«Είναι ποτέ δυνατόν, όταν βρεθεί κανείς στην πανεπιστημιακή αυτή πόλη, να μη μιλήσει για τη βιβλιοθήκη της;»
«Όχι. Προσοχή, όμως. Τη συγκεκριμένη βιβλιοθήκη οφείλει να την προσεγγίζει ο επισκέπτης με σεβασμό, με δέος θα έλεγα, περισσότερο από τις υπόλοιπες, χωρίς να χρειάζεται να αναφερθεί στα σπάνια αποκτήματά της ή να επαινέσει την οργάνωσή της.»
«Ο λόγος;»
«Πρώτον, είναι από τις παλαιότερες της Ευρώπης. Δεύτερον, υπέστη τις συνέπειες των κατά καιρούς πολέμων και, ειδικότερα, του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, δραματικότερα από τις υπόλοιπες της Γερμανίας. Και, τρίτον, το ελληνικό στοιχείο είναι εδώ πολλαπλά παρόν.»
«Αναλυτικά, παρακαλώ.»

Όσον αφορά τον πρώτο λόγο, ας σημειωθεί απλώς, ότι η βιβλιοθήκη λειτουργεί ήδη από τα τέλη του 14ου αιώνα, παράλληλα με το πανεπιστήμιο που ιδρύθηκε το έτος 1386, φέροντας αρχικά το όνομα Bibliotheca Palatina, αφού υπαγόταν στο κρατίδιο του Παλατινάτου. Ας επισημανθεί ότι, ανήκοντας στο εν λόγω κρατίδιο, τις πρώτες σοβαρές επιπτώσεις από πολεμικές επιχειρήσεις τις γνώρισε κατά τη διάρκεια του μεταξύ χριστιανών αδελφοκτόνου τριακονταετούς πολέμου (1618-1648). Τότε που, σύμφωνα με παπική διαταγή, μεταφέρθηκαν γύρω στις τέσσερις χιλιάδες χειρόγραφα και δεκατρείς χιλιάδες έντυπα στην Ρώμη, για να βρίσκονται στα ασφαλή χέρια της καθολικής εκκλησίας, μακριά από τους επικίνδυνους λουθηρανούς. Ας μη νομιστεί, τέλος, ότι τα μεταφερθέντα επεστράφησαν εξ ολοκλήρου: εκτός από τα -δυσνόητα, ίσως- γερμανόφωνα κείμενα, όσα χειρόγραφα είχαν γραφεί στην ελληνική και στη λατινική φυλάσσονται επιμελώς, σήμερα ακόμα, στη Biblioteca Apostolica Vaticana!
Παραβλέποντας, τώρα, μεταγενέστερες στρατιωτικές αναμετρήσεις, λιγότερο καταστροφικές, φτάνουμε στην τελευταία παγκόσμια σύρραξη. Και διαπιστώνουμε πως οι καλές πράξεις μετακόμισης βιβλίων δεν προσιδιάζουν μόνο σε μη Γερμανούς. Το 1939 αφαιρείται από τη βιβλιοθήκη και μεταφέρεται σε άλλη πόλη, που έχαιρε μεγαλύτερης χιτλερικής ευαρέσκειας, ο περίφημος Codex Manesse: πολυτιμότατο εικονογραφημένο χειρόγραφο του 1304, με 137 ψιλοδουλεμένες έγχρωμες μινιατούρες που απεικονίζουν ευγενείς και ποιητές της εποχής. Στα 1942 -1944, σειρά όλη αρχείων, παπύρων, εντύπων και χειρογράφων κατανέμονται αλλού: ή στην Καρλσρούη ή στο Χάιλμπρον ή στη Νυρεμβέργη, όπου αποφάσιζε εν τη σοφία του το καθεστώς, είτε για να αντικαταστήσουν τα έργα βιβλιοθηκών που είχαν βομβαρδιστεί είτε πάλι για να τοποθετηθούν σε «οχυρά καταφύγια τέχνης», όπως εκείνο που προνοητικά είχε κατασκευαστεί στη Νυρεμβέργη.
Εδώ παρεμβαίνει η ειρωνεία της τύχης. Το τέλος του πολέμου βρίσκει τη Χαϊδελβέργη απείραχτη από συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Ανεξάρτητα από την εξήγηση του φαινομένου, καθώς διάφορα διαδόθηκαν σχετικά, ο πλούτος της βιβλιοθήκης όντως δεν απωλέσθηκε μεν από τις βόμβες των νικητών, δεινοπάθησε όμως και συλήθηκε από τα ανθρώπινα χέρια τους. Εν πρώτοις, ο αμερικανικός στρατός απέκλεισε τον περιβάλλοντα χώρο με συρματόπλεγμα, ώστε να λειτουργήσει απερίσπαστο το νεοσύστατο «Κέντρο Τεκμηρίωσης», με στόχο τη συλλογή εγγράφων του Υπουργείου Άμυνας, του Ναζιστικού Κόμματος και άλλων φορέων της νικημένης Γερμανίας, τη μελέτη τους, την αξιολόγηση και την επεξεργασία τους. Απώτερος στόχος αυτής της εργώδους προσπάθειας, η αποτελεσματική σύνταξη του κατηγορητηρίου στις επικείμενες δίκες της Νυρεμβέργης!
Σαν να μην έφτανε η φυσική κακοποίηση που υφίσταντο τα βιβλία κατά τη διάρκεια των όχι λεπτεπίλεπτων στρατιωτικών ερευνών, συνάπτονταν ταυτοχρόνως… μονομερείς συμβάσεις (!) χρησιδανείου χωρίς φυσικά καμιά υποχρέωση επιστροφής, πραγματοποιούνταν δηλαδή κανονική «αφαίμαξη». Με απλά λόγια, η κλοπή έδινε κι έπαιρνε! Οι συνέπειες της ένδοξης αυτής πρακτικής, που συνεχίστηκε μέχρι τη μέρα αποχώρησης των νικητριών δυνάμεων από την πόλη, δεν εξέλιπαν ποτέ. Παρά τις προσπάθειες που λέγεται ότι κατέβαλε ο Αμερικανός Ύπατος Αρμοστής για ανεύρεση των κλαπέντων, μεγάλο μέρος του πνευματικού θησαυρού της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης χάθηκε οριστικά.

