¸να Χιλιανü ΕΑΤ/ΕΣΑ...
Το ΣαντιÜγο Ýχει προ πολλοý ξυπνÞσει και κινεßται στους καθημερινοýς ρυθμοýς του. Οι υπÜλληλοι στα γραφεßα τους, οι ανοιξιÜτικοι τουρßστες στα αξιοθÝατÜ τους και τα προεκλογικÜ πανü στις προκαθορισμÝνες θÝσεις τους- Ýτσι που, μετÜ την Ýκφραση της λαúκÞς ετυμηγορßας (εκλογÝς σωρευτικÜ για πρüεδρο, βουλÞ και γερουσßα), να μποροýν ν' αφαιρεθοýν αμÝσως και να μην αφÞσουν οýτε ρυπαρÜ ενθυμÞματα (νικητÞρια Þ ηττημÝνα) στα δÝντρα και τους στýλους οýτε σκουπßδια στους δρüμους.
Στους πεντακÜθαρους αυτοýς και πολυσýχναστους δρüμους της χιλιανÞς πρωτεýουσας, μεταξý των οποßων μÜλιστα υπÜρχουν ορισμÝνες κεντρικÝς αρτηρßες που... αλλÜζουν πρüσωπο τρεις φορÝς το εικοσιτετρÜωρο: το πρωß, κατÜλληλα μονοδρομημÝνες, καλημερßζουν τους εισερχüμενους στο κÝντρο, το μεσημÝρι μεταβÜλλονται ευγενικÜ σε οδοýς διπλÞς κατεýθυνσης και το απüγεμα κατευοδþνουν τους εργαζüμενους και τους διευκολýνουν την αποχþρηση, αφοý Ýχουν στο μεταξý μεταμορφωθεß σε μονüδρομους αντßστροφης πορεßας απü το κÝντρο προς τα προÜστια! (Το σýστημα λειτουργεß Üψογα, καθþς τα φανÜρια της τροχαßας αιωροýνται ανÝμελα απü τη μια Üκρη των δρüμων στην Üλλη, σαν να απευθýνουν συνωμοτικü χαμüγελο στους απüλυτα πειθαρχημÝνους οδηγοýς.)
Η οδηγüς του μεσοαστικοý Τογιüτα, μικρüσωμη πενηντÜρα, κατευθýνεται με σιγουριÜ και χωρßς μιλιÜ. Σαν να βαδßζει μηχανικÜ, με στüχο γνωστü απü πριν, σε πορεßα καλομελετημÝνη. ΚÜποια στιγμÞ διαισθÜνεται, προφανþς, την απρüφερτη παρατÞρηση και αντιδρÜ.
"Στη Βßγια ΓριμÜλδι πÝθανε ο πεθερüς μου. ¸μεινε αρκετü καιρü κλεισμÝνος, τον βασÜνισαν, τελεßωσε. Μαζß με κÜτι Üλλους συντρüφους, φßλους του Üντρα μου. Ο Ýνας απ' αυτοýς Þταν και μÜρτυρας στον γÜμο μας. ΚουμπÜρος, üπως θα λÝγατε στην ΕλλÜδα."
Τα ελληνικÜ της, μαθημÝνα στη Θεσσαλονßκη üσο ζοýσε εκεß αυτοεξüριστη κατÜ τη διÜρκεια της δικτατορßας του ΠινοτσÝτ, εßναι πολý καλÜ και η διερμηνεßα Üχρηστη. ¢λλωστε, τα περισσüτερα απ' αυτÜ που θα δοýμε δεν Ýχουν ανÜγκη απü λüγια. Μπαßνουν στο κεφÜλι μÝσα απü τα μÜτια και πληγþνουν απευθεßας την καρδιÜ.
Ολüκληρη η περιοχÞ αποτελοýσε κÜποτε -τον δÝκατο Ýνατο αιþνα- προσωπικÞ ιδιοκτησßα ενüς πÜμπλουτου γαιοκτÞμονα που τη μεταβßβασε στον δικηγüρο του ως αμοιβÞ για παρασχεθεßσες υπηρεσßες. Τα καλοφτιαγμÝνα, Üνετα κτßσματÜ της φιλοξÝνησαν τüτε πολλοýς Χιλιανοýς διανοοýμενους, που Ýβρισκαν σ' αυτÜ την Þρεμη ατμüσφαιρα για κοινωνικÝς συναναστροφÝς, συζÞτηση και καλλιτεχνικÞ Ýμπνευση.
