Η ΜÜλτα, λÝνε οι κÜτοικοß της και οι ταξιδιωτικοß οδηγοß, βρßσκεται στη μÝση της Μεσογεßου. Αφοý δε η Μεσüγειος ΘÜλασσα βρßσκεται στη μÝση της γης, üπως ετυμολογεßται απü το üνομÜ της, αβßαστα προκýπτει πως η ΜÜλτα αποτελεß το κÝντρο του κüσμου. ΤÝτοιος συλλογισμüς, βÝβαια, θα Ýπαιρνε βαθμü κÜτω απü τη βÜση στο γυμνασιακü μÜθημα της λογικÞς. Αντßστοιχη βαθμολüγηση, φυσικÜ, θα Üξιζε και στην αρχαßα ελληνικÞ δοξασßα üτι τον ομφαλü της γης αποτελοýσαν οι Δελφοß με το ιερü μαντεßο τους, αν βÝβαια εßχε αναπτυχθεß τüτε αρκετÜ η γνþση και εßχε πλησιÜσει τα σημερινÜ επßπεδα. ΕπειδÞ, üμως, η πßστη κÜθε λαοý στην αξßα του και στα πλεονεκτÞματα της χþρας του εßναι απüλυτα θεμιτÞ, ο σýγχρονος, ελκυστικüς για τους τουρßστες, μαλτÝζικος ισχυρισμüς συγχωρεßται. Μια που, Üλλωστε, υπÜρχουν κι Üλλοι λαοß που πιστεýουν παρüμοια.
Η πßστη, ωστüσο, δεν εßναι üρος μονοσÞμαντος. Εκτεßνεται σε τομεßς που βαßνουν πÝραν του προαναφερθÝντος. Και Ýνας εξ αυτþν, προφανþς üχι ο πιο ασÞμαντος, εßναι ο τομÝας της μεταφυσικÞς και της θρησκευτικÞς, ειδικÜ, πßστης. Στον εν λüγω τομÝα, οι ΜαλτÝζοι διεκδικοýν με αξιþσεις υψηλÞ θÝση, αν üχι τα πρωτεßα. Εßναι χριστιανοß καθολικοß σε ποσοστü ενενÞντα πÝντε τοις εκατü του πληθυσμοý και εκκλησιÜζονται τακτικÜ, διεκδικþντας παρÜλληλα διεθνÝς βραβεßο ανεκτικüτητας και πρωτοτυπßας, καθþς στη γλþσσα τους αποκαλοýν τον Θεü με το αραβικü üνομα ΑλλÜχ!
Τα παραπÜνω στοιχεßα (πßστη, εκκλησιασμüς και μια οιονεß συνοßκηση με τον γειτονικü αραβικü κüσμο και το δικü τους αραβικü παρελθüν), τους οδÞγησαν να οικοδομÞσουν ναοýς και ναÀσκους σε πολλÜ σημεßα της χþρας τους. ΜÝχρι εδþ, βÝβαια, μπορεß κανεßς να κατανοÞσει τη... θρησκοληψßα. ΑλλÜ εκεß που υπερθεματßζουν, απü üσο τουλÜχιστον εßναι δυνατüν να κριθεß στη διÜρκεια μιας ολιγοÞμερης επßσκεψης, εßναι Ýνα εßδος ανταγωνισμοý ο οποßος αναπτýσσεται μεταξý των πüλεων. Και εξηγοýμαι. |
| Η αρχικÞ πρωτεýουσα της χþρας βρισκüταν, κατÜ τη διαδεδομÝνη στα νησιÜ συνÞθεια, μακριÜ απü τη θÜλασσα, για ευνüητους λüγους ασφÜλειας. Ο καθεδρικüς ναüς, λοιπüν, Ýχει ανεγερθεß στην Üριστα οχυρωμÝνη Μεδßνα (της ΜÜλτας, üχι της ΣαουδικÞς Αραβßας, εντÜξει;) και Þταν, σχεδüν προφανþς, αφιερωμÝνος στην Παναγßα ΠαρθÝνο, προστÜτιδα κατÜ πÜσης επιδρομÞς. Η θεúκÞ προστασßα, üμως, δεν αποδεßχθηκε ικανÞ να αποτρÝψει την κατÜληψη της νÞσου απü τους μουσουλμÜνους οýτε εξÜλλου η οχýρωση της πüλης να αποφýγει την καταστροφÞ της μητρüπολης. Οι μεταγενÝστεροι, βÝβαια, κýριοι της ΜÜλτας, οι Νορμανδοß, μερßμνησαν για την ανοικοδüμησÞ της και την αφιÝρωσαν τþρα στον Απüστολο Παýλο, δεδομÝνου üτι το πλοßο το οποßο τον μετÝφερε στην Ρþμη για να δικαστεß φÝρεται να εßχε ναυαγÞσει σε üρμο του νησιοý. Ισοπεδωτικüς σεισμüς επÝφερε το 1693 την εκ νÝου καταστροφÞ, αλλÜ Þδη το 1702 ανυψþθηκε καινοýριος ναüς σε στιλ μπαρüκ μεν, αλλÜ με απομßμηση κιüνων κορινθιακοý ρυθμοý, για να μην ξεχνιÝται ο ελληνικüς πολιτισμüς.
