Χαζεύοντας τις ειδήσεις στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα του BBC, μέσα στην καλοκαιρινή, μεσημεριάτικη χαύνωση ενός ελληνικού χωριού και ενόσω οι άλλοι κοιμούνται μακαρίως, διαβάζεις πως τον ερχόμενο Μάρτιο ενδέχεται να υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης του βορείου σέλαος εκεί πέρα μακριά, στην περιοχή της Λαπωνίας. Δεν το πολυσκέφτεσαι, αδιαφορείς για τη θερμοκρασία που κατά πάσα πιθανότητα θα κυμαίνεται γύρω στους -20 βαθμούς και κάνεις κράτηση σε ξενοδοχείο και αεροπορικά εισιτήρια.
Ωραία μέχρι εδώ. Ο καιρός περνάει και φτάνει η στιγμή της μετάβασης. Οπότε διαπιστώνεις ότι το -20 (άντε και η ανωτάτη -10) δεν αστειεύεται. Γιατί μπορεί ο ήλιος να λάμπει και το τοπίο να είναι εκπληκτικής ομορφιάς, αλλά το κρύο επιβάλλει χωρίς δεύτερη συζήτηση τέσσερα με πέντε ζευγάρια κάλτσες, ειδικά αντιολισθητικά πατούμενα, πρόσθετη προστατευτική φόρμα επάνω από το δικό σου μπουφάν, καθώς και καπέλο με αυτιά. Α, και μακρύ σώβρακο, για να μην ξεχνάμε τη στρατιωτική σκελέα!

Αποδέχεσαι τη στολή (συγγνώμη, τη μεταμφίεση, μια που έχουμε Απόκριες) και οργανώνεις τα των εκδρομών. Πρώτον, βόλτα απλή με μηχανοκίνητο μοτοποδήλατο χιονιού που κινείται επάνω σε σκι και αλυσίδες. (Ατελείωτη έκφραση για ν' αποδώσεις το αγγλικό snowmobile. Πρέπει σίγουρα να υπάρχει άλλος όρος στη γλώσσα μας, αλλά τέτοιες ώρες τέτοια λόγια.) Δεύτερον, βόλτα με το ίδιο όχημα, συνδυαζόμενη αυτή τη φορά με ψάρεμα σε παγωμένη λίμνη: εκεί ανοίγει ο αρχηγός τρύπες στον εβδομήντα εκατοστών πάγο και σου δίνει τα σύνεργα της ψαρικής, εκτός αν θέλεις να δοκιμάσεις ν' ανοίξεις εσύ την τρύπα (απόφυγέ το καλύτερα, εκτός αν είσαι ιδιαίτερα γυμνασμένος). Τρίτον, ταχύρυθμος περίπατος με έλκηθρο που σέρνουν γαλανομάτικα σκυλιά ράτσας husky. Τέταρτον, πιο ήρεμος περίπατος με έλκηθρο που σέρνουν τάρανδοι. Πέμπτον, νυκτερινή αναζήτηση το βορείου σέλαος, είτε με snowmobile είτε με λεωφορειάκι.
Ικανοποιημένος από την οργάνωση, η οποία σημειωτέον αποδεικνύεται κάθε άλλο παρά φτηνή, αποφασίζεις να τη χαρείς μέχρι το μεδούλι. Και πραγματικά τη χαίρεσαι με ορισμένες... μικροενστάσεις και λίγα μικροπροβλήματα.

Η πρώτη εξόρμηση σε οδηγεί σε σημεία απάτητα από αυτοκίνητο, ανάμεσα σε έλατα, σε χαράδρες δυσπρόσιτες και σε ανεμοδαρμένες κορυφές λόφων. Το σκασμένο το μηχάνημα, ωστόσο, φεύγει σαν βολίδα και στην αρχή χρειάζεται πολλή προσοχή. Το ίδιο συμβαίνει στις στροφές, όπου καλό είναι να γέρνεις το σώμα σου ανάλογα με την κλίση του μονοπατιού, έτσι ώστε να αισθάνεσαι κάπως σαν οδηγός σε ράλι! Άσε που μπορεί ο μπροστινός σου να πηγαίνει σαν χελώνα. Ευτυχώς που οι λαβές του snowmobile θερμαίνονται και η προσπάθεια σού ζεσταίνει και τα πόδια. Ο συνεπιβάτης σου, όμως; Παγώνει κανονικότατα, γι' αυτό προτιμότερο είναι να εναλλάσσεστε. Αρκεί να έχετε κι οι δυο δίπλωμα οδήγησης, έγκυρο σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Πρόκειται για απαραίτητη προϋπόθεση. Αλλιώς, ένας απ' τους δύο δαγκώνεται από το κρύο.