«Και ο τρίτος λόγος; Ο σχετιζόμενος με την παρουσία του ελληνικού στοιχείου;»
«Εδώ, αφενός παρεισφρέει η πολιτιστική, κληρονομική περηφάνια και αφετέρου υπεισέρχεται μια προσωπική, συναισθηματική πτυχή. Εξηγούμαι. Τόσο η πρόσοψη του κτηρίου όσο και τμήματα των εσωτερικών χώρων της βιβλιοθήκης φέρουν έντονη επιρροή και από την αρχαιοελληνική τέχνη. Κίονες με αναφορές και στους τρεις ρυθμούς (δωρικό, ιωνικό, κορινθιακό). Ανάγλυφα με γίγαντες, που μάταια επιχείρησαν να διαταράξουν τη θεϊκή έννομη τάξη. Αγάλματα με παραπομπές μυθολογικές, όπως το άγαλμα με τον Προμηθέα και τον αετό που του κατατρώει το συκώτι, ευθεία αναφορά στην προσφορά της φωτιάς -και συνακόλουθα της γνώσης- στους ανθρώπους, μα και έμμεση υπόμνηση των ορίων των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Ή η γυναικεία μορφή, που συμβολίζει την υπόδειξη, στο παρακείμενο νεαρό παιδί, των αγαθών της έρευνας. Στο επιστέγασμα δε της πρόσοψης, η κεφαλή της Αθηνάς με τις γλαύκες της σοφίας.
»Ως προς το εσωτερικό, το ιστορικό αναγνωστήριο (η σημερινή αίθουσα τεκμηρίωσης) περιέχει βέβαια κι αυτό ελληνικά διακοσμητικά στοιχεία, αλλά το συγκινητικότερο σημείο είναι ο χώρος της εισόδου με τα δύο εντοιχισμένα μωσαϊκά τύμπανα και τα ρητά τους: ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟΚΤΕΙΝΕΙ ΤΟ ΔΕ ΠΝΕΥΜΑ ΖΩΟΠΟΙΕΙ (από την προς Κορινθίους Β’ επιστολή του Αποστόλου Παύλου) και Η ΣΟΦΙΑΣ ΠΗΓΗ ΔΙΑ ΒΙΒΛΙΩΝ ΡΕΕΙ (άγνωστης προέλευσης).»
«Περιμένω, τέλος, την προσωπική και συναισθηματική πτυχή.»
«Στο πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και στη βιβλιοθήκη εντρύφησαν, πριν εκατό περίπου χρόνια, τρεις Έλληνες σοφοί (ας μου επιτραπεί η χρήση του επιθέτου), ένα εκ των οποίων είχα την τιμή να γνωρίσω: ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.»

ΧΧΧΧΧ