ρθρα\Ταξιδεοντας
 

ΣΟΒΕΤΟ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΤΗ ΝΙΟΣΤΗ

 


«Καλ, αυτ τα σχολιαρπαιδα στην τενεκεδοπολη του Σοβτο δεν εχαν ακοσει τποτα για τα γεγοντα της Βουδαπστης, το 1956; Οτε για το δραματικ τλος της νοιξης της Πργας, το 1967; Οτε για το Πολυτεχνεο της Αθνας, το 1973; Που ταν και πιο πρσφατο; Και οι γονες και κηδεμνες τους, υπεθυνοι ενλικες, δεν τους εχαν μιλσει γι' αυτ;»
«Φυσικ και εχαν ακοσει. Φυσικ και εχαν μθει. Και, εξσου φυσικ, αδιαφρησαν. Κνοντας το δημοκρατικ, το ανθρπινο καθκον τους, εκενον τον Ιονιο του 1976».

Ο ξεναγς, μαζεει τους τουρστες απ τα πολλ ξενοδοχεα πολυτελεας του Γιοχνεσμπουργκ. Ξενοδοχεα πολυτελεας, αφενς μεν, αν το επιτρπει το βαλντιο, αφετρου δε, επειδ το επιβλλει η διχυτη προειδοποηση, σχετικ με την ξαρση της εγκληματικτητας στη Ντια Αφρικ.
«Πριν περιδιαβομε το Σοβτο, θα περσουμε απ τη CBD (City Business District), το επιχειρηματικ κντρο της πλης μας.»
Ο οδηγς του μικρο πολμαν, που εκτελε και καθκοντα ξεναγο, εναι ευδιθετος.
«Βλπετε αυτν την παυλη; Εδ εναι η κατοικα μου!»
Κι αμσως μετ, σοβαρεεται.
«Πρκειται για την κατοικα του αγαπημνου μας Madiba, του πρην προδρου μας, Νλσον Μαντλα. Πλησιζει τα ενενντα, να εναι πντα καλ.»
Λγο πιο πρα, αποφεγοντας λα τα Δευτεροπρωινιτικα μποτιλιαρσματα, μας επιδεικνει με περηφνια τα ψηλ κτρια στο downtown, στο κντρο της μεγαλοπολης.
«Αυτ, δεξι σας, εναι να απ τα πιο σγχρονα. Το σχμα του, θυμζει καλοκομμνο διαμντι, δε συμφωνετε;»
Σε ττοιες περιπτσεις, η διαφωνα κρνεται περιττ. Αλλ, διατυπνεται μια απορα. σως, αφελς.
«Και οι κουκκδες που κρμονται στην πρσοψ του; Εκε ψηλ στους πνω ορφους;»
«Μα...οι υαλοκαθαριστς, τι λλο;»
Κοιτζοντας με προσοχ, διαπιστνεις, φυσικ, πως λοι οι υαλοκαθαριστς εναι μαροι. Τι λλο;



Το πουλμανκι, αφο αφσει πσω του το κτριο του παλιο χρηματιστηρου, τη γφυρα «Νλσον Μαντλα» που περνει πνω απ τις δεκδες σιδηροτροχις δπλα στον κεντρικ σταθμ, το μουσουλμανικ τμενος και μερικ ακμα αξιοθατα, πλευρζει το πεζοδρμιο στη Διαγνια Οδ.
«Ας κατεβομε για μια ολιγλεπτη ματι στα καταστματα. Οι ιδιοκττες σαν ανκαθεν Ινδο μαροι. Κοιτξτε ετοτο εδ: η πραμτεια του, αποτελεται αποκλειστικ απ αποξηραμνες ρζες και φλλα φυτν, απ οστ και δρματα ζων. λα με ιδιτητες θεραπευτικς, σμφωνα με τις πατροπαρδοτες γνσεις μας.»
Κοιτζουμε το κατστημα. Εναι πργματι αξιοπερεργα τα προντα του. Ωστσο, πολ περισστερο αξιοπερεργη εναι η πινακδα επνω απ την εσοδο. Γραμμνη με κεφαλαα σε δυο γλσσες, αγγλικ και αφρικανο-ολλανδικ, προειδοποιε τι η εσοδος απαγορεεται στους λευκος!
Η, ελογη αυτ τη φορ, απορα φρνει μεση την εξγηση.
«χει μενει απ παλι, απ την εποχ του απαρτχιντ. Για ν' αποφεγεται ο συγχρωτισμς των καθαρν με τους γχρωμους. Επ ποιν προστμου.»
«Για τους λευκος παραβτες, προφανς.»
«Καθλου. Για τους γχρωμους καταστηματρχες!»

