Σόφια... Ο τόπος που έλαβε κατά καιρούς  διάφορα ονόματα, πρωτεύουσα της Βουλγαρίας, του πιο πρόσφατου μαζί με την Ρουμανία κρίκου, στην αλυσίδα του σημερινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος...

Ο λιτός τουριστικός οδηγός, στέλνει τη φαντασία του καλοπροαίρετου επισκέπτη να ταξιδέψει -ούτε λίγο ούτε πολύ- εννιά χιλιάδες χρόνια πίσω, στο παρελθόν! Τόσο είναι, σύμφωνα με το φιλόδοξο συγγραφέα του, το χρονικό διάστημα κατά το οποίο χτιζόταν και ξαναχτιζόταν η πόλη: από τα πρωτόγονα ενδιαιτήματα πάνω σε απλοϊκά θεμέλια, μέχρι τις σύγχρονες υπερδομές, πάνω σε απομεινάρια ενός δοξασμένου παρελθόντος.
Κι όλ' αυτά, σε αναζήτηση του κατάλληλου τόπου, για να βρουν καταφύγιο εκείνοι που, με περιπετειώδη χαρακτήρα αλλά και με δημιουργική πνοή, ήθελαν να συγκεράσουν την Κεντρική Ευρώπη με τη Μικρά Ασία και να συνδέσουν το Αιγαίο Πέλαγος με τις υπερδουνάβειες χώρες.
Ο τόπος στον οποίο κατέληξαν, αφού έλαβε κατά καιρούς  διάφορα ονόματα, αποκαλείται σήμερα Σόφια. Η πρωτεύουσα της Βουλγαρίας, του πιο πρόσφατου μαζί με την Ρουμανία κρίκου, στην αλυσίδα του σημερινού ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Εντυπωσιάζεσαι, καθώς την πρωτοσυναντάς.  Απ' τις πολλές της αντιθέσεις, μα και τις συνθέσεις της, που δεν μπορεί παρά να ελκύσουν αμέσως την προσοχή του τουρίστα στην, κατ' ανάγκη επιφανειακή, αρχική επισκόπησή του.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΛΗ ΣΤΗΝ ΑΝΕΧΕΙΑ 
Όμορφα, παλιά αρχοντικά του 19ου και του 20ού αιώνα, με προσεκτικά συντηρημένες τις νεοκλασικές προσόψεις τους. Πλάι τους, κτίρια της ίδιας εποχής, με τις περίτεχνες σιδηροκατασκευές τους να σκουριάζουν παραπονεμένες και τα ανάγλυφα ερείσματα των εξωστών, να αναπολούν τη λησμονημένη αίγλη τους. Κτίσματα του πρόσφατου κομμουνιστικού παρελθόντος, μαυρισμένα από την εναλλαγή των εποχών και με μόνο, θλιβερό, διάκοσμο, τα ακατάστατα περιπλεγμένα καλώδια του ηλεκτρικού να αιωρούνται εξωτερικά, σε απόλυτη εγκατάλειψη. Απέναντί τους, βλέπεις κάποια νεότατα οικοδομήματα, στα οποία προβάλλουν με επιτυχία τις ιδέες τους οι αρχιτέκτονες της καινούργιας γενιάς. Οι ίδιοι αρχιτέκτονες και διακοσμητές, που αφήνουν τελείως ελεύθερη τη φαντασία τους στο πλαίσιο ανέγερσης ξενοδοχείων, με τους ανελκυστήρες να προσφέρουν διάφανη, ανθοστόλιστη θέα στους περαστικούς και με τα δωμάτια να διεκδικούν βραβεία, σε διαγωνισμό προχωρημένης μοντέρνας τέχνης. Χωρίς αυτό να σημαίνει, πως έχουν εξαφανιστεί τα παλιά ξενοδοχεία της πόλης, μεγαλοπρεπή, πίσω από τις βαριές περιστρεφόμενες εξώθυρές τους και μέσα στον επιβλητικό φωτισμό των πολυελαίων τους.
Ανάμεσα στα κτίρια, κυκλοφορούν οι κάτοικοι της Σόφιας. Σοβαροί και σιωπηλοί. Φτωχικά οι περισσότεροι ντυμένοι, γυναίκες με πρόχειρες και κακότεχνες κομμώσεις, άντρες με τριμμένα τα κοστούμια τους. Ταξιδεύουν σε τραμ, που ζήτημα είναι αν γνώριζε η Αθήνα της δεκαετίας του '50, και ψωνίζουν χύμα από πάγκους, υπαίθριους  ή σε υπόγειες διαβάσεις, μπροστά στους οποίους, τα δικά μας τα κινέζικα και οι παράνομοι μετανάστες-πωλητές των πεζοδρομίων, αναδίνουν πολυτέλεια. Στα πολυσύχναστα πάρκα, αλλά και σε γωνιές του δρόμου, νέοι, γεύονται όρθιοι φτηνές πίτσες και γέροντες περιμένουν με υπομονή, να εισπράξουν καμιά δεκάρα, από τον διαβάτη που θα καταδεχτεί να χρησιμοποιήσει την παλαιοντολογική ζυγαριά που βρίσκεται στα πόδια τους. Οι ρακοσυλλέκτες, αναδιφούν με ζηλευτή επιμέλεια τους κάδους των σκουπιδιών και το παραπεταμένο, μηδαμινής αξίας νόμισμα, θα καταλήξει ταχύτατα σε κάποια τσέπη.

