Τον Αύγουστο, σχεδόν όλες οι πόλεις της ελληνικής περιφέρειας (εκτός, ίσως, από εκείνες που βρέχονται από θάλασσα), αντιμετωπίζουν το ίδιο φαινόμενο όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, χάνουν το μεγαλύτερο μέρος των μόνιμων κατοίκων τους, που τρέχουν ασθμαίνοντας στα νησιά, σε αναζήτηση πιθανής δροσιάς και βέβαιης πολυκοσμίας.
Φτάνουμε έτσι στο αναπόδραστο αποτέλεσμα, τα μεν νησιά να "βουλιάζουν" κατά το κοινώς δημοσιογραφικό λεγόμενο, οι δε ορεινοί τουριστικοί προορισμοί να περιμένουν υπομονετικά να έρθει ο χειμώνας. Και τους θερινούς μήνες παραμένουν άδειοι.
Αθεράπευτα αντιδραστικός, αρνούμαι να συνωστίζομαι στις ιδρωμένες παραλίες και στα βραδυπορούντα ταχύπλοα και φεύγω για να χαρώ την ανάγνωση των βιβλίων μου σε δροσερά βουνά.
Φέτος βρέθηκα στις δυτικές παρυφές των Τζουμέρκων, άλλως Αθαμανικών ορέων, από τη μεριά της Άρτας. Σε αρκετά μικρή απόσταση από την πρωτεύουσα του νομού, ώστε η πρωινή επίσκεψη σ' αυτήν να μην είναι απαγορευτική.

Ξεκίνησα, έτσι, για βόλτα -και για καθυστερημένα εκπτωτικά ψώνια- στην Άρτα και βρέθηκα να βαδίζω στον πεζόδρομο της οδού Σκουφά. Μια απλή, λευκή, εντοιχισμένη πινακίδα στον αριθμό 105 του δρόμου, υπενθυμίζει πως εδώ "είχε το εμπορικό του" (που κατασκεύαζε σκούφους) ο εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρίας Νικόλαος Σκουφάς, γεννημένος στο Κομπότι, μερικά χιλιόμετρα πιο νότια. Το κτήριο του "εμπορικού" στεγάζει σήμερα ένα Goody's. Γιατί όχι; Το ανθρώπινο σώμα χρειάζεται τροφή και η συγκεκριμένη αλυσίδα καταστημάτων ανήκει σε ελληνικά συμφέροντα· αυτά ακριβώς, που υπερασπιζόταν ο Σκουφάς.
Όμως... "ουκ επ' άρτω μόνο ζήσεται άνθρωπος". Απαιτείται και πνευματική τροφή. Κάτι, λοιπόν, που προσέχει ο επισκέπτης της Άρτας αμέσως, όταν μάλιστα έχει μιαν ιδιαίτερη ευαισθησία στο θέμα, είναι ο μεγάλος αριθμός των βιβλιοπωλείων. Μη φανταστείτε, βέβαια, κάτι που να θυμίζει έκθεση βιβλίου! Αλλά, όταν στην περιφερειακή αυτή πόλη των 19.435 χιλιάδων κατοίκων λειτουργούν εννέα βιβλιοπωλεία και στον κεντρικό πεζόδρομο (σε μήκος περίπου ενός χιλιομέτρου) συναντάς έξι καταστήματα με βιβλία (εντάξει, εντάξει, και με χαρτικά), αυτό κάτι λέει.
Βιβλία πεζογραφίας, ελληνικής και ξενόγλωσσης, ποίηση, αραιά και πού λίγη ιστορία και φιλοσοφία, βιβλία τεχνολογίας και πολλά παιδικά.