ΑΠΑΡΤΧΑΙΝΤ

Απαρτχιντ. Μια λξη που χει περσει στην παγκσμια πολιτικ ορολογα απ τα τλη της δεκαετας του '40. Μια λξη που σημανει κτι σαν «διαχωρισμς» στα αφρικανο-ολλανδικ (στα afrikaans), τη διλεκτο που δημιουργθηκε απ τους ολλανδικς καταγωγς εποκους, και προοδευτικ κυραρχους και δυνστες, της Ντιας Αφρικς.
Εκτς, μως, απ την ετυμολογικ της ρζα, η λξη σμαινε πολλ περισστερα για τους μαρους και για τους υπλοιπους γχρωμους.
Απαγρευση μικτν γμων.
Απαγρευση διαφυλετικν, σεξουαλικν σχσεων.
Κατταξη και καταγραφ του πληθυσμο, με βση τη φυλ.
Αποκλειστικτητα των λευκν, στην κυριτητα και την κατοχ γης σε προνομιοχες περιοχς.
Απαγρευση εισδου εγχρμων, σε περιοχς λευκν.
Απλυτος διαχωρισμς στη χρση ακτν, λεωφορεων, σχολεων, νοσοκομεων, ακμα και των πγκων στα πρκα.
Υποχρωση των εγχρμων να κατχουν διαβατριο (φυσικ, εχε βρεθε νας πιο ουδτερος ρος), προκειμνου να περσουν σε περιοχς λευκν. Ακμα και για την καθημεριν τους εργασα.
Απαγρευση συμβωσης των εγχρμων ζευγαριν, σε περπτωση διαφορετικν τπων κατοικας και εργασας.
Διατξεις ξεκθαρες, οι οποες υιοθετθηκαν με το πρασμα του χρνου, για να φτσουν στο απγει τους, κατ την περοδο της πρωθυπουργας του Χντρικ Φερφορντ, γνωστο ως «αρχιτκτονα του απαρτχιντ», στις αρχς της δεκαετας του '60.
Μα οι μαροι, αποτελοσαν το απαρατητο εργατικ δυναμικ για τη λειτουργα του Γιοχνεσμπουργκ. πρεπε να βρεθε τπος κατοικας τους, σχετικ κοντ. Κι τσι, ρχισαν να συνωστζονται κατ δεκδες χιλιδες στις τενεκεδνιες παργκες, μιας συνοικας, που αρχικ εχε δημιουργηθε στα 1904, τριντα χιλιμετρα ντια, για να απομονωθον εκε, σοι Ινδο και μαροι εχαν προσβληθε, απ βουβωνικ πανλη. Συνοικας, η οποα εχε γνωρσει δη πληθυσμιακ κρηξη και παρεχε θλιες συνθκες διαβωσης. λλο, αν εχε επσημα χαρακτηριστε «κτι σαν παρδεισος»!

SOUTH WESTERN TOWNSHIP, Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ

«Κατ καιρος, εχε διφορα ονματα. Μλις στα 1963, πρε το νομα Σοβτο ( Σογουτο), απ τα αρχικ των λξεων South Western Township, Νοτιοδυτικς Οικισμς. Και ο πληθυσμς της, αυξανταν συνεχς.»
«Εχαν προβλεφθε χροι για καταστματα; Για νοσοκομεα; Για αναψυχ;»
«Αστειεεστε, προφανς. Οτε φαρμακεο. Οτε τηλφωνο. Για να αναγκζονται οι κτοικοι να καταφεγουν στις επιχειρσεις που εκμεταλλεονταν οι λευκο. Μνο σχολεα. Κι απ εκε, ρχισε αργτερα η εξγερση της 16ης Ιουνου 1976.»
«Αφορμ; Γιατ αιτες δεν λειπαν.»
«Αφορμ αποτλεσε η κυβερνητικ απφαση, να διδσκονται ορισμνα μαθματα (μαθηματικ, ιστορα, γεωγραφα), υποχρεωτικ στα αφρικανς, χι στα αγγλικ στη μητρικ γλσσα των μαρων. Αυτ ταν. Σσσωμη η μαρη κοιντητα αντδρασε στην ιδα να τους επιβληθε η γλσσα των κατακτητν.»
«Με ποιας μορφς αντδραση;»
«Με ταχτατη συνεννηση, ανμεσα στους μαθητς, πρθηκε η απφαση να οργανωθε πορεα και συλλαλητριο. Εχαν, ββαια, προηγηθε μικρτερης κτασης διαμαρτυρες, λγω των ανεπαρκν σχολικν εγκαταστσεων, του υποτυπδους διδακτικο υλικο και γενικτερα του χαμηλο εκπαιδευτικο επιπδου.»
«Και σε λα αυτ, προστθηκαν τα αφρικανς!»
«Ακριβς. Οπτε, νωρς το πρω, στις 16 Ιουνου (περπου να τταρτο του αινα μετ τα αιματηρ γεγοντα του Βερολνου, ταν 17 Ιουνου του 1953), δκα χιλιδες περπου μαθητς, πραν τους δρμους, για μιαν οργανωμνη, ειρηνικ πορεα.»
«τσι, ειρηνικ εναι συνθως το ξεκνημα.»
«Ναι. Μχρι που εμφανζεται η αστυνομα. Στα ενθουσιδη συνθματα των μαθητν, στη νεανικ ορμ κι οργ τους, απντησε με δακρυγνα.»
«τσι εναι, συνθως, η πρτη αντδραση.»
«Οι μαθητς, ρχισαν τον πετροπλεμο. Και η αστυνομα, νοιξε πυρ. Απροειδοποητα.»
«τσι ενεργε σε ορισμνες περιπτσεις.»
Οι πρτοι νεκρο, πεσαν στις 16 Ιουνου. Εκοσι τρεις. Και τις επμενες μρες, τους ακολοθησαν λλοι. Συνολικ, σμφωνα με τα επσημα στοιχεα, χθηκαν εκατν σαρντα ψυχς.