ΚÜπου ενδιÜμεσα στις χρονολογßες αυτÝς, εßχαν εμφανιστεß οι Ιππüτες του ΤÜγματος του Αγßου ΙωÜννου της ΙερουσαλÞμ και, θαλασσινοß πολεμιστÝς οι ßδιοι, μετÝφεραν την πρωτεýουσα στον ασφαλÝστερο κüλπο του νησιοý και ßδρυσαν την ΒαλÝτα. (Την «ταπεινüτατη των πüλεων», üπως την αποκÜλεσε ο τüτε επικεφαλÞς τους.) Πρωτεýουσα χωρßς μητρüπολη γßνεται; Δεν γßνεται. ΟικοδομÞθηκε, Ýτσι, νÝος ναüς, στη μνÞμη φυσικÜ του Αγßου ΙωÜννου του Προδρüμου. Πρüκειται για εξωτερικÜ λιτüτατο οικοδüμημα, μα ο προσκυνητÞς θαμπþνεται απü το πολυτελÝστατο εσωτερικü, στο οποßο κυριαρχεß ο χρυσüς σε βαθμü υπερκορεσμοý. Το μαρμÜρινο ιερü με τη ΒÜπτιση του Ιησοý, η πλοýσια εικονογρÜφηση και οι πολýτιμοι λßθοι στην Αγßα ΤρÜπεζα δεν υστεροýν σε εντυπωσιασμü. Και δεν επιτρÝπεται να παραλειφθεß η επßσκεψη στο μουσεßο του ναοý, üπου φυλÜσσεται γνÞσιος πßνακας του ΚαραβÜτζιο ο οποßος απεικονßζει με τον μÝγιστο δυνατü ρεαλισμü τη στιγμÞ του αποκεφαλισμοý του προστÜτη του ναοý. Μητρüπολη, λοιπüν; Και η προγενÝστερη στην Μεδßνα; Να πως λýνεται ο γρßφος: στον ναü της ΒαλÝτας αποδßδεται ο τßτλος «Συν-Καθεδρικüς Ναüς» (“Co-Cathedral”)! Ισχυρßστηκε ποτÝ κανεßς πως οι χριστιανοß ιππüτες δεν χαρακτηρßζονται απü ευρηματικüτητα;
Μεδßνα, ΒαλÝτα... αλλÜ υπÜρχει και η Μüστα. Μια πüλη στο κÝντρο της ΜÜλτας, σημαντικü σταυροδρüμι για τους περιηγητÝς και τους εμπüρους, δεν θα μποροýσε να μην προβÜλει το θρησκευτικü αßσθημα των κατοßκων της. Και απü το 1833 μÝχρι το 1871 παρÝδωσε στη λατρεßα της Θεοτüκου τον ναü της ΚοιμÞσεως. Η πρüσοψη στηρßζεται σε Ýξι κορινθιακοýς -πÜλι- κßονες, αλλ' ο τροýλος της εßναι εκεßνος που επιβÜλλεται με την παρουσßα του. Απüλυτα κυκλικüς, σε σημεßο τÝτοιο þστε να θυμßζει (ÜθελÜ του, Üραγε;) μουσουλμανικü τÝμενος, εßναι εμπνευσμÝνος απü το ΠÜνθεον της Ρþμης και καταλαμβÜνει την τρßτη θÝση, απü πλευρÜς μεγÝθους, ανÜμεσα στους χριστιανικοýς ομοßους του, μετÜ τον ¢γιο ΠÝτρο της αιþνιας πüλης και τον ¢γιο Παýλο του Λονδßνου. ΜÜλιστα, Ýχει συντελÝσει στη σωτηρßα των πιστþν, μετριÜζοντας την ισχý της πτþσης ναζιστικÞς βüμβας το 1942 και κÜνοντÜς την να «ακουμπÞσει» απαλÜ στο δÜπεδο του ναοý, δßχως να υπÜρξει οποιοδÞποτε θýμα οýτε καν τραυματßας! Εννοεßται üτι η βüμβα αυτÞ, απασφαλισμÝνη και ανßσχυρη πλÝον, βρßσκεται σÞμερα σε εμφανÝς σημεßο του ναοý και επιδεικνýεται ως αρνητικü τεκμÞριο της θαυματουργοý παρÝμβασης.
