Το Βανουάτου (παλαιότερη ονομασία Νέες Εβρίδες) είναι αρχιπέλαγος που βρίσκεται στον νότιο Ειρηνικό, 1000χλμ δυτικά των νησιών Φίτζι. Από τα 82 νησιά του αρχιπελάγους του Βανουάτου, τα δύο μεγαλύτερα είναι το Εσπίριτου Σάντου και το Μαλακούλα. Η πρωτεύουσα της χώρας είναι το Πορτ Βίλα και βρίσκεται στο Εφάτε. Από το 1906, οι τότε νέες Εβρίδες τελούσαν υπό κοινή Αγγλογαλλική διοίκηση έως το 1980, οπότε το Βανουάτου απέκτησε την ανεξαρτησία του. Ο πληθυσμός της χώρας ανέρχεται σε 205.000 (2005) εκ των οποίων το 94% είναι Μελανήσιοι. Οι 105 γλώσσες που χρησιμοποιούνται στα νησιά του Βανουάτου, κατατάσσουν τη χώρα ανάμεσα σε αυτές με τη μεγαλύτερη γλωσσική ποικιλία.

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
Η αγορά λειτουργεί σε εικοσιτετράωρη βάση, σε στεγασμένο αλλ' ανοικτό απ' τα πλάγια χώρο, δίπλα στο υποτυπώδες λιμανάκι του Πορτ Βίλα, της πρωτεύουσας του Βανουάτου. Προσφέρει εκπληκτική ποικιλία φρέσκων λαχανικών και τροπικών φρούτων. Σ' ένα σημείο της, πουλιούνται και ζωντανά κοτόπουλα, σε τιμή περίπου πέντε ευρώ το ένα.
Οι πωλητές και, κυρίως, οι πωλήτριες κατοικούν ουσιαστικά εκεί (εκτός από την Κυριακή). Κοιμούνται σε ψάθινα στρώματα στο εσωτερικό των τετράγωνων, πέτρινων πάγκων τους. Πλένονται σε ειδικά διαμορφωμένες τουαλέτες. Αναπαύονται με βάρδιες. Τρέφονται στο ταβερνείο της αγοράς ή με τα δικά τους εφόδια. Τα μωρά τους έχουν επιπλέον προστασία μιαν ανοιγμένη ομπρέλα.

Αγοραστές υπάρχουν όλες τις ώρες. Στις πέντε, όμως, το πρωί και στις οκτώ το βράδυ, διακόπτονται οι αγοραπωλησίες· είναι η ώρα της προσευχής.
Μια γυναίκα-ιερέας, εκπρόσωπος του πρεσβυτεριανού δόγματος, κρατάει ένα μισοχαλασμένο μικρόφωνο, κάνει κήρυγμα και τίθεται επικεφαλής μιας γενικευμένης ψαλμωδίας ευχαριστιών προς τον Ύψιστο. Όλη η αγορά μετέχει στη χορωδία. Ένα άκουσμα συγκινητικό, συγκλονιστικό για την πολιτισμένη ευρωπαϊκή νοοτροπία μας: τριακόσιες τόσες ψυχές, βιοπαλαιστές που πασχίζουν μέρα-νύχτα να πουλήσουν τα λιγοστά προϊόντα τους, ενώνουν τις φωνές της καρδιάς, για να επικοινωνήσουν με τον Θεό. Μάτια κλειστά, πρόσωπα σε ευλαβική αγαλλίαση.
Όλοι -κι αυτό δεν ισχύει μόνο στην αγορά- με το χαμόγελο έτοιμο να φωτίσει το χαρούμενο πρόσωπό τους. Όχι επιτηδευμένα ή από κοινωνική ευπρέπεια, ούτε για να δελεάσουν τους τουρίστες. Αυθόρμητη εξωτερίκευση ενός χαρούμενου εσωτερικού κόσμου.

