Τον Σεπτέμβριο, όταν τα περισσότερα θέρετρα αδειάζουν και τα κυκλαδονήσια ανασαίνουν μετά την αυγουστιάτικη επιδρομή των Αθηναίων, η Σύρος συνεχίζει να ζει στους ρυθμούς του καλοκαιριού. Πρώτον, γιατί κατά την περίοδο της αιχμής δεν κατακλύζεται από διψασμένους για διασκέδαση και επίδειξη πρωτευουσιάνους, όπως η Μύκονος ή η Σαντορίνη. Δεύτερον, γιατί όσοι παραθεριστές αποζητούν την ηρεμία και την ξεκούραση, κατά την ίδια περίοδο της αιχμής, θα προτιμήσουν πιο γαλήνια νησιά, την Κίμωλο ή την Φολέγανδρο. Έτσι, η Σύρος παραμένει τον Αύγουστο η βάση για το σταθερό πληθυσμό της (των περίπου 30.000 κατοίκων) και ο προορισμός για κείνους που επιθυμούν ένα συνδυασμό αστικής ατμόσφαιρας και νησιώτικης φρεσκάδας.

Κι ο ερχομός του ημερολογιακού φθινοπώρου, με τον Σεπτέμβριο, δεν ταράζει ιδιαίτερα τα νερά του νησιού. Η ζωή συνεχίζεται με ανεπαίσθητες μεταβολές, καθώς οι μόνιμοι κάτοικοι συνεχίζουν τις ασχολίες τους και οι επισκέπτες εντάσσονται χωρίς καθόλου αναταράξεις στην καθημερινότητα· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που, σε πείσμα όλων εκείνων που θα εύχονταν το αντίθετο, συμβιούν χωρίς αναταράξεις οι δυο δογματικά αποκλίνουσες κοινότητες της Σύρου, οι καθολικοί με τους ορθόδοξους.
Οι εκθέσεις ζωγραφικής στην Ερμούπολη διαδέχονται η μια την άλλη, βραδιές πνευματικές (εντάξει, και γαστριμαργικές) οργανώνονται συχνά και η κίνηση των βιβλιοπωλείων συνεχίζεται, με αυτονόητη έξαρση σε εκείνα που προσφέρουν τα είδη πρώτης ανάγκης στους μαθητές, οι οποίοι επιστρέφουν στα θρανία.
Τετράδια με πολύχρωμα εξώφυλλα, γραφικά εργαλεία όλων των ειδών και, φυσικά, φανταχτερές και σινιέ σχολικές (;) τσάντες στολίζουν τις βιτρίνες και αποσπούν τα παιδικά βλέμματα από τα παρακείμενα βιβλία.
"Αυτή είναι η φυσιογνωμία της εποχής που ζούμε σήμερα, κύριε Σταθόπουλε. Της εποχής του εντυπωσιασμού, της λάμψης και της επιφανειακής προσέγγισης, αλλά και της αδιαμφισβήτητης ευμάρειας!"
Οι συνειδητά προκλητικές αυτές φράσεις πετυχαίνουν διάνα το στόχο τους. Ο γεραρός βιβλιοπώλης αντιδρά αυτοστιγμεί.
"Η γυναίκα μου κι εγώ αρνούμεθα να υποκύψουμε και να ακολουθήσουμε τον συρμό. Το βιβλιοπωλείο παραμένει αμιγώς βιβλιοπωλείο. Και έτσι θα παραμένει όσο ζούμε!"

Είναι δύσκολο να αναφερθεί κάποιος στο παραδοσιακό στέκι του Στάθη Σταθόπουλου χωρίς να κατηγορηθεί για αντιγραφή και επανάληψη: έχουν γραφεί τόσα γι' αυτό και έχει παραλάβει τόσα βραβεία ο ιδιοκτήτης του, που το βιβλιοπωλείο του είναι γνωστό σε όλη την βιβλιόφιλη Ελλάδα.