Μιλάμε πάντα, για το κέντρο της βουλγαρικής πρωτεύουσας.
Εκεί, όπου φυτρώνουν σα μανιτάρια τα καταστήματα, με τις τελευταίες συλλογές του Versace, του Ermenegildo Zegna και των Dolce e Gabana. Εκεί, όπου περιφέρονται τα θηριώδη τέσσερα επί τέσσερα της BMW, της Mercedes και της Porsche. Εκεί, όπου σε διασταυρώσεις είναι πιθανό να συναντήσεις υπερσύγχρονη τροχαία σήμανση, που σου υποδεικνύει τον χρόνο που απομένει να περάσεις τη διάβαση, με αντίστροφη πορεία των δευτερολέπτων που απομένουν, κόκκινη ή πράσινη. Στο ίδιο κέντρο της πρωτεύουσας, όπου αφθονούν τα υποκαταστήματα του Γερμανού και της Cosmote (μετονομασμένης σε Globul) και δε λείπουν εκείνα των ελληνικών τραπεζών (Πειραιώς, Εμπορική, Alpha). Εκεί, όπου πολύχρωμοι κάδοι ανακύκλωσης, τονίζουν την περιβαλλοντική συνείδηση των κατοίκων.

  
Η ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ
Ωστόσο, είπαμε, η Σόφια σε ξαφνιάζει και με τις συνθέσεις της.
«Ποιον έφιππο παριστάνει το άγαλμα, απέναντι στο κτίριο της Βουλής;»
«Τον Τσάρο Αλέξανδρο Β' της Ρωσίας. Με τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το 1878, συντέλεσε ιδιαίτερα στην απελευθέρωση της Βουλγαρίας. Και η στάση που έχει το άτι του, με τα τέσσερα πόδια στο έδαφος, αυτή τη φιλία δηλώνει.»
«Και το μνημείο παρέμεινε στη θέση του επί κομμουνισμού;»
«Ασφαλώς. Όπως έχει παραμείνει σήμερα και το μνημείο του σοβιετικού στρατού. Και, στα πόδια του κτιρίου που στέγαζε τότε τα γραφεία της κεντρικής επιτροπής του κόμματος, απλώνεται τώρα η λεωφόρος του ΝΑΤΟ, με τις σημαίες των κρατών, της -πάλαι ποτέ- εχθρικής συμμαχίας.»
«Συνεκτική, συνθετική ιστορική μνήμη, θα έλεγε κάποιος.»