Άραγε έτσι ήσαν πάντοτε; Καθόλου. Και άγριες φονικές διαμάχες ανάμεσα στις φυλές έχουν ζήσει και περιστατικά κανιβαλισμού έχουν καταγραφεί· η τελευταία μάλιστα πράξη αυτού του δράματος παίχτηκε, λέγεται, σε μιαν απόμακρη περιοχή μόλις το 1969! Κι ο πληθυσμός, που ανερχόταν κάποτε σε ένα περίπου εκατομμύριο, σήμερα έχει φτάσει μετά βίας να υπερβαίνει τις διακόσιες χιλιάδες. Έτσι, οι κάτοικοι των νησιών μπόρεσαν να συνειδητο`ποιήσουν την ανοησία, τη ματαιότητα αυτού του αλληλοεξοντώματος. Και μετατράπηκαν σε... άκακα αρνιά! Σ' έναν λαό φιλικό, γελαστό, ευτυχισμένο.

ΠΡΩΗΝ ΚΑΝΙΒΑΛΟΙ-ΝΥΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ

Περίεργο, θα σκεφτεί κάποιος. Πώς γίνεται μια αιμοχαρής φυλή να εξελιχθεί σε ειρηνόφιλη και φιλόξενη; Σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα; Η απάντηση στο εύλογο αυτό ερώτημα βρίσκεται, όπως θα φανεί παρακάτω, στην πίστη στον Θεό και στη φιλοσοφημένη αντιμετώπιση της ζωής.
Χριστιανοί στην πλειοψηφία τους οι μελαψοί νησιώτες. Αλλά και με μια ιδιοτυπία: ο αριθμός των δογμάτων, στα οποία ανήκουν, είναι εντυπωσιακός, σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό. Για την ακρίβεια, είναι απροσδιόριστος. Κανείς δεν είναι σε θέση να δώσει τον ακριβή αριθμό τους. Καθολικοί, διαμαρτυρόμενοι, αγγλικανοί, πρεσβυτεριανοί, μάρτυρες του Ιεχωβά, αντβεντιστές της έβδομης μέρας, μορμόνοι, τετραγωνιστές...
(Εδώ αρμόζει μια παρένθεση. Στο άλλο άκρο του Ειρηνικού Ωκεανού, στη νοτιότερη κατοικημένη περιοχή της υφηλίου, βρίσκεται ένα μικροσκοπικό χωριουδάκι της Χιλής, λίγο βορειότερα απ' το ακρωτήριο Χορν. Εκεί, λοιπόν, λειτουργούν δυο εκκλησίες του Χριστού, διαφορετικές από τις υπόλοιπες. Η πρώτη έχει στο προαύλιό της μια πινακίδα που αναγγέλλει ότι πρόκειται για την «Τετραγωνική Ευαγγελική Εκκλησία»! (Στα ισπανικά: Iglesia Evangelica Quatrangular.)

Η δεύτερη στέκει ακριβώς απέναντί της και ευτυχισμένα ενημερώνει τον διαβάτη, ότι εκπροσωπεί την «Επιπλέουσα Ευαγγελική Εκκλησία»! (Στα ισπανικά: Iglesia Evangelica Flotante.) Ε, είναι να μην αναρωτηθεί ο περαστικός για τη σκοπιμότητα αυτών των δογμάτων; Είναι δυνατόν να φανταστεί ένας λογικός άνθρωπος, ιδίως ένας αληθινός πιστός, ότι ο Ιησούς Χριστός μπορεί να ζήτησε τέτοιες ματαιόδοξες παρεκκλίσεις; Εκτός αν γίνει αποδεκτή η θεωρία περί διαφορετικότητας των ιδεών και περί ποικιλίας επιλογής των κατευθύνσεων που ο άνθρωπος μπορεί ν' ακολουθήσει. Οπότε, αν παραδεχτεί κανείς την απόλυτη ελευθερία σκέψης και δράσης, παράλληλα δε, αν συμβιβαστεί με τις πολιτικές και εξουσιολάγνες προεκτάσεις της δραστηριότητας των απανταχού κληρικών, όλα εξηγούνται. Άλλωστε, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία από τις όποιες θεωρητικές αναζητήσεις και τις αυτόκλητες επικριτικές τάσεις, είναι η προσωπική ικανοποίηση και η ατομική ευτυχία των μελών του ποιμνίου. Και πρέπει να ομολογηθεί, ότι η εν λόγω ικανοποίηση και ευτυχία, δε λείπουν απ' το βλέμμα και την έκφραση των πιστών στο Βανουάτου.)

