Στo λßκνο της ανθρþπινης ýπαρξης
ΓιοχÜνεσμπουργκ. Η επιχειρηματικÞ καρδιÜ της Νüτιας ΑφρικÞς. Η μεγαλοýπολη των οκτþ εκατομμυρßων κατοßκων. Μια πüλη σε υψüμετρο χιλßων οκτακοσßων μÝτρων, που Üρχισε να υπÜρχει στη σýγχρονη ιστορßα, μüλις απü το 1886, üταν ανακαλýφθηκε το πρþτο ψÞγμα χρυσοý. Τρßα μüνο τÝταρτα της þρας, ωστüσο, βορειοδυτικÜ του ΓιοχÜνεσμπουργκ, βρßσκεται Ýνας Üλλος τüπος, ο οποßος Ýχει απü το 1999 περιληφθεß στα μνημεßα παγκüσμιας κληρονομιÜς της UNESCO, δεδομÝνου üτι αυτüς, παρουσιÜζει ßχνη ζωÞς δυüμισι εκατομμυρßων ετþν!
Η ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΞΕΚΙΝΑ
-Πρüκειται για ευρÞματα που διεκδικοýν τα πρωτεßα, üσον αφορÜ την παλαιüτητÜ τους;
-¸τσι τουλÜχιστον διατεßνονται, τüσο ο πολý προσεγμÝνος τουριστικüς οδηγüς, üσο και οι κατατοπιστικüτατες πινακßδες στους σχετικοýς παλαιοντολογικοýς χþρους.
-Να το πιστÝψουμε;
-Ανθρωπολüγος δεν εßμαι και ομολογþ χωρßς δισταγμü, την πλÞρη ÜγνοιÜ μου γýρω απü το θÝμα. Οπüτε...
-Οπüτε, βασιζüμαστε στην αφÞγηση και την περιÞγηση.
-Ακριβþς.
Ξεκινþντας, üμως, για την περιÞγηση, οφεßλει ο καλüπιστος ταξιδιþτης, να αναφερθεß αρχικÜ στην οδÞγηση.
Η κßνηση δεν εßναι πυκνÞ και τα αυτοκßνητα κινοýνται ομαλÜ, δßχως τα κορναρßσματα και τον εκνευρισμü που χαρακτηρßζουν Üλλες αφρικανικÝς πüλεις.
-ΜÞπως αυτü οφεßλεται στο üτι εßμαστε ΚυριακÞ πρωß;
-ºσως. ΑλλÜ το πλÜτος των οδικþν αρτηριþν, εßτε των μικρþν εßτε των αυτοκινητοδρüμων, η χÜραξη και το οδüστρωμα, δε μεταβÜλλονται λüγω ΚυριακÞς· οýτε δα η σÞμανση με τις λεπτομερεßς ενδεßξεις οδþν και κατευθýνσεων.
-Σωστü. Το επßπεδο, συναγωνßζεται επÜξια αυτü της δυτικÞς Ευρþπης.
Καθþς πλησιÜζουμε στον προορισμü μας, στην Üκρη ενüς δευτερεýοντος δρüμου, Ýνα υπαßθριο κιüσκι, πουλÜει ροδÜκινα και χειροποßητες μαρμελÜδες.
-Να, κÜτι που θυμßζει ΕλλÜδα. Αν μÜλιστα δε φοβüμουν το υπÝρβαρο, θα αγüραζα μερικÜ βαζÜκια.
-ΞÝχασÝ το. Τþρα που προσπερÜσαμε üμως τον πειρασμü, για πες: τι σημαßνει ετοýτο το σÞμα της Τροχαßας;
Η ερþτηση Þταν ρητορικÞ και εξÝφραζε Ýκπληξη μÜλλον, παρÜ πραγματικÞ απορßα. Γιατß η απαγüρευση Þταν πεντακÜθαρη, παρÜ το γεγονüς üτι τÝτοιο σÞμα δεν εßχαμε συναντÞσει μÝχρι τþρα πουθενÜ στον κüσμο: Ýνα μεγÜλο τραπÝζι φορτωμÝνο με Ýνα σωρü απü σφαιρßδια που αντιπροσωπεýουν φροýτα, Ýνας Üντρας üρθιος και μια ομπρÝλα απü πÜνω. Λüγω της επικινδυνüτητας του σημεßου εκεßνου, οι υπαßθριοι πωλητÝς, καλοýνται να απüσχουν απü την επιχειρηματικÞ τους δραστηριüτητα. Το κιüσκι, αλλοý!
ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΒΑΘΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ
Η περιοχÞ που επισκεπτüμαστε Ýχει ονομαστεß «Λßκνο της Ανθρþπινης ¾παρξης» (Cradle of Humankind).
Στην πρþτη στÜση βρßσκονται τα σπÞλαια, üπου Ýγιναν οι παλαιοντολογικÝς ανακαλýψεις. Ασýγκριτα περισσüτερα σε αριθμü και ποικιλßα απü ευρÞματα Üλλων περιοχþν, τα απολιθþματα του «λßκνου», περιλαμβÜνουν λεßψανα απü τρωκτικÜ, απü πιθÞκους, απü τερÜστια βουβÜλια με κÝρατα που φτÜνουν τα τρßα μÝτρα μÞκος, απü αιλουροειδÞ, λýκους, καμηλοπαρδÜλεις, ýαινες, γιγαντιαßους αγριüχοιρους. ΠεριλαμβÜνουν, φυσικÜ, και οστÜ ανθρþπων.
-Ανθρþπων, üπως τους γνωρßζουμε σÞμερα;
-¼χι, ακριβþς, διευκρινßζει ο ξεναγüς, χωρßς να μποýμε σε παλαιοανθρωπολογικÝς αναλýσεις, μποροýμε απλþς να αναφÝρουμε την εξÝλιξη, σε πολý αδρÝς γραμμÝς, και με κßνδυνο λαθþν. Στην αρχÞ, εßχαμε τον Australopithecus, ακολοýθησε ο homo habilis, μετÜ ο homo erectus κι ýστερα ο homo sapiens. Μια διÜκριση, για την οποßα παρατηροýνται διαφορÝς απüψεων ανÜμεσα στους επιστÞμονες, üπως πÜντοτε, Üλλωστε.
-Σýμφωνοι. Ας μεßνουμε σ' αυτÜ τα λßγα. Με μια ερþτηση: η üλη παρουσßαση των ανασκαφþν εßναι ουδÝτερη Þ εμφορεßται απü δαρβινικÝς απüψεις;
-Ακοýστε. Δε χρειÜζεται να εμπλακοýμε στη συζÞτηση περß της θεúκÞς δημιουργßας Þ της εξÝλιξης των ειδþν. Η Üποψη που διατυπþνει ο οδηγüς που Ýχετε στα χÝρια σας, αξßζει να τýχει της προσοχÞς μας: η μια θεωρßα δεν αποκλεßει την Üλλη. Ποιος θα ισχυριστεß -με αποδεικτικÞ δýναμη εννοþ- πως η διαδικασßα της εξÝλιξης δεν εßναι Ýργο του Θεοý; Η επιστÞμη δεν απαρνεßται το Θεü, οýτε ο Θεüς αρνεßται την επιστÞμη.
-ΕπομÝνως;
-ΕπομÝνως, ας δεχθοýμε üτι οι επιστÞμονες που δοýλεψαν εδþ, εφÜρμοσαν απλþς, την παλαιοανθρωπολογικÞ ερμηνεßα τους. Την ßδια γραμμÞ, ακολουθεß και το μουσεßο μας.
ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ
ΠρÜγματι, το μικρü αλλÜ Üριστα οργανωμÝνο μουσεßο, δßνει στον επισκÝπτη τη δυνατüτητα να παρακολουθÞσει το θÝμα κατÜ τρüπο εýληπτο και σαφÞ.
