Όταν βρίσκεσαι ενώπιον ενός κτιριακού συνόλου, στο οποίο έχουν εργαστεί καλλιτεχνικοί ογκόλιθοι, όπως ο Μπρουνελέσκι, ο Ντονατέλο και ο Μιχαήλ Άγγελος, δεν μπορεί παρά να αισθανθείς δέος. Και κάτι τέτοιο συμβαίνει πράγματι στην Φλωρεντία, στο «Λαυρεντιανό Σύμπλεγμα».
Πρόκειται για τον ναό του Αγίου Λαυρεντίου (San Lorenzo), σε ρυθμό βασιλικής, που καθαγιάστηκε στα τέλη του 4ου αιώνα από τον Άγιο Αμβρόσιο, επίσκοπο Μιλάνου, και αναστηλώθηκε εκ βάθρων τον 15ο αιώνα από τον Φιλίππο Μπρουνελλέσκι. Για ναό, στο εσωτερικό του οποίου το βλέμμα του προσκυνητή επικεντρώνεται στους χάλκινους άμβωνες με τις ανάγλυφες δημιουργίες του Ντονάτο ντι Μπάρντι, του αποκληθέντος Ντονατέλλο. Και που, στην αριστερή πλευρά του, βρίσκονται αφενός τα σκευοφυλάκια των Μεδίκων και αφετέρου η Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη, έργα του Μικελάντζελο Μπουοναρότι.

Η βιβλιοθήκη αποτελεί ένα εξαίρετο παράδειγμα της αρχιτεκτονικής ιδιοφυΐας του μεγάλου εκείνου τέκνου της πρωτεύουσας της Τοσκάνης. Η κατασκευή της άρχισε στα 1524, μετά από εντολή του πάπα Κλήμεντος VII που θέλησε να επιστρέψει στη γενέτειρα γη η οικογενειακή συλλογή, η οποία είχε προγενέστερα μεταφερθεί στην Ρώμη. Τερματίστηκε, όσον αφορά τη δουλειά του Μιχαήλ Άγγελου, στα 1534 και ολοκληρώθηκε αργότερα από τους Μπαρτολομέο Αμμανάτι και Τζιόρτζιο Βαζάρι. Οι πύλες της άνοιξαν στις 11 Ιουνίου 1571.
Για να εισέλθει ο σημερινός επισκέπτης ή μελετητής, όπως κι αυτός του 16ου αιώνα, πρέπει να χρησιμοποιήσει το κεντρικό κλιμακοστάσιο. Πρόκειται για ολιγάριθμα μεν, καμιά δεκαπενταριά όλα κι όλα, σκαλοπάτια που ωστόσο εντυπωσιάζουν με τη μορφή τους. Οι ευθείες γραμμές τους εναλλάσσονται αρμονικά με ελλειπτικές καμπύλες και τα στηθαία, αν και σχετικά χαμηλά, δεν προκαλούν διόλου ανησυχία, δεδομένης της σταθερότητας που εμπνέει το συνολικό κατασκεύασμα. Αρχικά είχε προβλεφθεί να γίνει ξύλινο, αλλά τελικά επικράτησε η άποψη της απλής πέτρας.
Φτάνοντας στο κεφαλόσκαλο, δεύτερη πηγή θαυμασμού: το επίμηκες αναγνωστήριο, με έντονα επικλινή αναλόγια από ξύλο, περίτεχνα διακοσμημένα στις πλευρές τους, και με εγχάρακτα αντικριστά γεωμετρικά σχήματα στο δάπεδο και στην οροφή. Τα τρεις χιλιάδες παλιά χειρόγραφα, που αποτελούν σήμερα το καύχημα της βιβλιοθήκης, ήσαν τότε κατανεμημένα με βάση το περιεχόμενό τους (αστρονομία, ιστορία, γεωγραφία, φιλοσοφία, ρητορική, γραμματική, ποίηση) και, με σαφή την ένδειξη του περιεχομένου αυτού, περίμεναν τον ενδιαφερόμενο σε ελεύθερη πρόσβαση, με μόνη τη σύνδεσή τους σε μία σιδερένια ράβδο για προφανείς λόγους ασφάλειας. Στη θέση εκείνη διατηρήθηκαν μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, οπότε τοποθετήθηκαν στους ειδικούς χώρους όπου φυλάσσονται έκτοτε.