Αργüτερα, η τερÜστια Ýκταση αγορÜστηκε απü Ουρουγουανü διπλωμÜτη κι αυτüς μετÝτρεψε τα κτßρια σε κοινοτικü θÝατρο, αßθουσες συνεδριÜσεων, χþρους διασκÝδασης, καθþς και σχολεßο ανοιχτü στους κατοßκους üλης της κοινüτητας. Ο γιος του συνÝχισε την πατρικÞ παρÜδοση, αναπτýσσοντας την περιοχÞ σε πολιτιστικü κÝντρο üπου διοργανþνονταν μουσικÝς εκδηλþσεις, θεατρικÝς παραστÜσεις και λογοτεχνικÝς συναθροßσεις. ¸τσι, μÝχρι το 1940, βρÞκε εδþ γüνιμο Ýδαφος ο σπüρος που γÝννησε την κουλτοýρα της κοινüτητας Πενιαλüλεν. Ο σπüρος που Ýμελλε να καρπßσει μÝσα απü το διÜβα üλων εκεßνων των μορφþν, που Ýθεσαν τις ιδεολογικÝς βÜσεις της χιλιανÞς ανεξαρτησßας και δημοκρατßας και διακüνησαν την παιδεßα, την επιστÞμη, την τÝχνη, την πολιτικÞ.
ΜερικÜ κτßρια στÝγασαν, αναγκαστικÜ, τις διοικητικÝς υπηρεσßες του συγκροτÞματος. ΑυτÜ αποκτÞθηκαν, τη δεκαετßα του '50, απü νÝο ιδιοκτÞτη ο οποßος θÝλησε να συνδυÜσει την πνευματικÞ τροφÞ με την τροφÞ του σþματος: εστιατüριο, λοιπüν, που αποτελοýσε üμως και πÜλι τον τüπο Ýλξης πολιτικþν, διανοουμÝνων και καλλιτεχνþν. Και η ονομασßα του, "Villa Grimaldi", þστε να στÝλνει τη φαντασßα σε κÜποια ιταλικÞ Ýπαυλη, ιδιοκτησßας ανþνυμου ΜαικÞνα της ΑναγÝννησης, με κÞπους, πηγÝς, αγÜλματα και με πλοýσια πνευματικÞ Üνθιση.
Τη συγκεκριμÝνη τοποθεσßα, ιστορικÜ δεμÝνη με τους πατÝρες της χιλιανÞς δημοκρατßας, επÝλεξε το καθεστþς ΠινοτσÝτ για να την απαλλοτριþσει και να εγκαταστÞσει το αρχηγεßο της DINA (Direccion de Inteligencia Nacional), αντßστοιχης της δικÞς μας ΕΥΠ (τÝως ΚΥΠ) και Üξιας ανταγωνßστριας του αλησμüνητου δικοý μας ΕΑΤ/ΕΣΑ. Ιστορεßται, μÜλιστα, πως ο ßδιος ο δικτÜτορας Ýκαμε την επιλογÞ καθþς, τη μÝρα του πραξικοπÞματος, μετÝβαινε μηχανοκßνητος στο παρακεßμενο ΚÝντρο ΔιαβιβÜσεων για να διευθýνει τις εθνοσωτÞριες επιχειρÞσεις.
Το ΣεπτÝμβριο του 1973, την εποχÞ που η δικτατορßα στην ΕλλÜδα συγκλονιζüταν απü την αντßσταση και Üγγιζε την αρχÞ του τÝλους της, η δημοκρατßα στη ΧιλÞ Ýπνεε τα λοßσθια και ο πυρÞνας της ο πολιτικüς μετατρεπüταν σε τüπο μαρτυρßου. Με καινοýργια, και συμβολικÞ, ονομασßα: "Cartel Terranova", "Συνοικßα ΝÝα Γη"!
ΣÞμερα, ο επισκÝπτης δεν πρÝπει να περιμÝνει να ξαναδεß ατüφια τα κτßρια της Βßγια ΓριμÜλδι. Το στρατιωτικü καθεστþς μερßμνησε για την σχεδüν ολοκληρωτικÞ εξαφÜνισÞ τους. ¼πως ακριβþς Ýπραξε ο αρχηγüς του, φροντßζοντας να αυτοαμνηστευθεß, να ανακηρυχθεß γερουσιαστÞς δια βßου και να καλýψει τα νþτα του απü κÜθε πιθανÞ ποινικÞ δßωξη (η δημοκρατßα Ýχει τους κανüνες της και τους σÝβεται), Ýτσι ακριβþς και οι υποτακτικοß του. ¼ταν το 1994 Üνοιξαν οι πýλες του διαβüητου συγκροτÞματος, εμβρüντητο το κοινü εßδε τον χþρο των δÝκα στρεμμÜτων κενü, tabula rasa, Ýνα αχανÝς και Üνυδρο οικüπεδο.