Αυτοß εßναι οι κυριüτεροι ναοß, οι επιβλητικüτεροι, οι πλουσιüτεροι απü την Üποψη της ιστορßας τους και των λατρευτικþν συνηθειþν των ΜαλτÝζων. ΑλλÜ ολüκληρο το νησß εßναι διÜσπαρτο απü οßκους του Θεοý και των αγßων. Ας αναφερθοýν, ονομαστικÜ απλþς λüγω μιας κÜποιας ιδιαιτερüτητας στην αφιÝρωσÞ τους αν επιτρÝπεται η Ýκφραση, οι εξÞς: η Παναγßα του üρους ΚαρμÝλ που απευθýνεται ειδικüτερα στους Καρμηλßτες μοναχοýς, η Παναγßα της Νßκης, πρþτος ναüς που ανεγÝρθηκε απü τους Ιππüτες προς προφανÞ ανÜμνηση της νßκης κατÜ των «απßστων» Τοýρκων, και ο ¢γιος Παýλος του Ναυαγßου, στον οποßο φυλÜσσονται, λÝει, λεßψανα του αγßου απü την εποχÞ του ναυαγßου του στα βορειοανατολικÜ της ΜÜλτας. (Λεßψανα; Πριν απü τον θÜνατü του; Ας εßναι.)
Η Üσκηση των θρησκευτικþν καθηκüντων απαιτεß, φυσικÜ, ησυχßα αλλÜ και ασφÜλεια. (¼πως και η καθημερινÞ ζωÞ, γενικüτερα.) Γι' αυτü, και λüγω του ευÜλωτου χαρακτÞρα του νησιοý, οι κÜτοικοι και οι κατÜ καιροýς αφÝντες του φρüντισαν και με το παραπÜνω για την οχýρωση λιμανιþν και πüλεων. Οι ¢ραβες χþρισαν την πρωτεýουσα σε δýο μÝρη: τον πυρÞνα, δηλαδÞ τη Μεδßνα (λÝξη που παρεμπιπτüντως σημαßνει «πüλη») και την ευρýτερη περιφÝρεια την οποßα ονüμασαν ΡαμπÜτ (τα «περßχωρα») και μετÝτρεψαν την πüλη σε περßπου απüρθητο φροýριο.
¼σο για τη μεταγενÝστερη πρωτεýουσα, την τωρινÞ ΒαλÝτα, δεν Þταν δυνατüν να την αφÞσουν ανυπερÜσπιστη οι γενναßοι ιππüτες. Το αποτÝλεσμα, αυτü που αντικρßζει ο σημερινüς περιηγητÞς, εßναι μια πανταχοý παροýσα οχυρωματικÞ κατασκευÞ, η οποßα δεν περιορßζεται στον κυρßως βρÜχο üπου βρßσκεται το κÝντρο της πüλης, αλλÜ καλýπτει και τις διπλανÝς και απÝναντι χερσονÞσους. Εßναι, πρÜγματι, τÝτοια η γεωγραφßα του λιμανιοý (που μÜλιστα θεωρεßται ως το μεγαλýτερο φυσικü λιμÜνι της ηπεßρου μας), þστε Ýπρεπε να χτιστοýν τεßχη σχεδüν σ' üλες τις πλευρÝς τις προσιτÝς απü τη θÜλασσα. ¸τσι, οχυρþθηκαν και οι αποκαλοýμενες «τρεις πüλεις»: τρεις συνοικßες ουσιαστικÜ, η Vittoriosa, η Senglea και η Cospicua, που απλþνονται στην αριστερÞ πλευρÜ της εισüδου του λιμÝνος. Το φροýριο Sant' Angelo, το φροýριο Ricasoli, το φροýριο Rinella προστÜτευαν, Üλλοτε, τις πüλεις και ομορφαßνουν σÞμερα την üλη εικüνα της πρωτεýουσας. Και δημιουργοýν μιαν εýθυμη περιÝργεια, καθþς σε Ýναν απü τους πυργßσκους-παρατηρητÞρια φαντÜζουν τερÜστια ανÜγλυφα μÜτια και αυτιÜ, σαφεßς ενδεßξεις της αποτελεσματικüτητας των αμυνομÝνων και προειδοποιητικÜ φüβητρα για τους επιτιθÝμενους.
ΑναφÝρθηκαν προηγουμÝνως οι κορινθιακοý ρυθμοý κßονες. ΥπÜρχει, ωστüσο, και Ýνα Üλλο, ιδιαßτερα χιουμοριστικü και πικÜντικο στοιχεßο, το οποßο θυμßζει ΕλλÜδα. Στη Μεδßνα, σε Ýνα παρÜδρομο των τειχþν και πολý κοντÜ στον καθεδρικü ναü, λειτουργεß εστιατüριο με δßγλωσση επωνυμßα: αγγλιστß μεν αποκαλεßται “The Greek Bor...llo”, ελληνιστß δε, δßχως καμιÜ προσπÜθεια αυτολογοκρισßας «Το ελληνικü μπορντÝλο»! ΕιλικρινÜ. Δυστυχþς, η þρα που περνοýσε η παρÝα απü εκεß Þταν τÝτοια που δεν επÝτρεπε δοκιμÞ των φαγητþν οýτε καν βλÝμμα στον κατÜλογο. Θα Üνοιγε αργüτερα το βρÜδυ, ως γνησßως ελληνικü. Κρßμα.
|