«Από τη στιγμή που έχεις γνωρίσει τον Ιησού, τίποτε άλλο δε χρειάζεσαι στη ζωή. Και τι μας νοιάζει αν είσαι πρεσβυτεριανός ή αντβεντιστής; Με το καλό να έρθεις στη λειτουργία που τελούμε και να προσευχηθείς μαζί μας!»
Τα λόγια της γυναίκας που, λίγο πριν, είχε κάνει το βραδινό κήρυγμα ηχούν ευχάριστα. Ήρεμη και χαμογελαστή, με κατάλευκα κατσαρά μαλλιά να κυκλώνουν σαν φωτοστεφάνι το πρόσωπό της, μιλάει αγγλικά με άνεση. Στο κήρυγμα είχε χρησιμοποιήσει την τοπική διάλεκτο, ακατανόητη για τους μη γνώστες. Το ύφος, ωστόσο, και ο παλμός με τον οποίο μεταλαμπάδευε τους χτύπους της ψυχής της, δεν χρειάζονταν γλωσσικές γνώσεις.

«Λειτουργείτε κάθε μέρα εδώ; Πρωί και βράδυ;»
«Ναι. Όσο αντέχω. Υπάρχουν και άλλες φίλες που με βοηθούν και μπορούν να πάρουν τη θέση μου.»
«Είναι καταπληκτική, πάντως, η αισιοδοξία που αποπνέει το κήρυγμά σας.»
«Μιλάτε μπισλαμά;» ρωτάει απορημένα. «Αν και δεν είναι απαραίτητο,» συνεχίζει χωρίς να περιμένει απάντηση, «μάλλον το συμπεράνατε από τα γαλήνια και ειρηνευμένα πρόσωπά τους, έτσι δεν είναι;»
Δεν αφήνει περιθώριο για διακοπή και προσθέτει, μαζί με έναν βαθύ αναστεναγμό. «Καλά είμαστε, δόξα να 'χει ο Θεός. Αν είχαμε και καλύτερο μικρόφωνο... Προσέξατε πόσες φορές χανόταν η φωνή μου; Μόνο που τώρα πρέπει να φύγω. Ζητάω συγγνώμη. Θέλω να μελετήσω τη Βίβλο. Να είμαι έτοιμη για το πρωί. Α, και κάτι ακόμα. Αφού ενδιαφέρεστε για τους ανθρώπους μας, να κανονίσετε επίσκεψη στο παραδοσιακό χωριό. Εκεί θα μάθετε και για το παρελθόν μας.»

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΣΥΝΑΝΤΑ ΤΟ ΠΑΡΟΝ
Το χωριό, στο οποίο αναφέρθηκε, είναι χαμένο μέσα στην τροπική ζούγκλα. Αδύνατον να το βρεις, αν δεν ξέρεις τον δρόμο. Κι όταν το βρεις, καλό είναι να συνοδεύεσαι. Όχι για τον κίνδυνο των ιθαγενών, που σε τρομάζουν με τις πολεμικές κραυγές τους, τα αγριοβαμμένα πρόσωπά τους, τα δόρατα, τα τσεκούρια και τα τόξα τους. Όλα αυτά μοιάζουν επιθετικά, αλλά σκοπό έχουν μόνο να εντυπωσιάσουν τον ανυποψίαστο τουρίστα, καθώς βαδίζει στα δαιδαλώδη και σκιερά δρομάκια. Και το κατορθώνουν. Η συνοδεία, όμως, χρειάζεται για να μη χαθείς. Χωρίς αστεία, μέσα στο δάσος δεν είναι εύκολος ο προσανατολισμός.
Εν πάση περιπτώσει, προχωρείς και... κάποια στιγμή ο φύλαρχος δίνει τυπικά το σύνθημα να ανοίξουν οι πύλες του χωριού. Ένας αγγλόφωνος ιθαγενής αρχίζει τις εξηγήσεις. Για τον τρόπο ζωής των συγχωριανών του, ακόμα και σήμερα, δίπλα στην τεχνολογικά προχωρημένη πρωτεύουσα. Μιλάει για τη μέθοδο μακρόχρονης διατήρησης τροφών, χωρίς τεχνητή ψύξη, τυλιγμένων μέσα σε φύλλα μπανανόδεντρου. Για την κατασκευή παγίδων στο κυνήγι και για τους τρόπους ψαρέματος. Για τη χρήση κάθε ύλης που πλουσιοπάροχα προσφέρει η φύση, προκειμένου να θεραπευθούν αρρώστιες και να επουλωθούν τραύματα. Για τον υπολογισμό του χρόνου, σαν δεν υπάρχουν ρολόγια, ημερολόγια και χρονολόγια.