Με την ερμηνευτικÞ προσÝγγιση της γÞινης δημιουργßας, της εμφÜνισης, εξÝλιξης και εξαφÜνισης των ζþντων οργανισμþν, με τη συγκριτικÞ απεικüνιση του ανθρþπινου εßδους. Και με τη ρητÞ αναρτημÝνη διαβεβαßωση, üτι:
«Οι επιστÞμονες δεν επιζητοýν να επιβÜλλουν τις ανÜγκες και τις επιθυμßες τους στη φýση, αλλÜ την πλησιÜζουν με ταπεινüτητα. Αναγνωρßζουν την ανθρþπινη ατÝλεια, κηρýσσουν την απροκατÜληπτη επαλÞθευση, αμφισβητοýν, αναζητοýν αντιφÜσεις, διορθþνουν λÜθη, προτεßνουν εναλλακτικÝς λýσεις, ενθαρρýνουν κÜθε αιρετικÞ δοξασßα.»
ΜÜλιστα.
-ΘÝλετε, τþρα, να επισκεφθοýμε τα σπÞλαια; Δεν περιÝχουν πια ευρÞματα, γιατß αυτÜ εκτßθενται Þδη σε μουσεßα Þ ανÞκουν σε ερευνητικοýς φορεßς. ΠαρουσιÜζουν, ωστüσο, γεωλογικü ενδιαφÝρον, με σταλακτßτες και σταλαγμßτες και βÝβαια με την αßσθηση του ταξιδιοý στο μακρινü παρελθüν που μας δημιουργοýν.
-Ας προχωρÞσουμε στην επüμενη στÜση της επßσκεψÞς μας καλýτερα. ¢κουσα πως σε ορισμÝνα σημεßα, η διÜβαση απαιτεß να κινηθοýμε γονατιστοß Þ και Ýρποντας. Και τα κοντÜ παντελüνια δεν προσφÝρονται!
Η σοβαροφανÞς αιτιολüγηση, δε φÜνηκε να γßνεται πιστευτÞ απü τον ξεναγü.
Στη δεýτερη στÜση, βρεθÞκαμε εμπρüς σε Ýνα χαμηλü λüφο, σε σχÞμα κüλουρου κþνου. Η κυρτÞ επιφÜνεια, την οποßα πρωτοαντικρßζει ο επισκÝπτης, καλýπτεται απü γρασßδι. Η πßσω επιφÜνεια, αυτÞ που φαßνεται απü την Ýξοδο, Ýχει κατασκευαστεß απü χÜλυβα και γυαλß. Πρüκειται για μιαν ιδÝα που προσπαθεß να εμφανßσει σχηματικÜ την προοδευτικÞ πορεßα του ανθρþπου.
Αλλ' εκεßνο που εντυπωσιÜζει κυρßως, εßναι το εσωτερικü, η διαδρομÞ που ακολουθεßται και διαρκεß τουλÜχιστον μßα þρα.
ΣτÜδιο πρþτο. Μια κατωφερικÞ ρÜμπα, με μορφÝς απü κÜθε Þπειρο, η οποßα με πολλÞ ενÜργεια, αποδεικνýει üτι üλοι, üλοι μας, παρÜ τις εξωτερικÝς και πολιτιστικÝς διαφορÝς μας, ανÞκουμε σε Ýνα εßδος.
ΣτÜδιο δεýτερο. Ολιγüλεπτο ταξßδι μÝσα σε κυκλικÞ και συνεχþς περιστρεφüμενη βÜρκα, σε περνÜει ανÜμεσα στα τÝσσερα στοιχεßα (αÝρας, γη, νερü, φωτιÜ), τα οποßα ανÜγει στα ÝσχατÜ τους: ανεμοθýελλα, σεισμü, παγετü, λÜβα.
ΣτÜδιο τρßτο. ΟπτικοακουστικÞ παρουσßαση της δημιουργßας του πλανÞτη μας και διαδραστικÞ εξÞγηση της διαμüρφωσης των σπηλαßων.
ΣτÜδιο τÝταρτο. ΓραφικÝς παραστÜσεις της εξÝλιξης του ανθρþπινου εßδους, συνδυασμÝνες με αινιγματικÜ παιχνßδια, που δεßχνουν με εικüνες τις βαθμßδες ανÝλιξης των φυτþν, των πουλιþν και των Üλλων ζþων, και, προφανþς, του ανθρþπου.