«λοι μαροι;»
«λοι μαροι. Υπρξαν, ωστσο, απλειες και απ την πλευρ των λευκν. Ετε κατ τη διρκεια των βιαιτατων συγκροσεων, ετε σε χωριστς εστες. Καταλαβανετε, η βα φρνει βα και η καταπεση, οδηγε νομοτελειακ, σε ακρτητες. Φαινμενα λιντσαρσματος, εκπροσπων των αρχν που αποτλμησαν να κινηθον μεμονωμνα σε μαρες συνοικες. Λεηλασες, εμπρησμο. Η παγκσμια κοιν γνμη, παρακολουθοσε εμβρντητη σα συνβαιναν ττε στη χρα μας.»
«Αυτ εναι αλθεια. Μα, ττε, σμανε και η αρχ του τλους του μισητο απαρτχιντ, δεν εν' τσι;»
«Πργματι. ργησε κπως, φτσαμε στα 1990, αλλ τελικ γλιτσαμε. Και, τρα, χετε τη δυναττητα να επισκπτεστε αυτν τον τπο. Γρω σας, ξανογεται το σημεριν Σοβτο, η μρα με τη νχτα σε σχση με το παρελθν.»
«Οι τενεκεδνιες παργκες εξαφανστηκαν;»
«χι ολοκληρωτικ. Αλλ χει σημειωθε μεγλη προδος. Να, αυτ τα σπιτκια, τα σπιρτκουτα που λμε, αντικατστησαν τις παργκες. Πολ απχουν απ την πολυτλεια, αλλ' εξσου πολ απχουν απ την αθλιτητα του χτες.»
«Και η γενι του '76 τι απγινε;»
«Εδ, βρισκμαστε μπροστ σε μια θλιβερ διαπστωση. Τα καταπιεστικ μτρα συνεχστηκαν, πως επαμε, για πολλ χρνια. Οι ηγτες των απελευθερωτικν κινημτων μας, μεταξ λλων μορφν αντδρασης ενντια στο καθεστς, επλεξαν να κηρξουν αποχ της νεολαας απ τα θρανα. Η προτροπ εισακοστηκε σε πολ μεγλο βαθμ. Το αποτλεσμα; Μια γενι σχεδν χωρς εκπαδευση, μια γενι, που δεν εναι σε θση να προσφρει, μια γενι χαμνη.»
«Κρμα.»
«Ναι. Δεν μπορε κανες σμερα να κατηγορσει οτε τους ηγτες για την απφασ τους, οτε τον λα που τους ακολοθησε. Η ελευθερα, χει το τμημ της. Και εναι ακριβ.»
Η ξενγηση στο Σοβτο, περιλαμβνει επσκεψη στο φτωχικ πρτο σπτι του Νλσον Μαντλα. να μικροσκοπικ μουσεο. Με φωτογραφες, αθλητικ βραβεα (ταν πυγμχος στα νιτα του), ψηφσματα. Ανμεσ τους, ψφισμα της αμερικανικς πολιτεας Μτσιγκαν, που ζητοσε απ τον πρεδρο Μπους, τον πατρα, να ζητσει επσημα συγγνμη για την ανμειξη της CIA στη σλληψη και τον εικοσιεξαετ εγκλεισμ του Μαντλα, στα 1962. Το γγραφο της συγγνμης, δεν χει βρεθε.



Η ξενγηση, τελεινει στο μουσεο Hector Pietersen, που εξιστορεται και απεικονζεται το τραγικ παρελθν του Σοβτο. Ο κτορ Πτερσεν, ονομαζταν αρχικ κτορ Πτσο. λλαξε το νομ του, με κατληξη που να μοιζει με νομα λευκο, για να βελτισει, ενδεχομνως, το μλλον του στη διαχωρισμνη χρα. ταν μλις δκα τριν ετν, στις 16 Ιουνου 1976, ταν πεσε απ τις σφαρες της αστυνομας.
Τρα χρνια μετ τον Διομδη Κομνην, στην Αθνα του '73.