Πάμε τώρα στη λίμνη. Αντίστοιχες εμπειρίες ομορφιάς στη διαδρομή και άφθονο κέφι για την αλιευτική προσπάθεια. Όρθιος, ανακούρκουδα ή ακόμα καθιστός ή και ξαπλωμένος που λέει ο λόγος στο χιόνι, περιμένεις, κουνάς ελαφριά την πετονιά ώστε να μην παγώσει η μικροσκοπική επιφάνεια του νερού στην τρύπα και ελπίζεις να φας ψητό ψάρι στη φωτιά που ανάβει μέσα στην παρακείμενη τέντα ο αρχηγός. Και περιμένεις. Υπομονή ξέρεις ότι είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνεις ψαράς. Μα τα ψάρια σήμερα αρνούνται να προσέλθουν. (Αργότερα μαθαίνεις πως η αλιευτική επιχείρηση πετυχαίνει περίπου μια φορά τον μήνα. Αργότερα. Όταν έχεις ξυλιάσει πρώτα.) Πάντως, σε αποζημιώνει η φύση. Έχει αρχίσει να χιονίζει, επικρατεί απόλυτη ησυχία, ακούγεται μόνο ένας ελαφρότατος ήχος, καθώς πέφτουν και στροβιλίζονται οι νυφάδες, και λησμονείς τα απείθαρχα ψάρια. Άλλωστε, στην τέντα ψήνονται λουκάνικα.
Ο περίπατος με τα σκυλιά είναι πολύ ευχάριστος, αλλά κρύβει παγίδες. Δίνονται οι σχετικές οδηγίες, πώς γέρνει το σώμα στις στροφές, πώς πατιέται το φρένο και, ενώ ο συνεπιβάτης ξαπλώνει άνετα στο έλκηθρο, ξεκινάμε κάτω από τις θριαμβευτικές υλακές των ζώων που περίμεναν πώς και πώς το σήμα της εκκίνησης. Τρέχουν η μια ομάδα πίσω από την άλλη και όλα βαίνουν κατ' ευχήν μέχρι να εμφανιστεί ανηφόρα. Τότε, αν έχεις την ατυχία να σέρνεσαι από αδύναμα ή οκνηρά κυνάρια, σπρώχνεις κάνοντας πατίνι ή πηδάς κάτω και τρέχεις πίσω τους, προσέχοντας να ανέβεις πάλι έγκαιρα γιατί το έλκηθρο δεν περιμένει. Αν πάλι πατήσεις λιγότερο φρένο στη στροφή, τα μεν ζωάκια ακολουθούν την πεπατημένη, εσύ δε μαζί με τον συνεπιβάτη χώνεσαι βαθιά στο χιόνι και ελπίζεις να σε σταματήσει κανένα δέντρο στο οποίο θα μπλεχτεί το σκοινί με τα ηνία! Και καλά θα κάνουν οι άλλοι οδηγοί να μη θελήσουν να σε βοηθήσουν, καθώς το δικό τους έλκηθρο φεύγει και πάει και χάνεται αν δεν είναι πατημένο το φρένο του! Τέλος πάντων. Στο τέλος της διαδρομής, ιδρωμένος φουλ, απολαμβάνεις και πάλι λουκάνικο. Με καφέ τούτη τη δόση.