«Ναι. Ένα χαρακτηριστικό που μπορείς να το ζήσεις και στις καθημερινές εκφάνσεις του βίου των κατοίκων, στον δρόμο. Έχουμε και λέμε. Πήχτρα η κυκλοφορία στο κέντρο, μα και ήρεμη υπομονή, με ελάχιστα κορναρίσματα. Ρύπανση, που απορροφάται από το πράσινο των πάρκων. Μαύρο, γυριστό, μοντέρνο γυαλί, οι οδηγοί των τραμ (ακόμα κι όταν δεν κάνει την εμφάνισή του ο ήλιος), όμοια διοπτροφόροι και οι τροχονόμοι, στα παλαιολιθικά κουβούκλια των πολυσύχναστων διασταυρώσεων. Το συμπαθητικό ερείπιο Τραμπάντ, κοιτάζει δίχως ζηλόφθονα αέρια εξάτμισης, τη διπλανή γυαλιστερή Μαζεράτι. Και σ' όλες τις διαβάσεις, οι οδηγοί σέβονται την προτεραιότητα των πεζών.»
«Για να ξεφύγουμε τώρα από τις εποχούμενες εντυπώσεις, να το κυριλλικό αλφάβητο σε σύμπνοια με το λατινικό (όχι παντού, για να είμαστε σωστοί). Η παλίρροια των κινητών τηλεφώνων στα χέρια καλοντυμένων και μη. Τα υψηλής στάθμης θεατρικά δρώμενα και τα νεοφερμένα sex shops. Η Σόφια, της πεδιάδας που γλείφει τους πρόποδες των χιονισμένων βουνών.»

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΗΣΥΧΙΕΣ
Ο μνημειώδης Άγιος Αλέξανδρος Νέφσκι, προς τιμή του απελευθερωτή τσάρου Αλέξανδρου Β' αφενός και του άγιου προστάτη της τσαρικής οικογένειας αφετέρου, προσφέρει το εσωτερικό του, στη λατρεία του Θεού και τον περιβάλλοντα χώρο του, σε κάθε μορφής διαδηλώσεις.
Ο περίλαμπρος ρωσικός ναός του Αγίου Νικολάου, οικοδομημένος το 1914, ειδικά για το Ρώσο διπλωμάτηκ, που αρνιόταν επίμονα να εκκλησιαστεί σε βουλγαρικό, άρα σχισματικό, ναό, προτιμώντας να κατεδαφίσει ένα άπιστο τζαμί.
Ο γραφικός ναΐσκος του Αγίου Γεωργίου, το παλαιότερο χριστιανικό κτίσμα της πόλης, που αποτέλεσε το βαπτιστήριο των πιστών, ευθύς ως ο Μέγας Κωνσταντίνος αναγνώρισε τη θρησκεία του Ιησού. Κτίσμα, που αντέχει στο χρόνο, κυριολεκτικά βυθισμένο ανάμεσα στο Προεδρικό Μέγαρο και το παρακείμενο επιβλητικό ξενοδοχείο. Λεπτομέρεια: στην είσοδό του, μια επιγραφή στα βουλγαρικά, τα αγγλικά και τα ελληνικά πληροφορεί επί λέξει: «Οι εικόνες, τα ξυλόγλυπτα και η μεγαλοπρέπεια του Ιερού Βήματος, όπως και τα ιερά σκεύη, είναι δωρεά του Sheraton-Sofia-Hotel Balkan, καθώς και της γενναιόδωρης συμμετοχής της οικογέννειας Δασκαλοανδονάκη»!