"Το ίδρυσε ο πατέρας μου, ο Γεώργιος Σταθόπουλος, στα 1912."
"Σε έξι χρόνια, δηλαδή, θα οργανώσετε μεγάλη γιορτή, έτσι δεν είναι;"
"Αν ζω."
"Σας το εύχομαι με όλη μου την καρδιά. Γιατί, μπορεί ήδη να έχετε πατήσει τα ογδόντα, αλλά την ορθοστασία στο μαγαζί ούτε που την καταλαβαίνετε. Θα σας ζήλευαν πολλοί συνάδελφοί σας. Πείτε μου, όμως, πόσα βιβλιοπωλεία έχει η Σύρος;"
"Λυπάμαι, αλλά δεν θεωρώ συναδέλφους αυτούς που έχουν μετατρέψει το κατάστημά τους σε εμπορικό, με όλα τα άλλα είδη στο πλάι των βιβλίων!"
Ο λόγος του μοιάζει υπερβολικά σκληρός, στο πρώτο του άκουσμα. Πίσω από τη σκληρότητα, ωστόσο, κρύβεται παράπονο και θλίψη για την εξέλιξη: να χρειάζεται προσφυγή στα χαρτικά και στα σχολικά για να μπορέσουν να επιβιώσουν τα βιβλιοπωλεία!
"Ας είναι· μιλήστε μου για τη δουλειά σας."
"Η δουλειά μου, όπως την έμαθα από τον πατέρα μου και όπως θα επιθυμούσα να την μεταδώσω στα παιδιά ή στα εγγόνια μου, στηρίζεται σε μια βασική προϋπόθεση: στην αγάπη προς τα βιβλία. Στη διάθεση να τα κρατήσεις στα χέρια σου, να τα ψαύσεις και να τα ξεφυλλίσεις. Δεν είμαι αντιδραστικός απέναντι στην όποια νέα τεχνολογία, στην ευχερέστερη αναζήτηση μέσα από το Internet ή στην χρήση αποτελεσματικότερων μεθόδων κατάταξης βιβλίων. Επιμένω, ωστόσο, πως το περιεχόμενο το προσεγγίζει καλύτερα ο αναγνώστης όταν γυρίζει μια-μια τις χάρτινες σελίδες· όχι όταν κάνει να παρελαύνουν μηχανικά στα μάτια του τα κείμενα μέσα από φωτεινές εικόνες!"
"Οπότε, φαντάζομαι, αισθάνεστε ιδιαίτερη ικανοποίηση όταν αγοράζονται τα βιβλία. Κι αυτό, ανεξάρτητα από την αυτονόητη οικονομική συνέπεια."
"Προφανώς. Εγώ είμαι πρόθυμος και να δωρίσω ακόμα, προκειμένου να διαδοθεί το διάβασμα."
"Στατιστικά, τι πουλιέται περισσότερο, κύριε Σταθόπουλε;"
"Λογοτεχνία. Κυρίως οι διαχρονικοί συγγραφείς: Μυριβήλης, Καραγάτσης, Καζαντζάκης... Λιγότερο οι σύγχρονοι και οι ξένοι. Έπειτα, έχουμε τα ιστορικά που αγοράζουν πελάτες από μια ηλικία και πάνω. Α, ξέχασα, και τα λευκώματα έχουν μεγάλη ζήτηση. Για δώρα."
"Σπάνια κομμάτια; Που να μην είναι μόνο για εκθεσιακή παρουσίαση, αλλά και για πούλημα;"
"Υπάρχουν και τέτοια. Αυτά που αφορούν το νησί μας. Του Τιμολέοντος Αμπελά, Η Ιστορία της Σύρας· του Ανδρέα Δρακάκη, Η Σύρος επί Τουρκοκρατίας· του συντοπίτη μας Μάνου Ελευθερίου, Ενθύμιον Σύρου, αξιολογότατο συλλεκτικό κομμάτι..."