Αλλά ας αφήσουμε κατά μέρος τα αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά σχόλια και ας εντρυφήσουμε στον κυρίως πλούτο της Βιβλιοθήκης, στα βιβλία της.
Το σχετικό φυλλάδιο επαίρεται πως «η βιβλιακή κληρονομιά της είναι παγκοσμίως διάσημη και μοναδική, λόγω της φιλολογικής και καλλιτεχνικής της αξίας». Και όχι άδικα. Γιατί η βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας, ο πυρήνας της οποίας σχηματίστηκε από τον Κοσμά Μέδικο τον Πρεσβύτερο στο ιδιωτικό ανάκτορο των Μεδίκων (επισκέψιμο σήμερα και γνωστό ως Palazzo Medici Riccardi) και πλουτίστηκε αργότερα από τους διαδόχους γιους του Πέτρο και Ιωάννη και, κυρίως, από τον εγγονό του Λαυρέντιο Μέδικο τον Μεγαλοπρεπή (από αυτόν πήρε και το όνομά της), διαθέτει πραγματικό θησαυρό παλαιών χειρογράφων.
Η ποικιλία και η ποιότητα της γραφής και της διακόσμησής τους, τα γεγονότα που οδήγησαν στην απόκτησή τους και η προσωπικότητα των αρχικών συγγραφέων τους, καθιστούν τα χειρόγραφα πολύτιμα κειμήλια του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Από τον μακρύ κατάλογο, αξίζει ίσως να σταχυολογηθούν τα επόμενα, με σοβαρό κίνδυνο να παραβλεφθούν, από αβλεψία ή μεροληψία, άλλα σημαντικότερα.
Το αρχαιότερο σωζόμενο κείμενο του CorpusJurisCivilis, το οποίο μεταγράφηκε αμέσως μετά την έκδοσή του από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό, το 534 μ.Χ.
Δεκατέσσερις τραγωδίες του Αισχύλου και του Σοφοκλή, στα ιταλικά, σε χειρόγραφο του 10ου αιώνα.
Κείμενα με κριτικές παρατηρήσεις σχετικές με τις μεταφράσεις των έργων του Ηρόδοτου, του Θουκυδίδη και του Δημοσθένη.
Οι Πλατωνικοί Διάλογοι, πλήρεις, σε χειρόγραφο του 15ου αιώνα τα οποίο είχε παραδώσει ο Κοσμάς Μέδικος ο Πρεσβύτερος για μετάφραση στον ελληνολάτρη μουσικό φιλόσοφο Μαρσίλιο Φιτσίνο.
Επιστολές του Σενέκα, στα λατινικά (1458 μ.Χ.)
Παυσανίου, Ελλάδος Περιήγησις, κείμενο του 1485 μ.Χ., στα ελληνικά.
Το Κοράνι, του ίδιου αιώνα, στα αραβικά.
Προσωπικά χειρόγραφα του Πετράρχη και του Βοκάκιου, καθώς και η Ζωή του Μπενβενούτο Τσελίνι, γραμμένη εν μέρει από το χέρι του ίδιου του καλλιτέχνη.

«Και όλα αυτά τα αριστουργήματα είναι προσιτά στο κοινό;»
«Ας μην υπερβάλλουμε. Δεν πρόκειται για δανειστική βιβλιοθήκη ούτε για αναγνωστήριο με σκοπό την καθημερινή ενημέρωση. Η Biblioteca Medicea Laurenziana είναι δημόσιο πολιτιστικό ίδρυμα, υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας (Ministerio per i Beni e le Attività Culturali) και είναι προσιτή στους ειδικούς μελετητές μετά από αίτημα και αντίστοιχη άδεια.»
«Από πλευράς αριθμού διατιθεμένων τίτλων, πού βρίσκεται;»
«Περίπου έντεκα χιλιάδες χειρόγραφοι κώδικες, περισσότερες από εκατόν είκοσι χιλιάδες έντυπες εκδόσεις, πολυάριθμες συλλογές περιοδικών εκδόσεων… Για λεπτομερέστερη ενημέρωση, παρακαλείστε να ανατρέξετε στον δικτυακό τόπο www.bml.firenze.sbn.it ή να αποταθείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση medicea@librari.beniculturali.it»
«Ή να ταξιδέψουμε μέχρι την Φλωρεντία και να σπαταλήσουμε μερικές ώρες μέσα στη βιβλιοθήκη.»
«Σύμφωνος για το ταξίδι, αντίθετος (κάθετα, όπως επιτάσσει η σύγχρονη ορολογία) για το χρησιμοποιηθέν ρήμα. Αλίμονο, αν χαρακτηρίζεται σπατάλη χρόνου η αναδίφηση σε μια σπουδαία βιβλιοθήκη!»
«Καλά. Μα φαίνεται πως η εν λόγω αναδίφηση επιφέρει άμβλυνση της συναίσθησης του χιούμορ.»

ΧΧΧΧΧ