Τάρανδοι. Ουδείς κίνδυνος. Σκέτη απόλαυση. Το τοπίο εκπληκτικό, το ζευγάρι των εκδρομέων καθισμένο σχεδόν αναπαυτικά σε δέρμα ταράνδου και σκεπασμένο με μια μάλλον κρύα κουβέρτα, κουδουνίσματα των ζώων, αργό περπάτημα και, μετά, η συνηθισμένη καφεποσία, αλλά χωρίς λουκάνικο τώρα. Υπάρχει, ωστόσο, η κυρία που εμφανίζεται ντυμένη με την τοπική ενδυμασία των Λαπώνων και σε πλημμυρίζει με πληροφορίες: για τη γέννηση, και το μεγάλωμα των ταράνδων, τις συνήθειές τους, για τα χαρακτηριστικά στοιχεία του ντυσίματος των διαφόρων περιοχών και άλλα. Εδώ, αναλογίζεσαι κάτι που έχεις διαβάσει σχετικά με τα όσα ισχύουν στους Λάπωνες, οι οποίοι επίσημα ονομάζονται Σάμι: για να κριθεί, λέει, αν ο έφηβος έχει εξελιχθεί σε άνδρα, πρέπει να τανύσει τη χορδή ενός μεγάλου τόξου! Μπα; Κάτι τέτοιο δεν είχε προτείνει ο πολυμήχανος Οδυσσεύς στους μνηστήρες της συζύγου του; Τελικά φαίνεται ότι κανείς απ' αυτούς δεν είχε υπερβεί το στάδιο της εφηβείας, αν το δούμε το θέμα από το πρίσμα των Σάμι.
Και φτάνει τώρα η πολυπόθητη στιγμή για το βόρειο σέλας. Αν διαλέξεις να το βρεις ταξιδεύοντας με εκείνο το φουλαριστό μηχάνημα, έχεις μεν αρκετές πιθανότητες, αλλά αυτό θα συμβεί στη κορυφή κάποιου λόφου, όπου αφενός το συνηθισμένο αγιάζι σηκώνει μικρές χιονοθύελλες κι αφετέρου, ώσπου να σβήσουν τα... μοτέρ και τα φώτα όλων των οδηγών, έχεις σίγουρα περιέλθει σε κατάσταση παγοκολόνας και το μόνο που αποζητάς είναι τα ζεστά χερούλια του snowmobile και την επιστροφή στο ξενοδοχείο.
Με το λεωφορειάκι όμως; Εδώ τα πράγματα εμφανίζονται παρασάγγας καλύτερα. Εδώ υπάρχει ο ξεναγός ο οποίος, μέσα σε σχετική ζεστασιά, σου αναλύει το φαινόμενο. Χωρίς να θέλει να το παίξει  επιστημονικοφανής, μιλάει με απλότητα για τις εκρήξεις του ήλιου, για τα κύματα τα ηλεκτρομαγνητικά, για τα σωματίδια που συγκρούονται στην ατμόσφαιρα της γης και σου ικανοποιεί τις βασικές γνωστικές ανάγκες. Επισημαίνει ακόμη ότι, όπως με τους σεισμούς και την κλίμακα Ρίχτερ, έτσι και με το βόρειο σέλας υπάρχει ανάλογη κλίμακα φωτεινότητας που κυμαίνεται από το μηδέν έως το οκτώ. Επάνω από πέντε, λέει, φτάνει σπανιότατα. Σήμερα, ωστόσο, βρισκόμαστε στο τρία. Αναγαλλιάζεις, αν και κακολογείς κάπως τον εαυτό σου που δεν είχες ενημερωθεί σχετικά πριν ξυλιάσεις μες στη νύχτα με το snowmobile.
Ύστερα αρχίζει να εξιστορεί θρύλους. Πώς οι κάτοικοι των διαφόρων περιοχών (Φινλανδίας, Νορβηγίας, Σουηδίας, Βόρειας Σκωτίας, Αλάσκας κλπ) αντιμετώπιζαν παλιότερα, ή και σήμερα μερικές φορές, το παράξενο τούτο θέαμα. Πώς άλλοι το θεωρούσαν καλό οιωνό (είτε για πετυχημένη ψαριά είτε για πλούσια σοδειά) κι άλλοι το αισθάνονταν σαν προμήνυμα συμφοράς. Πώς έφτιαχναν ιστοριούλες και μύθους με ερωτευμένα νεαρά ζευγάρια, με ζώα και με δράκους, με γίγαντες και με σοφούς.

