Ναι μεν τα κεßμενα της στÞλης αφοροýν βιβλιοθÞκες και βιβλιοπωλεßα ιδιαßτερου ενδιαφÝροντος, αλλÜ ενßοτε επιτρÝπεται κÜποια παρÝκκλιση. Για να κατευθυνθεß üποιος θÝλει να ψÜξει τη ζωÞ τοý παρελθüντος Þ να ζÞσει τη φιλοξενßα του παρüντος.
Στα Κýθηρα, λοιπüν, μπορεß ο επισκÝπτης να γνωρßσει το τοπικü αρχεßο του νησιοý. ΣτεγÜζεται στο ψηλüτερο σημεßο των ερειπßων του παλιοý, επιβλητικοý ενετικοý κÜστρου, απασχολεß δυο-τρεις υπαλλÞλους και περικλεßει ανεκτßμητο πλοýτο. Ας ξεκινÞσουμε, ωστüσο, απü μερικÜ ιστορικÜ στοιχεßα.
Το Αρχειοφυλακεßο ΚυθÞρων Ýχει απαρχÝς στον 16ο αιþνα, στα χρüνια της κυριαρχßας των Ενετþν. Οι «κοσμοκρÜτορες» εκεßνης της εποχÞς πÞραν στα χÝρια τους την τýχη του νησιοý μετÜ την τÝταρτη σταυροφορßα, üταν ο Βαρθολομαßος ΒενιÝρ νυμφεýθηκε την κüρη του τοπικοý Üρχοντα Νικüλαου ΕυδαιμονογιÜννη. Θες το παρÜξενο üνομα αυτÞς της οικογÝνειας η οποßα εξακολοýθησε και μετÜ τον γÜμο να ελÝγχει την κατÜσταση, θες η αγÜπη των νÝων κυρßων για την οργανωτικüτητα και την τÜξη, κρßθηκε πως, για να ευτυχÞσουν τα Κýθηρα, χρειαζüταν η ßδρυση αρχεßου που να περιλαμβÜνει üλα τα δημüσια Ýγγραφα που συντÜσσονταν στην επικρÜτειÜ τους. ¢ρχισε, Ýτσι, απü τα 1563 συστηματικÞ καταχþρηση που συνεχßστηκε μÝχρι τις αρχÝς του 20ου αιþνα, καλýπτοντας την ενετικÞ περßοδο, την περßοδο των ΓÜλλων και των ¢γγλων, την ενδιÜμεση Ιüνιο Πολιτεßα, καθþς και μερικÝς δεκαετßες μετÜ την Ýνωση των ΕπτανÞσων.
Με τÝτοιο παρελθüν, πρÝπει να θεωροýνται ευδαßμονες üσοι επιθυμοýν να αναδιφÞσουν στο περιεχüμενο του αρχεßου, αν σκεφτεß κανεßς τις περιπÝτειες που Ýζησε: την εγκατÜλειψη απü τις ελληνικÝς αρχÝς Ýως το 1939, τις καταστροφÝς απü τα ναζιστικÜ στρατεýματα, την αβελτηρßα των μετÝπειτα ελληνικþν κυβερνÞσεων. Δεν ηχοýν περßεργα üλα αυτÜ, δυστυχþς. ΠÜλι καλÜ που σÞμερα, χÜρις στις Üοκνες προσπÜθειες των πρþτων σκαπανÝων (ΘεμιστοκλÞ Πετρüχειλου και Χρýσας ΜαλτÝζου) και των τωρινþν «φροντιστþν» του (ΕλÝνης ΧÜρου και Καρολßνας ΑσλÜνη), επικρατεß ξανÜ τÜξη συνοδευμÝνη απü προθυμßα και ευγÝνεια.
Και τι βρßσκει εκεß ο επισκÝπτης κι ο ερευνητÞς;
ΣυμβολαιογραφικÜ («νοταριακÜ») Ýγγραφα (1563-1914), με διαθÞκες, προικοσýμφωνα, πληρεξοýσια και Üλλες δικαιοπραξßες.
ΛηξιαρχικÜ βιβλßα ενοριþν (1662-1864) και πολιτικþν αρχþν (1841-1865), με εγγραφÝς βαπτßσεων, γÜμων και θανÜτων.
Αρχεßο της ΕνετικÞς Καγκελαρßας (16ος-18ος αιþνας), με τριακüσια περßπου «κατÜστιχα» που περιÝχουν διατÜγματα και την αλληλογραφßα των Προβλεπτþν της Γαληνüτατης Δημοκρατßας.
ΦορολογικÜ Ýγγραφα, με ονüματα καλλιεργητþν και τον αναλογοýντα φüρο.
ΑπογραφÝς του πληθυσμοý του νησιοý (17ου, 18ου και 19ου αιþνα).
ΥπηρεσιακÜ αρχεßα και διαβατÞρια των περιüδων γαλλικÞς, αγγλικÞς διοßκησης, και της περιüδου της Ιονßου Πολιτεßας.
ΔικαστικÝς αποφÜσεις του Κακουργιοδικεßου, του Εμποροδικεßου και του «Πολιτικοý Κριτηρßου» (των αστικþν, δηλαδÞ, δικαστηρßων).
