ρθρα\Ταξιδεοντας
 
ΣΑΝΤΙΑΓΟ - VILLA GRIMALDI
 

να Χιλιαν ΕΑΤ/ΕΣΑ...

Το Σαντιγο χει προ πολλο ξυπνσει και κινεται στους καθημερινος ρυθμος του. Οι υπλληλοι στα γραφεα τους, οι ανοιξιτικοι τουρστες στα αξιοθατ τους και τα προεκλογικ παν στις προκαθορισμνες θσεις τους- τσι που, μετ την κφραση της λακς ετυμηγορας (εκλογς σωρευτικ για πρεδρο, βουλ και γερουσα), να μπορον ν' αφαιρεθον αμσως και να μην αφσουν οτε ρυπαρ ενθυμματα (νικητρια ηττημνα) στα δντρα και τους στλους οτε σκουπδια στους δρμους.
Στους πεντακθαρους αυτος και πολυσχναστους δρμους της χιλιανς πρωτεουσας, μεταξ των οποων μλιστα υπρχουν ορισμνες κεντρικς αρτηρες που... αλλζουν πρσωπο τρεις φορς το εικοσιτετρωρο: το πρω, κατλληλα μονοδρομημνες, καλημερζουν τους εισερχμενους στο κντρο, το μεσημρι μεταβλλονται ευγενικ σε οδος διπλς κατεθυνσης και το απγεμα κατευοδνουν τους εργαζμενους και τους διευκολνουν την αποχρηση, αφο χουν στο μεταξ μεταμορφωθε σε μονδρομους αντστροφης πορεας απ το κντρο προς τα προστια! (Το σστημα λειτουργε ψογα, καθς τα φανρια της τροχαας αιωρονται ανμελα απ τη μια κρη των δρμων στην λλη, σαν να απευθνουν συνωμοτικ χαμγελο στους απλυτα πειθαρχημνους οδηγος.)



Η οδηγς του μεσοαστικο Τογιτα, μικρσωμη πενηντρα, κατευθνεται με σιγουρι και χωρς μιλι. Σαν να βαδζει μηχανικ, με στχο γνωστ απ πριν, σε πορεα καλομελετημνη. Κποια στιγμ διαισθνεται, προφανς, την απρφερτη παρατρηση και αντιδρ.
"Στη Βγια Γριμλδι πθανε ο πεθερς μου. μεινε αρκετ καιρ κλεισμνος, τον βασνισαν, τελεωσε. Μαζ με κτι λλους συντρφους, φλους του ντρα μου. Ο νας απ' αυτος ταν και μρτυρας στον γμο μας. Κουμπρος, πως θα λγατε στην Ελλδα."
Τα ελληνικ της, μαθημνα στη Θεσσαλονκη σο ζοσε εκε αυτοεξριστη κατ τη διρκεια της δικτατορας του Πινοτστ, εναι πολ καλ και η διερμηνεα χρηστη. λλωστε, τα περισστερα απ' αυτ που θα δομε δεν χουν ανγκη απ λγια. Μπανουν στο κεφλι μσα απ τα μτια και πληγνουν απευθεας την καρδι.
Ολκληρη η περιοχ αποτελοσε κποτε -τον δκατο νατο αινα- προσωπικ ιδιοκτησα ενς πμπλουτου γαιοκτμονα που τη μεταββασε στον δικηγρο του ως αμοιβ για παρασχεθεσες υπηρεσες. Τα καλοφτιαγμνα, νετα κτσματ της φιλοξνησαν ττε πολλος Χιλιανος διανοομενους, που βρισκαν σ' αυτ την ρεμη ατμσφαιρα για κοινωνικς συναναστροφς, συζτηση και καλλιτεχνικ μπνευση.
Αργτερα, η τερστια κταση αγορστηκε απ Ουρουγουαν διπλωμτη κι αυτς μεττρεψε τα κτρια σε κοινοτικ θατρο, αθουσες συνεδρισεων, χρους διασκδασης, καθς και σχολεο ανοιχτ στους κατοκους λης της κοιντητας. Ο γιος του συνχισε την πατρικ παρδοση, αναπτσσοντας την περιοχ σε πολιτιστικ κντρο που διοργαννονταν μουσικς εκδηλσεις, θεατρικς παραστσεις και λογοτεχνικς συναθροσεις. τσι, μχρι το 1940, βρκε εδ γνιμο δαφος ο σπρος που γννησε την κουλτορα της κοιντητας Πενιαλλεν. Ο σπρος που μελλε να καρπσει μσα απ το διβα λων εκενων των μορφν, που θεσαν τις ιδεολογικς βσεις της χιλιανς ανεξαρτησας και δημοκρατας και διακνησαν την παιδεα, την επιστμη, την τχνη, την πολιτικ.