ΧρειÜστηκε η αποφασιστικÞ προσπÜθεια των οργανþσεων για την προστασßα των ανθρþπινων δικαιωμÜτων, παρÜλληλα με την επþδυνη επιστρÜτευση της μνÞμης επιζþντων κρατουμÝνων και την προσφυγÞ σε φωτογραφßες των κτιρßων πριν απü τη μετατροπÞ σε στρατüπεδο βασανιστηρßων και θανÜτου, για να αποκατασταθεß κÜπως η εικüνα και να δημιουργηθεß ο τωρινüς χþρος, το ΠÜρκο της ΕιρÞνης.
Η παλιÜ σιδερÝνια κεντρικÞ πýλη, στενÞ ανÜμεσα σε δυο κüκκινους τοßχους με παρατηρητÞρια üπως οι χαρακτηριστικÝς μεσαιωνικÝς πολεμßστρες, ανοιγüκλεισε Üπειρες φορÝς απ' το 1973 μÝχρι το 1978, για να διαβοýν το κατþφλι της τεσσερισÞμισι χιλιÜδες κρατοýμενοι που κατευθýνονταν στα κελιÜ τους. Στις 22 Μαρτßου 1997 σφραγßστηκε οριστικÜ (καταπþς μια Üλλη πýλη, γνωστüτερη στον ελληνισμü). Η δßοδος των ανθρþπινων ψυχþν αποκλεßστηκε. Και το κλειδß εναποτÝθηκε για φýλαξη στα χÝρια των εκπροσþπων του Θεοý, σε ΙησουÀτες ιερεßς.
Απü τους κρατοýμενους οι περισσüτεροι ευτýχησαν να ξαναβγοýν ζωντανοß μεν, αλλÜ βαρυφορτωμÝνοι απü σωματικÝς και ψυχικÝς αναπηρßες. ΥπÞρξαν, üμως, και διακüσιοι εßκοσι Ýξι που χÜθηκαν- Üλλοι εκτελÝστηκαν, Üλλοι απλþς εξαφανßστηκαν. Αυτþν τα ονüματα χαρÜχτηκαν σε επιτýμβια στÞλη, καμωμÝνη απü πÝτρα της ΧιλÞς και σμιλεμÝνη απ' τα χÝρια των ανθρþπων της.
"Να το üνομα του πεθεροý μου," ψελλßζει η οδηγüς μας, "και τα ονüματα των φßλων του συζýγου μου- και του κουμπÜρου μας."
Λßγο πιο πÝρα, βλÝπουμε μια δεντροστοιχßα. ΠαλιÜ υπÞρχε εκεß στÜβλος για τα Üλογα- ιδανικü μÝρος για την υποδοχÞ των αντιδραστικþν επßδοξων ανατροπÝων της καθεστηκυßας τÜξης. Τþρα, στενÜ πλιθüστρωτα μονοπÜτια αναπαριστοýν τους διαδρüμους απ' τους οποßους διÝρχονταν οι κρατοýμενοι στο πρþτο στÜδιο της "διαμονÞς" τους. Ο "ΔιÜδρομος της ΜνÞμης" Þταν ο κεντρικüτερος- εκεß διαχωρßζονταν τα πρüβατα απü τα ερßφια, οι Üντρες απü τις γυναßκες, üσοι Ýπρεπε να περÜσουν απü ανÜκριση και üσοι αξιþνονταν να προχωρÞσουν σε αμεσüτερα και αποτελεσματικüτερα αναμορφωτÞρια.
"Αυτü το μοναχικü δÝντρο το λÝμε 'ΔÝντρο της Ελπßδας'. Στα κλαδιÜ του βασανßστηκαν σýντροφοι. ¢λλοι κρεμÜστηκαν".
"Κι ο τοßχος αυτüς; ΜοιÜζει παλιüς."