ΣχολικÜ αρχεßα.
ΤÝλος, απομεινÜρια («σπαρÜγματα» σýμφωνα με την επßσημη ονομασßα) απü βυζαντινοýς κþδικες και περγαμηνÝς.
¸νας προσεκτικüς παρατηρητÞς θα μποροýσε να ισχυριστεß üτι το υλικü εßχε συγκεντρωθεß απü τις ενετικÝς αρχÝς και, αργüτερα, απü τις γαλλικÝς και αγγλικÝς (η Ιüνιος Πολιτεßα ακολοýθησε την πεπατημÝνη) για λüγους αποτελεσματικüτερου ελÝγχου και αποδοτικüτερης εκμετÜλλευσης των κτÞσεþν τους, οι οποßες απλþνονταν σε τüπους που κεßτονταν μακριÜ απü τη μητρüπολη. Γιατß üχι; Με δεδομÝνη τüτε την αποικιοκρατßα, η οποιαδÞποτε εξÞγηση για την ßδρυση και διατÞρηση των αρχεßων δεν αφαιρεß τßποτε απü την αξßα τους: τüσο για τον ιστορικü ερευνητÞ που αποσκοπεß στην ανασýνθεση και τη μελÝτη του παρελθüντος του νησιοý, üσο και για τον απλü πολßτη που πασχßζει να αναζητÞσει προγüνους και να ανασυγκροτÞσει το γενεαλογικü του δÝντρο.
ΧαρακτηριστικÞ Þταν η φρÜση κÜποιου εντüπιου, φÝτος το καλοκαßρι: «Αν θÝλετε να επισκεφθεßτε το αρχεßο, να πÜτε νωρßς το πρωß. Αργüτερα, μαζεýονται οι Αυστραλοß που Ýρχονται κÜθε χρüνο τÝτοια εποχÞ και ψÜχνουν να βρουν απü ποý κρατÜει η σκοýφια τους!» Τüπος προÝλευσης μεγÜλου μεταναστευτικοý ρεýματος προς την απüμακρη Þπειρο τα Κýθηρα, φÝρνει κοντÜ του παιδιÜ και εγγüνια που λαχταροýν να γνωρßσουν τις ρßζες τους.
Και οι περιορισμÝνες, απü πλευρÜς Ýκτασης, αλλÜ ιδιαßτερα φιλüξενες αßθουσες παρÝχουν κÜθε σχετικÞ διευκüλυνση στον επισκÝπτη. ¸χει, μÜλιστα, εξευρεθεß κατÜλληλος χþρος üχι μüνο για τη συντÞρηση του ευαßσθητου υλικοý, αλλÜ και για μικρÞ Ýκθεση παλιþν φωτογραφιþν και για εγκατÜσταση εκθετηρßου αντιγρÜφων ιστορικþν κειμηλßων. Δεν μας περιμÝνει μουσειακÞ μεγαλοπρÝπεια. Πρüκειται για μια εμβρυακÞ προσπÜθεια παρουσßασης του πλοýτου του αρχεßου. Σταχυολογοýμε:
ΣπÜραγμα Βυζαντινοý Περγαμηνοý Κþδικα που περιλαμβÜνει την εκκλησιαστικÞ λειτουργßα του Αγßου ΣÜββα και βρÝθηκε «σταχωμÝνο» σε εξþφυλλο του 12ου αιþνα.
ΔιαθÞκη του ιατροφιλüσοφου Γεωργßου Μüρμορη (1720-1790), με το οικüσημü του που εμπεριÝχει το ψÜρι μουρμοýρα.
Ληξιαρχικü Βιβλßο της ΕπισκοπικÞς Εκκλησßας των Οσßων Θεοδþρων, 1768.
Περγαμηνü Μολυβδüφυλλο των Ενετþν, με διÜταγμα του Δüγη Aloysius Mocenigo, 1776.
ΕπιστολÞ του ΙωÜννου Καποδßστρια, ΓραμματÝως της Ιονßου Πολιτεßας, προς τους ΚριτÝς των ΚυθÞρων, 1803.
ΔιÜταγμα στη γαλλικÞ γλþσσα, εκδοθÝν το 1805 «εν ονüματι της Α.Μ. του ΝαπολÝοντος 1ου», αυτοκρÜτορα της Γαλλßας και των απανταχοý κτÞσεþν της.
ΑναφορÜ του ΙερομονÜχου ΙωÜννου Καλοýτση, του μοναστηριοý των Μυρτιδßων, προς την ΕκτελεστικÞ Αστυνομßα σχετικÜ με υπüθεση γυναßκας που Þταν κρατοýμενη στη μονÞ, 1829.
¼ταν διαθÝτει τüσο πλοýσιο υλικü σε τüσο μικρü χþρο το αρχεßο των ΚυθÞρων, προκαλεß ιδιαßτερα αγαθÞ εντýπωση η πρüσκληση η οποßα απευθýνεται μÝσω του ενημερωτικοý φυλλαδßου απ’ τους ευÜριθμους υπαλλÞλους στους κατüχους ιδιωτικþν συλλογþν, να τις προσφÝρουν στο αρχεßο προς μελλοντικÞ αξιοποßηση.
ΧΧΧΧΧ |
