ρθρα\Βιβλιοθκες και βιβλιοπωλεα αν τον κσμο
 

Παλι, πολτιμο αρχεο

 

Ναι μεν τα κεμενα της στλης αφορον βιβλιοθκες και βιβλιοπωλεα ιδιατερου ενδιαφροντος, αλλ ενοτε επιτρπεται κποια παρκκλιση. Για να κατευθυνθε ποιος θλει να ψξει τη ζω το παρελθντος να ζσει τη φιλοξενα του παρντος.
Στα Κθηρα, λοιπν, μπορε ο επισκπτης να γνωρσει το τοπικ αρχεο του νησιο. Στεγζεται στο ψηλτερο σημεο των ερειπων του παλιο, επιβλητικο ενετικο κστρου, απασχολε δυο-τρεις υπαλλλους και περικλεει ανεκτμητο πλοτο. Ας ξεκινσουμε, ωστσο, απ μερικ ιστορικ στοιχεα.
Το Αρχειοφυλακεο Κυθρων χει απαρχς στον 16ο αινα, στα χρνια της κυριαρχας των Ενετν. Οι «κοσμοκρτορες» εκενης της εποχς πραν στα χρια τους την τχη του νησιο μετ την τταρτη σταυροφορα, ταν ο Βαρθολομαος Βενιρ νυμφεθηκε την κρη του τοπικο ρχοντα Νικλαου Ευδαιμονογιννη. Θες το παρξενο νομα αυτς της οικογνειας η οποα εξακολοθησε και μετ τον γμο να ελγχει την κατσταση, θες η αγπη των νων κυρων για την οργανωτικτητα και την τξη, κρθηκε πως, για να ευτυχσουν τα Κθηρα, χρειαζταν η δρυση αρχεου που να περιλαμβνει λα τα δημσια γγραφα που συντσσονταν στην επικρτει τους. ρχισε, τσι, απ τα 1563 συστηματικ καταχρηση που συνεχστηκε μχρι τις αρχς του 20ου αινα, καλπτοντας την ενετικ περοδο, την περοδο των Γλλων και των γγλων, την ενδιμεση Ινιο Πολιτεα, καθς και μερικς δεκαετες μετ την νωση των Επτανσων.
Με ττοιο παρελθν, πρπει να θεωρονται ευδαμονες σοι επιθυμον να αναδιφσουν στο περιεχμενο του αρχεου, αν σκεφτε κανες τις περιπτειες που ζησε: την εγκατλειψη απ τις ελληνικς αρχς ως το 1939, τις καταστροφς απ τα ναζιστικ στρατεματα, την αβελτηρα των μετπειτα ελληνικν κυβερνσεων. Δεν ηχον περεργα λα αυτ, δυστυχς. Πλι καλ που σμερα, χρις στις οκνες προσπθειες των πρτων σκαπανων (Θεμιστοκλ Πετρχειλου και Χρσας Μαλτζου) και των τωρινν «φροντιστν» του (Ελνης Χρου και Καρολνας Ασλνη), επικρατε ξαν τξη συνοδευμνη απ προθυμα και ευγνεια.

Και τι βρσκει εκε ο επισκπτης κι ο ερευνητς;
Συμβολαιογραφικ («νοταριακ») γγραφα (1563-1914), με διαθκες, προικοσμφωνα, πληρεξοσια και λλες δικαιοπραξες.
Ληξιαρχικ βιβλα ενοριν (1662-1864) και πολιτικν αρχν (1841-1865), με εγγραφς βαπτσεων, γμων και θαντων.
Αρχεο της Ενετικς Καγκελαρας (16ος-18ος αινας), με τριακσια περπου «κατστιχα» που περιχουν διατγματα και την αλληλογραφα των Προβλεπτν της Γαληντατης Δημοκρατας.
Φορολογικ γγραφα, με ονματα καλλιεργητν και τον αναλογοντα φρο.
Απογραφς του πληθυσμο του νησιο (17ου, 18ου και 19ου αινα).
Υπηρεσιακ αρχεα και διαβατρια των περιδων γαλλικς, αγγλικς διοκησης, και της περιδου της Ιονου Πολιτεας.
Δικαστικς αποφσεις του Κακουργιοδικεου, του Εμποροδικεου και του «Πολιτικο Κριτηρου» (των αστικν, δηλαδ, δικαστηρων).
Σχολικ αρχεα.
Τλος, απομεινρια («σπαργματα» σμφωνα με την επσημη ονομασα) απ βυζαντινος κδικες και περγαμηνς.