«Ο ήλιος ανατέλλει καθημερινά. Μια χαρακιά στον κορμό του δέντρου και τελειώσαμε. Περισσότερη ακρίβεια μας είναι άχρηστη. Εμείς είμαστε οι αφέντες του χρόνου, δεν ειν' αυτός ο αφέντης μας! Αυτός είναι που υποτάσσεται στον άνθρωπο, όχι το αντίστροφο!»
Χαμογελάει ικανοποιημένος από την εντύπωση που κάνουν τα λόγια του και αφήνει να φανεί η πάλλευκη οδοντοστοιχία του. Διαισθάνεται τον θαυμασμό, παίρνει από δίπλα μια καρύδα και την καθαρίζει, δαγκώνοντας και τραβώντας τον φλοιό με το στόμα.
«Με τη φυσική ζωή, δεν έχουμε ανάγκη από οδοντογιατρό· ούτε για τα δόντια ούτε για τα ούλα.»
«Ωραία αυτά, αλλά μπορείτε να ζήσετε μόνο με το κυνήγι και το ψάρεμα;»
«Μπορούμε, γιατί είμαστε καλοί κι αποδοτικοί στη δουλειά μας. Άμα αγαπάς αυτό που κάνεις στη ζωή, άμα αγαπάς το επάγγελμά σου, το κάνεις καλά!»
Οι Ευρωπαίοι, Αμερικανοί, Ιάπωνες τουρίστες ανταλλάσσουν ματιές με νόημα. Μαθήματα από έναν σχεδόν «αγριάνθρωπο»;
Καθώς η επίσκεψη φτάνει στο τέρμα της, όλοι οι άντρες του χωριού ξεσπάνε σε τρελό τραγούδι και χορό. Το ταμ-ταμ και το... ξυλόφωνο, φτιαγμένο από μπουκάλια διαφορετικών μεγεθών και σχημάτων, κρατάει τον ρυθμό. Οι γυναίκες προσφέρουν χυμούς, μαζί με καλαμπόκι και ψητές μπανάνες. Ένα ξύλινο κιβώτιο, κάτι σαν εκλογική κάλπη, θυμίζει πως οι δωρεές είναι ευπρόσδεκτες. Καλό το κυνήγι και το ψάρεμα, αλλά... Η αλήθεια, πάντως, είναι ότι δεν πιέζουν τον επισκέπτη. Ούτε καν υποδεικνύουν κατά οποιονδήποτε άλλο τρόπο την επιθυμία τους. Και, καθώς το σχολιάζουμε στα ελληνικά, κοιτάζουν με έντονο ενδιαφέρον.

«Από πού είστε;»
«Από την Ευρώπη. Από την Ελλάδα. Την έχετε ακουστά;»
«Αστειεύεστε; Μπορεί οι Αγγλογάλλοι να ονόμασαν τα νησιά μας 'Νέες Εβρίδες', αλλά η αρχική ονομασία ήταν 'Μελανησία'. Από το χρώμα των κατοίκων. Εμείς πιστεύουμε πως, πολύ πίσω στην ιστορία, πρέπει να έφτασαν εδώ άνθρωποι από την ανατολική Μεσόγειο. Αιγύπτιοι; Φοίνικες; Έλληνες; Ποιος ξέρει; Δεν είναι, ωστόσο, καθόλου τυχαία η πρώτη ονομασία μας.»
Μήπως δεν έχει άδικο;