Σταματάει απότομα, γιατί πλησιάζουμε στο κρίσιμο σημείο. Στάση του λεωφορείου, σβηστά τα φώτα αλλ' αναμμένη μηχανή (ας μην ξεχνιόμαστε, έξω το θερμόμετρο δείχνει -28 και η μπαταρία κινδυνεύει), κουκουλώνεσαι γερά και βγαίνεις. Καμιά τριανταριά μέτρα βάδισμα προσεκτικό ανάμεσα σε δέντρα και, έξαφνα, πατάς σταθερά στην επιφάνεια μιας λίμνης. Ο ουρανός έναστρος όπως ποτέ, μα ποτέ σου, δεν έχεις δει σε άλλα γεωγραφικά πλάτη. Η σελήνη ντροπαλή, κρυμμένη, καθώς εκατομμύρια αστέρια φωτίζουν άπλετα το στερέωμα. Με κόπο αναζητείς τη Μεγάλη Άρκτο, τον Πολικό, την Κασσιόπη, τον Ωρίωνα, αστερισμούς που λάμπουν αλλού, όμως εδώ συντροφεύονται από αμέτρητα άλλα ουράνια σώματα.
Και τότε το βλέμμα απομακρύνεται από τον θόλο και κατευθύνεται προς τον ορίζοντα, τον βόρειο φυσικά. Μένεις άναυδος. Ένα τεράστιο πράσινο τόξο απλώνεται από την ανατολή μέχρι τη δύση. Φως αλλόκοτο, εξωτικό. Φως που καταυγάζει το βάθος πέρα, φως που δεν εννοεί να μείνει σταθερό και συνεχώς μεταλλάσσεται. Κίτρινες και άσπρες ανταύγειες κάνουν την εμφάνισή τους, χοροπηδούν και χαριεντίζονται με την πράσινη μάνα τους. Άλλες δέσμες, κάθετες, ξεφεύγουν και χάνονται μέσα στο δικό τους σύμπαν. Σαν νεράιδες που έχουν ντυθεί τα διάφανα πέπλα τους κι έχουν ριχτεί σε ξεφάντωμα χαράς κι ευδαιμονίας.
Μένεις, στην κυριολεξία, άναυδος. Σιωπηλός, θαυμάζεις. Αναλογίζεσαι προς στιγμή τον Ελύτη, τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα. Μα πιο πολύ αφήνεσαι σε μιαν ευλογημένη επαφή με το θεϊκό άπειρο, σε μιαν ανατριχίλα. Δεν προσέχεις ούτε τις αναφωνήσεις θαυμασμού που εκβάλλει πιο πέρα κάποια Γιαπωνέζα η οποία, διαθέτοντας τρίποδο και ειδικό ευαίσθητο φακό, έχει μετατρέψει το φως σε κόκκινο και πορτοκαλί. Δεν χρειάζεται. Αρκούν οι ακτίνες που φεγγίζουν στα ανθρώπινα μάτια σου και μετατρέπονται σε τόξο ουράνιο μέσα στην ψυχή σου.
Εντωμεταξύ, βέβαια, η εξωτερική θερμοκρασία αποδεικνύεται ιδιαίτερα ισχυρός αντίπαλος κι η σύνεση επιβάλλει επάνοδο στη... θαλπωρή. Δεν παίζει κανείς με τους -28. Αλλά, ενόσω το σώμα προσπαθεί να ξαναβρεί κανονικούς ρυθμούς, η ψυχή δεν έχει ποτέ απολέσει τη ζεστασιά που εκλύει ακόμη ο άφατος θαυμασμός απέναντι στη φύση. Οπότε, κλείνεις τα μάτια κι αφήνεσαι στην εικόνα που σου έχει βαθιά εντυπωθεί.
Ο ξεναγός συνεχίζει την αφήγησή του. Ποιος τον ακούει τώρα πια; Κι όμως, λέει κάτι ενδιαφέρον. Πως πρώτος έδωσε στο φαινόμενο τη λατινική ονομασία Aurora Borealis ο Γαλιλαίος, τιμώντας τη θεά Aurora των Ρωμαίων και πως, πριν από εκείνον, το αναφέρει ακροθιγώς ο Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης. Ναι, καλά άκουσες, ο Αριστοτέλης. Αχ, Ελλάδα!

ΧΧΧΧΧ