νας προσεκτικς παρατηρητς θα μποροσε να ισχυριστε τι το υλικ εχε συγκεντρωθε απ τις ενετικς αρχς και, αργτερα, απ τις γαλλικς και αγγλικς (η Ινιος Πολιτεα ακολοθησε την πεπατημνη) για λγους αποτελεσματικτερου ελγχου και αποδοτικτερης εκμετλλευσης των κτσεν τους, οι οποες απλνονταν σε τπους που κετονταν μακρι απ τη μητρπολη. Γιατ χι; Με δεδομνη ττε την αποικιοκρατα, η οποιαδποτε εξγηση για την δρυση και διατρηση των αρχεων δεν αφαιρε τποτε απ την αξα τους: τσο για τον ιστορικ ερευνητ που αποσκοπε στην ανασνθεση και τη μελτη του παρελθντος του νησιο, σο και για τον απλ πολτη που πασχζει να αναζητσει προγνους και να ανασυγκροτσει το γενεαλογικ του δντρο.
Χαρακτηριστικ ταν η φρση κποιου εντπιου, φτος το καλοκαρι: «Αν θλετε να επισκεφθετε το αρχεο, να πτε νωρς το πρω. Αργτερα, μαζεονται οι Αυστραλο που ρχονται κθε χρνο ττοια εποχ και ψχνουν να βρουν απ πο κρατει η σκοφια τους!» Τπος προλευσης μεγλου μεταναστευτικο ρεματος προς την απμακρη πειρο τα Κθηρα, φρνει κοντ του παιδι και εγγνια που λαχταρον να γνωρσουν τις ρζες τους.
Και οι περιορισμνες, απ πλευρς κτασης, αλλ ιδιατερα φιλξενες αθουσες παρχουν κθε σχετικ διευκλυνση στον επισκπτη. χει, μλιστα, εξευρεθε κατλληλος χρος χι μνο για τη συντρηση του ευασθητου υλικο, αλλ και για μικρ κθεση παλιν φωτογραφιν και για εγκατσταση εκθετηρου αντιγρφων ιστορικν κειμηλων. Δεν μας περιμνει μουσειακ μεγαλοπρπεια. Πρκειται για μια εμβρυακ προσπθεια παρουσασης του πλοτου του αρχεου. Σταχυολογομε:
Σπραγμα Βυζαντινο Περγαμηνο Κδικα που περιλαμβνει την εκκλησιαστικ λειτουργα του Αγου Σββα και βρθηκε «σταχωμνο» σε εξφυλλο του 12ου αινα.
Διαθκη του ιατροφιλσοφου Γεωργου Μρμορη (1720-1790), με το οικσημ του που εμπεριχει το ψρι μουρμορα.
Ληξιαρχικ Βιβλο της Επισκοπικς Εκκλησας των Οσων Θεοδρων, 1768.
Περγαμην Μολυβδφυλλο των Ενετν, με διταγμα του Δγη Aloysius Mocenigo, 1776.
Επιστολ του Ιωννου Καποδστρια, Γραμματως της Ιονου Πολιτεας, προς τους Κριτς των Κυθρων, 1803.
Διταγμα στη γαλλικ γλσσα, εκδοθν το 1805 «εν ονματι της Α.Μ. του Ναπολοντος 1ου», αυτοκρτορα της Γαλλας και των απανταχο κτσεν της.
Αναφορ του Ιερομονχου Ιωννου Καλοτση, του μοναστηριο των Μυρτιδων, προς την Εκτελεστικ Αστυνομα σχετικ με υπθεση γυνακας που ταν κρατομενη στη μον, 1829.

ταν διαθτει τσο πλοσιο υλικ σε τσο μικρ χρο το αρχεο των Κυθρων, προκαλε ιδιατερα αγαθ εντπωση η πρσκληση η οποα απευθνεται μσω του ενημερωτικο φυλλαδου απ’ τους ευριθμους υπαλλλους στους κατχους ιδιωτικν συλλογν, να τις προσφρουν στο αρχεο προς μελλοντικ αξιοποηση.

 

ΧΧΧΧΧ