Ο σκυθρωπός ναός των Αγίων Επτά Αποστόλων (Κυρίλλου, Μεθοδίου και των πέντε μαθητών τους, όλων στυλοβατών της βουλγαρικής εκκλησίας) με το σπάνιο εξωτερικό ρολόι του, που έχει ανεγερθεί εκεί όπου κάποτε λατρευόταν το Ισλάμ: στο τζαμί Χότζα Δερβίς, έργο του αρχιτέκτονα, που είχε σχεδιάσει και το περίφημο τζαμί του Σουλτάνου Σελίμ στην Αδριανούπολη. Την εποχή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Το κτίριο, γνώρισε διάφορες χρήσεις: μουσουλμανικό ιεροδιδασκαλείο (μεντρεσές),  πανδοχείο (καραβάν σεράι), φυλακή. Αρχικά, ονομαζόταν «μαύρο τέμενος», όχι τόσο εξαιτίας του χρώματος του μιναρέ του, όσο λόγω του πένθους των κατοίκων: γιατί και για τη δική του ανέγερση, είχε ισοπεδωθεί χριστιανικός ναός.
Το ίδιο είχε συμβεί και στην περίπτωση του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, όπου βρίσκεται σήμερα το μουσουλμανικό τέμενος Μπάνια Μπάσι, κέντρο προσκυνήματος των πιστών του Μωάμεθ. Όμως, εδώ φαίνεται η τωρινή συνθετική τάση, η τάση της θρησκευτικής ανεκτικότητας. Το τζαμί, κατέχει τη μια γωνία ενός νοητού τριγώνου, στα άλλα άκρα του οποίου, υψώνονται η εβραϊκή συναγωγή της Σόφιας, αρχιτεκτόνημα σε ρυθμό ισπανο-αραβικό, με στολίδι του το «μεγαλύτερο πολυέλαιο των Βαλκανίων», και η χριστιανική Αγία Κυριακή, ρυθμού βυζαντινού και θεμελιωμένη στα ερείπια του ρωμαϊκού φόρουμ. Μικρή έκταση, καταλαμβάνει αυτό το νοητό τρίγωνο. Και στο θεωρητικό κέντρο του, στεγάζεται η πολύβουη αγορά, τόπος καθημερινής συναλλαγής μουσουλμάνων, εβραίων, χριστιανών. Χωρίς διάκριση.

«Τι θα γίνει; Θα επισκεφτούμε και το μνημείο του άγνωστου στρατιώτη; Κάπου πρέπει να υπάρχει κάτι τέτοιο.»
«Φυσικά υπάρχει. Ωστόσο, διαφέρει από τα συνηθισμένα. Δεν είναι τόσο εμφανές. Στην πλατεία, εμπρός από τον Άγιο Αλέξανδρο Νέφσκι, βρίσκεται.»
«Μα εκεί, βρίσκεται ο βυζαντινός ναός της Αγίας Σοφίας. Ανεγέρθηκε, γράφει ο οδηγός μας, επί αυτοκρατορίας Ιουστινιανού -από το 527 έως το 565 μ.Χ.- αφιερωμένος στη σοφία του Θεού, όπως και στην Κωνσταντινούπολη. Σε ρυθμό, σταυροειδούς βασιλικής μετά τρούλου. Το 14ο αιώνα, έδωσε το όνομά του, στην πόλη που βρισκόμαστε. Σόφια. Μετατράπηκε αργότερα κι αυτός σε τζαμί, όπως ακριβώς και ο ομώνυμός του στην Κωνσταντινούπολη. Καταστράφηκε, ξαναχτίστηκε. Τώρα, λειτουργείται πάλι χριστιανικά... Ο άγνωστος στρατιώτης πού κολλάει;!»

«Κι όμως...Στη νότια πλευρά του ναού, απέριττη επιγραφή τιμάει τον νεκρό Βούλγαρο πατριώτη. Ο καθιστός μαρμάρινος λέων είναι το μόνο σημάδι ότι, κολλητά στην εκκλησία, υπάρχει κι άλλο μνημείο. Μιλήσαμε ήδη αρκετά για αντιθέσεις και συνθέσεις στη βουλγαρική πρωτεύουσα, έτσι δεν είναι;»