Μερικ κτρια στγασαν, αναγκαστικ, τις διοικητικς υπηρεσες του συγκροτματος. Αυτ αποκτθηκαν, τη δεκαετα του '50, απ νο ιδιοκττη ο οποος θλησε να συνδυσει την πνευματικ τροφ με την τροφ του σματος: εστιατριο, λοιπν, που αποτελοσε μως και πλι τον τπο λξης πολιτικν, διανοουμνων και καλλιτεχνν. Και η ονομασα του, "Villa Grimaldi", στε να στλνει τη φαντασα σε κποια ιταλικ παυλη, ιδιοκτησας αννυμου Μαικνα της Αναγννησης, με κπους, πηγς, αγλματα και με πλοσια πνευματικ νθιση.
Τη συγκεκριμνη τοποθεσα, ιστορικ δεμνη με τους πατρες της χιλιανς δημοκρατας, επλεξε το καθεστς Πινοτστ για να την απαλλοτρισει και να εγκαταστσει το αρχηγεο της DINA (Direccion de Inteligencia Nacional), αντστοιχης της δικς μας ΕΥΠ (τως ΚΥΠ) και ξιας ανταγωνστριας του αλησμνητου δικο μας ΕΑΤ/ΕΣΑ. Ιστορεται, μλιστα, πως ο διος ο δικττορας καμε την επιλογ καθς, τη μρα του πραξικοπματος, μετβαινε μηχανοκνητος στο παρακεμενο Κντρο Διαβιβσεων για να διευθνει τις εθνοσωτριες επιχειρσεις.
Το Σεπτμβριο του 1973, την εποχ που η δικτατορα στην Ελλδα συγκλονιζταν απ την αντσταση και γγιζε την αρχ του τλους της, η δημοκρατα στη Χιλ πνεε τα λοσθια και ο πυρνας της ο πολιτικς μετατρεπταν σε τπο μαρτυρου. Με καινοργια, και συμβολικ, ονομασα: "Cartel Terranova", "Συνοικα Να Γη"!
Σμερα, ο επισκπτης δεν πρπει να περιμνει να ξαναδε ατφια τα κτρια της Βγια Γριμλδι. Το στρατιωτικ καθεστς μερμνησε για την σχεδν ολοκληρωτικ εξαφνισ τους. πως ακριβς πραξε ο αρχηγς του, φροντζοντας να αυτοαμνηστευθε, να ανακηρυχθε γερουσιαστς δια βου και να καλψει τα ντα του απ κθε πιθαν ποινικ δωξη (η δημοκρατα χει τους καννες της και τους σβεται), τσι ακριβς και οι υποτακτικο του. ταν το 1994 νοιξαν οι πλες του διαβητου συγκροτματος, εμβρντητο το κοιν εδε τον χρο των δκα στρεμμτων κεν, tabula rasa, να αχανς και νυδρο οικπεδο.



Χρειστηκε η αποφασιστικ προσπθεια των οργανσεων για την προστασα των ανθρπινων δικαιωμτων, παρλληλα με την επδυνη επιστρτευση της μνμης επιζντων κρατουμνων και την προσφυγ σε φωτογραφες των κτιρων πριν απ τη μετατροπ σε στρατπεδο βασανιστηρων και θαντου, για να αποκατασταθε κπως η εικνα και να δημιουργηθε ο τωρινς χρος, το Πρκο της Ειρνης.
Η παλι σιδερνια κεντρικ πλη, στεν ανμεσα σε δυο κκκινους τοχους με παρατηρητρια πως οι χαρακτηριστικς μεσαιωνικς πολεμστρες, ανοιγκλεισε πειρες φορς απ' το 1973 μχρι το 1978, για να διαβον το κατφλι της τεσσερισμισι χιλιδες κρατομενοι που κατευθνονταν στα κελι τους. Στις 22 Μαρτου 1997 σφραγστηκε οριστικ (καταπς μια λλη πλη, γνωσττερη στον ελληνισμ). Η δοδος των ανθρπινων ψυχν αποκλεστηκε. Και το κλειδ εναποτθηκε για φλαξη στα χρια των εκπροσπων του Θεο, σε Ιησουτες ιερες.
Απ τους κρατομενους οι περισστεροι ευτχησαν να ξαναβγον ζωντανο μεν, αλλ βαρυφορτωμνοι απ σωματικς και ψυχικς αναπηρες. Υπρξαν, μως, και διακσιοι εκοσι ξι που χθηκαν- λλοι εκτελστηκαν, λλοι απλς εξαφανστηκαν. Αυτν τα ονματα χαρχτηκαν σε επιτμβια στλη, καμωμνη απ πτρα της Χιλς και σμιλεμνη απ' τα χρια των ανθρπων της.