ΣτÜδιο πÝμπτο. Τα χαρακτηριστικÜ στοιχεßα που αποτελοýν την ειδοποιü διαφορÜ μας απü το λοιπü ζωικü βασßλειο, üπως εμεßς τα αντιλαμβανüμαστε φυσικÜ. ΠαρÜλληλα, σειρÜ εικüνων και λεκτικþν παρεμβÜσεων, τονßζει την αδÞριτη ανÜγκη προστασßας του περιβÜλλοντος και τη χρησιμüτητα της σωστÞς διατροφÞς.
ΣτÜδιο Ýκτο. Πρωτüτυπα απολιθωματικÜ ευρÞματα, τα οποßα εναλλÜσσονται κατÜ τη διÜρκεια του Ýτους.
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΗΓΗ
Βγαßνοντας απü τη συναρπαστικÞ, εκπαιδευτικÞ διαδρομÞ, στον καυτü ημιτροπικü Þλιο και, θαυμÜζοντας την Üψογη οργÜνωση και την επικρατοýσα απüλυτη καθαριüτητα, μÝνεις να αναλογßζεσαι. ΦωναχτÜ.
-Ποιο εßναι το μÞνυμα, αν υπÜρχει, απü το μουσεßο αυτü; Η ομοιüτητα, παρÜ τις διαφορÝς μας; Η þθηση σε σκÝψεις για το μÝλλον, που γεννιÝται απü την αναδρομÞ στα βÜθη των αιþνων; Η σýντομη, μα περιεκτικÞ, απεικüνιση της εξÝλιξης, þστε να εκτιμηθεß ακüμη περισσüτερο η, σχεδüν αυτονüητη, σημερινÞ μας πρüοδος; Η ανÜγκη αυτογνωσßας; ¼λα μαζß;
-Ας μην το πολυψÜχνουμε. Το üνομα του μουσεßου μπορεß να βοηθÞσει: Maropeng σημαßνει επιστροφÞ στην πηγÞ, στον τüπο προÝλευσης üλων μας.
-¼λων μας, πρÜγματι. Δεν αντιστÝκομαι, ωστüσο, στον πειρασμü να παρατηρÞσω τις τüσες ελληνüρριζες λÝξεις που συναντÞσαμε στην επßσκεψη. Αυστραλοπßθηκος Αφρικανüς, ΚενυÜνθρωπος Πλατýωψ, ΠλησιÜνθρωπος, ΠαρÜνθρωπος, Παγγαßα...
-ΑυτÞν την τελευταßα δεν την πρüσεξα.
-Ναι, την αναγρÜφει η παραστατικÞ απεικüνιση του πλανÞτη, κατÜ την εποχÞ που δεν εßχαν ακüμη διαμορφωθεß οι ωκεανοß.
 
-Πρüσεξα, üμως, κÜτι Üλλο. ¼ταν ο οδηγüς αναφÝρει τις ομοιüτητες των βασικþν χαρακτηριστικþν των ανθρþπων, αντιδιαστÝλλοντÜς τες με τις επιφανειακÝς και επιδερμικÝς διαφορÝς μας, σημειþνει τÝσσερις ομÜδες: μαýρους, λευκοýς, ΚινÝζους, ¸λληνες! Τυχαßο;
-Πιθανüν üχι. Και, μια που το γυρßσαμε πÜλι στη γνωστÞ μας ελληνοκεντρικüτητα, ας επισημÜνω και τοýτο. Το σχÞμα του μουσεßου, αυτüς ο τýμβος, αυτüς ο κüλουρος λüφος με την παραλληλüγραμμη εßσοδü του, εßναι τυχαßο üτι παραπÝμπει στους βασιλικοýς τÜφους των αρχαßων Μυκηνþν; Ιδßως στον «Θολωτü ΤÜφο του ΑγαμÝμνονος», στον αποκαλοýμενο και «Θησαυρü του ΑτρÝως»; ΜÜλλον üχι! |
