνουν τα τριντα οκτ μτρα ψος. Υπολογζεται τι πρκειται για τη μεγαλτερη κλση απ λα τα αρχαα θατρα.
-Τι χωρητικτητα εχε;
-Σε περπου δκα χιλιδες θεατς παρεχταν η δυναττητα να παρακολουθσουν τις παραστσεις.
-Η Επδαυρς μας χωρει δεκαπντε χιλιδες.
-Λοιπν; Και το Ηρδειο μνο πντε. Θα κρνουμε τρα τα αρχαα πολιτιστικ οικοδομματα με μτρα γηπεδικ;

Αφνοντας πσω μας την Ακρπολη, κατευθυνμαστε προς το Ασκληπιεο: ναν χρο που αποτελοσε κντρο θεραπεας και ταν προφανς αφιερωμνος στον θε της ιατρικς, τον Ασκληπι.
Στην κθοδο απ τον λφο συναντμε τον Σελινοντα, μικρ και σχεδν νυδρο ποταμ, εν δεξι μας απλνονται τα σπτια της παλις ελληνικς γειτονις. Με τα ντονα χρματ τους σε καλ κατσταση διατηρημνα, μας θυμζουν -σωσττερα, πλθουν στη φαντασα μας- την ευμρεια και τη γαλνη της εποχς της ειρηνικς συμβωσης Μωαμεθανν και Χριστιανν. Δυστυχς, δεν μπορε κανες να δει τις κατεστραμμνες πια εκκλησες.
-Μσος και αδικαιολγητος φανατισμς.
-Ναι. Μαζ με μονομρεια στη διδασκαλα της ιστορας. Και στις δυο χθες του Αιγαου, θα λεγα.
Αριστερ μας, τρα, αναδεται να παρξενο οικοδμημα, φτιαγμνο με κκκινα τοβλα. Εναι το Σερπειο, νας προς τιμ της αιγυπτιακς θες Σερπιδος, που ανεγρθηκε κατ τον 2ο μ.Χ. αινα.
-Μα ττε δεν σαν οι Ρωμαοι κυραρχοι της περιοχς;
-σαν. Λγεται, μως, πως το κλμα κοσμοπολιτισμο και θρησκευτικο συγκρητισμο που επικρατοσε εχε ως συνπεια την αποδοχ θεοττων και λατρεας λλων λαν.
-Πρκειται μλλον για παραμερισμ της μισαλλοδοξας και για επδειξη πνεματος θρησκευτικς ανοχς. Ο συγκρητισμς δεν απαιτε αναγκαστικ οικοδμηση λατρευτικν χρων.
-Καμι αντρρηση. Που σημανει τι το ρωμακ δκαιο δεν αποτελε το μοναδικ πολιτιστικ κατλοιπο της Ρμης. Η ανοχ, ως στση ζως, δεν της ταν γνωστη. Πριν απ την εξπλωση του μονοθεστικο χριστιανισμο, ββαια, ο οποος θεωρθηκε τι θετε σε κνδυνο αυτ καθαυτ την παρξη της αυτοκρατορας.

Το Ασκληπιεο. Ευρτατος σε κταση χρος, συνδεταν με την αρχαα πλη μσω της Ιερς Οδο, μκους οκτακοσων και πλτους εκοσι μτρων περπου. Περιλμβανε κτρια λατρεας, κρνες, στος με κονες ιωνικο και κορινθιακο ρυθμο, βιβλιοθκη, λουτρ.
Για τη θεραπεα των ασθενν φανεται πως εφαρμζονταν μθοδοι διαφορετικς απ τις παραδοσιακς, αυτς που σμερα θα ονομζονταν εναλλακτικς: εκτς απ τις διαιτητικς αγωγς, την τιμητικ τους εχαν ο πνευματισμς και η μουσικοθεραπεα.
-Να προσθσουμε και τη θεατρικ αγωγ; Υπρχει και εδ θατρο, βλπω.
-τσι εναι. Σημαντικ ρλο στη θεραπεα διαδραμτιζαν, απ' τι φανεται, και οι θεατρικς παραστσεις.
-Οι οποες συνεχζονται και σμερα, αν κρνει κανες απ την αρθμηση των κερκδων και απ τη βση κποιου σκηνικο που χει ξεχαστε απ το περσιν καλοκαρι.

Τα σχλια σταματον και δνουν τη θση τους σε μιαν ρεμη απομνωση. Κλεινμαστε στους εαυτος μας και αναπολομε τη ζω στην Πργαμο, πολλος αινες πσω.
Ο διαμαρτυρμενος της συντροφις διακπτει τον ρεμβασμ.
-λα ωραα και καλ, βρε παιδ μου, αλλ θα πρεπε το τουρκικ κρτος να χει επιβλει δια νμου την περφραξη των αρχαιολογικν χρων. πως πριν, στην Ακρπολη, παρατηρ στο δαφος... περιττματα απ αμνοερφια που προφανς βσκουν εδ.
-Ναι.
-Αυτ μνο χεις να πεις; Και πο χει καρφωθε το βλμμα σου;
-Στο αρχαο σπρο μρμαρο, εκε· που το μαρο γκρφιτι μας πληροφορε πως επισκφτηκαν το θατρο ο Σταρος και η Μαρα απ το Αιγλεω!
Ας εναι. Η επσκεψη των Ελλνων, γενικ, στην Πργαμο αξζει πραγματικ.

Βοηθματα και φωτογραφες:
Αλξανδρος Μασσαβτας, Μικρασιατικ Παρλια, Οδηγς Τσπης, εκδ. Διεθνος Αερολιμνα Ελευθριος Βενιζλος, Αθνα 2006.
Tevhit Kekec, Πργαμος, μτφρ. Χ. Χριστοδουλδη, εκδ. Hitit Color, Istanbul.