"Να το νομα του πεθερο μου," ψελλζει η οδηγς μας, "και τα ονματα των φλων του συζγου μου- και του κουμπρου μας."
Λγο πιο πρα, βλπουμε μια δεντροστοιχα. Παλι υπρχε εκε στβλος για τα λογα- ιδανικ μρος για την υποδοχ των αντιδραστικν επδοξων ανατροπων της καθεστηκυας τξης. Τρα, στεν πλιθστρωτα μονοπτια αναπαριστον τους διαδρμους απ' τους οποους διρχονταν οι κρατομενοι στο πρτο στδιο της "διαμονς" τους. Ο "Διδρομος της Μνμης" ταν ο κεντρικτερος- εκε διαχωρζονταν τα πρβατα απ τα ερφια, οι ντρες απ τις γυνακες, σοι πρεπε να περσουν απ ανκριση και σοι αξινονταν να προχωρσουν σε αμεστερα και αποτελεσματικτερα αναμορφωτρια.
"Αυτ το μοναχικ δντρο το λμε 'Δντρο της Ελπδας'. Στα κλαδι του βασανστηκαν σντροφοι. λλοι κρεμστηκαν".
"Κι ο τοχος αυτς; Μοιζει παλις."
"Ναι, απ τα ελχιστα απομεινρια. Εδ επιτρεπταν στους κρατομενους μικρ συνομιλα. El muro de Solidariedad. Πς το λτε ελληνικ;"
"Το Τεχος της Αλληλεγγης; Σαν το 'Τεχος των Δακρων' στα Ιεροσλυμα;"
Υπρχαν και χροι που εφαρμζονταν και τα επιτεγματα της τεχνολογας. Το "Φωτογραφικ Εργαστριο" (κι αυτ κτριο που δεν κατεδαφστηκε μετ την πτση της χοντας), το οποο χει σμερα βρει τη χρησιμτητ του ως αποδυτρια-καμαρνια για τους ηθοποιος του διπλανο "Θετρου της Ειρνης". Και η αθουσα, που κατασκευζονταν πλαστς πινακδες αυτοκιντων για σους εργζονταν στο Cartel Terranova, προς αποφυγ αναγνρισης, καθς και κθε λογς πλαστ γγραφα.
"Να και το τελευταο απομεινρι. Η πισνα. Ξρετε, τους καλοκαιρινος μνες αναπαονταν οι αξιωματικο με τις οικογνεις τους. Τον χειμνα ριχναν συντρφους." τους κρυβαν αριστοτεχνικ, πως μθαμε, ποτε τχαινε να επισκεφτον την παυλη κλιμκια διεθνν οργανισμν που σαν επιφορτισμνα να επιθεωρσουν το στρατπεδο. Η οδηγς μας απομακρνθηκε. σως γιατ δεν ντεχε να μας συνοδεσει στο πραγματικ τελευταο σημεο της επσκεψης. Στον Πργο.
Αρχικ ταν η δεξαμεν νερο της Βγια Γριμλδι. Η DINA προβη σε εργασες... ανπλασης και, προσθτοντας μια ξλινη κατασκευ, φτιαξε τα "κελι-συρτρια". Κατακρυφες τρπες, με κθετο συρταρωτ νοιγμα και με εμβαδν ενς τετραγωνικο μτρου, μσα στις οποες στκονταν κθονταν ανακορκουδα οι πιο επικνδυνοι κρατομενοι. Εν ανγκη στριμχνονταν και αν δο. Οι περισστεροι, σων χθηκαν τα χνη, πρασαν απ τον Πργο. Εδ τους εδαν οι λλοι για στερν φορ.
Στο πιο ψηλ σημεο εχε εγκατασταθε βγλα, σκοπι για τον καλτερο λεγχο. ραγε, δεν γλστρησε ποτ απ 'κει καννας δυστυχισμνος; Κτι ττοιο δεν θα αναδυθε μλλον ποτ απ την ιστορικ μνμη. Πλι καλ που οι μνμες των επιζντων επτρεψαν την ανακατασκευ αυτο του μνημεου.



Στο δρμο για την αναχρηση τα κεφλια εναι σκυμμνα. Κι τσι πφτουν τα βλμματα σε κτι κεραμικς πλκες, σαν μωσακ, χωστς στο δαφος. Πρκειται για ενδεξεις που διευκολνουν τον επισκπτη, ταν δεν διαθτει οδηγ. Οι καλλιτχνες, λει, που τις σχεδασαν θλησαν να αναπαραστσουν τις συνθκες διαβωσης των κρατουμνων. Με κλεισμνα τα μτια επ μονμου βσεως, τα μνα που μποροσαν να διακρνουν σαν κομμτια γης, χαλκια και χρωματιστς πτρες απ τον πλαι ποτ περτεχνο δικοσμο της παυλης.
ταν, κατ την επιστροφ, να μπλκο αποτελομενο απ τσσερις αστυνομικος μας κνει σμα να σταματσουμε γιατ η οδηγς δεν εχε δσει τη ζνη ασφαλεας, ργος διαπερνει την ραχοκοκαλι μας. Κι ας δεχνει το θερμμετρο 30° βαθμος...