Ο σεβάσμιος βιβλιοπώλης σταματάει, κουνώντας το κεφάλι του. Το βλέμμα του στρέφεται προς το πάτωμα. Αποφεύγω να του διακόψω τον στοχασμό. Καλύτερα έτσι. Γιατί μπορεί ο στοχασμός αυτός να μην είναι άμοιρος συγκινησιακής φόρτισης.
Τον αφήνω και ανεβαίνω ακροποδητί στον πρώτο όροφο. Το αναγνωστήριο. Ένα μεγάλο τραπέζι, φορτωμένο με περιοδικά και με βιβλία και με εφημερίδες. Τα καθίσματα γύρω του επίσης. Για να αφοσιωθεί κάποιος στο κείμενο που τον ενδιαφέρει, σκέφτομαι, πρέπει να διαθέτει ανεπτυγμένη αφαιρετική ικανότητα.

Σε αντίθεση, όμως, από την ακαταστασία των επίπλων (που, πάντως, δεν συνιστά στοιχείο απωθητικό για τον επισκέπτη), τις βιβλιοθήκες ένα γύρω τις διακρίνει απόλυτη τάξη.  Εκδόσεις για τις Κυκλάδες, λογοτεχνικά έργα, ιστορικά, έργα Ελλήνων πολιτικών. Σταχυολογώ.
Π. Κανελλόπουλου, Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος.
Μ. Δρεττάκη, Έκπτωση Αξιών και Απαξίωση Θεσμών.
Γ.Α. Μαγκάκη, Ίχνη του Χθες με το Βλέμμα στο Αύριο.
Γ. Καψή, Γεννηθήτω Δημοκρατία.
Α. Ανδριανόπουλου, Λουτρό Αίματος στο Νότο.
Β. Πολύδωρα, Η Μείζων Αθήνα.
Παραδίπλα, τόμοι πολλοί σχετικοί με την ελληνική ιστορία: Βυζάντιο, Επανάσταση του '21, Βαλκανικοί Πόλεμοι, Έπος του '40, Εθνική Αντίσταση, Μακρόνησος, Κύπρος.
Πιο πέρα, πλειάδα έργων που καλύπτουν ποικίλους τομείς της επιστήμης, από τις μάστιγες των ναρκωτικών και του AIDS μέχρι τις ευεργετικές συνέπειες της σωστής καλλιέργειας της γης.
Βιβλία από τους εκδοτικούς οίκους "Ζωή", "Σωτήρ", "Φως", "Αποστολική Διακονία", σε ειρηνική συνύπαρξη με τα Άπαντα των Λένιν και Στάλιν.
"Μήπως μπορώ να σας βοηθήσω σε κάτι;" ακούγεται πίσω μου η φωνή του Στάθη Σταθόπουλου.
"Όχι, ευχαριστώ. Ή, μάλλον ναι, δώστε μου ένα φύλλο χαρτί να κρατήσω μερικές σημειώσεις. Μου είναι τελείως αδύνατον να συγκρατήσω όσα βλέπω στο κατάστημά σας."
"Είστε πολύ ευγενικός, μα υπερβάλλετε. Απλώς, θέλω να επιτελώ σωστά το έργο που έχω αναλάβει. Και ξέρετε; Εδώ πίσω, έχω στοιβαγμένες κι άλλες καρέκλες, πολλές, καμιά ογδονταριά, για να έχω τη δυνατότητα να οργανώνω βιβλιοπαρουσιάσεις. Έτσι, αποκλείεται να ισχυριστεί κανείς ότι η Σύρος είναι επαρχία. Τίποτα δεν έχει να ζηλέψει από την πρωτεύουσα. Άδικο έχω;"
Συγκατανεύω. Πώς θα μπορούσα, άλλωστε, να διαφωνήσω;