"Ναι, απü τα ελÜχιστα απομεινÜρια. Εδþ επιτρεπüταν στους κρατοýμενους μικρÞ συνομιλßα. El muro de Solidariedad. Πþς το λÝτε ελληνικÜ;"
"Το Τεßχος της Αλληλεγγýης; Σαν το 'Τεßχος των Δακρýων' στα Ιεροσüλυμα;"
ΥπÞρχαν και χþροι üπου εφαρμüζονταν και τα επιτεýγματα της τεχνολογßας. Το "Φωτογραφικü ΕργαστÞριο" (κι αυτü κτßριο που δεν κατεδαφßστηκε μετÜ την πτþση της χοýντας), το οποßο Ýχει σÞμερα βρει τη χρησιμüτητÜ του ως αποδυτÞρια-καμαρßνια για τους ηθοποιοýς του διπλανοý "ΘεÜτρου της ΕιρÞνης". Και η αßθουσα, üπου κατασκευÜζονταν πλαστÝς πινακßδες αυτοκινÞτων για üσους εργÜζονταν στο Cartel Terranova, προς αποφυγÞ αναγνþρισης, καθþς και κÜθε λογÞς πλαστÜ Ýγγραφα.
"Να και το τελευταßο απομεινÜρι. Η πισßνα. ΞÝρετε, τους καλοκαιρινοýς μÞνες αναπαýονταν οι αξιωματικοß με τις οικογÝνειÝς τους. Τον χειμþνα Ýριχναν συντρüφους." ¹ τους Ýκρυβαν αριστοτεχνικÜ, üπως μÜθαμε, üποτε τýχαινε να επισκεφτοýν την Ýπαυλη κλιμÜκια διεθνþν οργανισμþν που Þσαν επιφορτισμÝνα να επιθεωρÞσουν το στρατüπεδο. Η οδηγüς μας απομακρýνθηκε. ºσως γιατß δεν Üντεχε να μας συνοδεýσει στο πραγματικÜ τελευταßο σημεßο της επßσκεψης. Στον Πýργο.
ΑρχικÜ Þταν η δεξαμενÞ νεροý της Βßγια ΓριμÜλδι. Η DINA προÝβη σε εργασßες... ανÜπλασης και, προσθÝτοντας μια ξýλινη κατασκευÞ, Ýφτιαξε τα "κελιÜ-συρτÜρια". Κατακüρυφες τρýπες, με κÜθετο συρταρωτü Üνοιγμα και με εμβαδüν ενüς τετραγωνικοý μÝτρου, μÝσα στις οποßες στÝκονταν Þ κÜθονταν ανακοýρκουδα οι πιο επικßνδυνοι κρατοýμενοι. Εν ανÜγκη στριμþχνονταν και ανÜ δýο. Οι περισσüτεροι, üσων χÜθηκαν τα ßχνη, πÝρασαν απü τον Πýργο. Εδþ τους εßδαν οι Üλλοι για στερνÞ φορÜ.
Στο πιο ψηλü σημεßο εßχε εγκατασταθεß βßγλα, σκοπιÜ για τον καλýτερο Ýλεγχο. ¢ραγε, δεν γλßστρησε ποτÝ απü 'κει κανÝνας δυστυχισμÝνος; ΚÜτι τÝτοιο δεν θα αναδυθεß μÜλλον ποτÝ απü την ιστορικÞ μνÞμη. ΠÜλι καλÜ που οι μνÞμες των επιζþντων επÝτρεψαν την ανακατασκευÞ αυτοý του μνημεßου.
Στο δρüμο για την αναχþρηση τα κεφÜλια εßναι σκυμμÝνα. Κι Ýτσι πÝφτουν τα βλÝμματα σε κÜτι κεραμικÝς πλÜκες, σαν μωσαúκÜ, χωστÝς στο Ýδαφος. Πρüκειται για ενδεßξεις που διευκολýνουν τον επισκÝπτη, üταν δεν διαθÝτει οδηγü. Οι καλλιτÝχνες, λÝει, που τις σχεδßασαν θÝλησαν να αναπαραστÞσουν τις συνθÞκες διαβßωσης των κρατουμÝνων. Με κλεισμÝνα τα μÜτια επß μονßμου βÜσεως, τα μüνα που μποροýσαν να διακρßνουν Þσαν κομμÜτια γης, χαλßκια και χρωματιστÝς πÝτρες απü τον πÜλαι ποτÝ περßτεχνο διÜκοσμο της Ýπαυλης.
¼ταν, κατÜ την επιστροφÞ, Ýνα μπλüκο αποτελοýμενο απü τÝσσερις αστυνομικοýς μας κÜνει σÞμα να σταματÞσουμε γιατß η οδηγüς δεν εßχε δÝσει τη ζþνη ασφαλεßας, ρßγος διαπερνÜει την ραχοκοκαλιÜ μας. Κι ας δεßχνει το θερμüμετρο 30° βαθμοýς...
|