Εντύπωση ιδιαίτερη δημιουργεί το βιβλιοπωλείο του Γιώργου Λέκου, στον αριθμό 95Α. Όχι τόσο από την ευγένεια του ιδιοκτήτη (το προσόν αυτό δεν λείπει από τους συναδέλφους του), αλλά από την ποικιλία των ιστορικών βιβλίων που προσφέρει. Και από τον σπάνιο χαρακτήρα τους.
Βιβλίων που, αν μη τι άλλο, θυμίζουν στους παλιότερους και μαθαίνουν στη νέα γενιά ότι η περιοχή της Ηπείρου γενικά, και η Άρτα ειδικότερα, έζησαν στο πετσί τους τις φρικτές εμπειρίες του αδελφοκτόνου εμφύλιου. Αναφέρω, ενδεικτικά, μερικά:
Στέφανου Σαράφη, Ιστορικές Αναμνήσεις.
Κομνηνού Πυρομάγλου, Η Εθνική Αντίστασις.
Γιάννη Χατζηπαναγιώτου (Καπετάν Θωμά), Η Πολιτική Διαθήκη του Άρη Βελουχιώτη.
Κομνηνού Πυρομάγλου, Ο Δούρειος Ίππος.
Στέφανου Σαράφη, Ο ΕΛΑΣ.
Στρατηγού Ναπολέοντος Ζέρβα, Απομνημονεύματα.
Γρηγόρη Φαράκου, Ο ΕΛΑΣ και η Εξουσία.
Μπάμπη Κλάρα, Το Παραμύθι ενός Λαού που δεν είναι Παραμύθι, Ο Αδερφός μου ο Άρης, και Η Περιπέτεια ενός Ανθρώπου του 20ού Αιώνα (τρίτομη μυθιστορηματική βιογραφία).
Η παραπάνω παράθεση δείχνει ξεκάθαρα την πεποίθηση του καταστηματάρχη αναφορικά με την ανάγκη για μια όσο το δυνατόν ευρύτερη και αμφιμερή αναδίφηση της σχετικά πρόσφατης τραγικής ιστορίας του τόπου μας. Περασμένα; Σίγουρα, ναι. Αλλά και ξεχασμένα; Θα ήταν ευχής έργο: όχι από την ιστορική τους πλευρά, αλλ' οπωσδήποτε από την πλευρά της συντήρησης ενός καταστρεπτικού και διαβρωτικού μίσους.
Και, στο ίδιο μήκος κύματος της πολύπλευρης ενημέρωσης, το βιβλιοπωλείο περιλαμβάνει έργα που είτε άπτονται της νεότερης ελληνικής πολιτικής ζωής είτε αποτελούν πονήματα σχετικά σύγχρονων συγγραφέων. Τον "Πολιτικό Λόγο του Κωνσταντίνου Καραμανλή", το πρόσφατο ογκώδες βιβλίο του Κωνσταντίνου Πλεύρη "Οι Εβραίοι - Όλη η Αλήθεια", το ιστορικό έργο του Πέτρου Γαρουφαλιά "Πύρρος, ο Βασιλιάς της Ηπείρου". (άλλο; κεντρώο ή σοσιαλιστικό;)
Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ο σεβασμός στην ιστορία και στην αντικειμενική θεώρησή της από τους κατοίκους της Άρτας φαίνεται και αλλού στην πόλη τους. Δεν είναι μεγάλη η απόσταση που χωρίζει (ή ενώνει) την Πλατεία Μεταξά και την Πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

Μίλησα πιο πάνω για σπάνια κείμενα. Θα επισημάνω τρία:
Γιάννη Τσουτσίνου, Κατοχικός Κλαυσίγελως, εκδόσεις Κουλτούρα, Αθήνα, 2003. Πρόκειται για είκοσι δύο αφηγήματα που αναφέρονται σε πραγματικά γεγονότα, τα οποία συνέβησαν κατά την περίοδο της ιταλογερμανικής κατοχής, τα δεκαεννιά "σε μια μικρή πόλη της βορειοδυτικής Ελλάδας" και τα τρία στην Αθήνα. Το βιβλίο, κατά την σεμνή ομολογία του συγγραφέα του, "δεν διεκδικεί λογοτεχνικές δάφνες" (κάτι που άνετα μπορεί να αμφισβητηθεί) και "στόχο έχει να περιγράψει την ατμόσφαιρα ... ώστε οι νεότεροι να σχηματίσουν μια εικόνα -αμυδρή έστω- γι' αυτή την περίοδο".
Κωνσταντίνου Τσιλιγιάννη, Τα Ηρωελεγειακά Έπη του Αγίου Μαξίμου του Γραικού, εκδόσεις Αγίου Όρους, 1997. Εδώ έχουμε ένα πολυσέλιδο έργο, το οποίο περιλαμβάνει -στην πρωτότυπη μορφή τους και σε απλούστερη απόδοση- ποιήματα που συνέθεσε αυτό το αξιολογότατο τέκνο της Άρτας (1470-1551), που άφησε τη γενέτειρά του και ταξίδεψε μέχρι τη μακρινή Ρωσία, διαπρέποντας εκεί και διαδίδοντας την πίστη του Χριστού, παρά τα βασανιστήρια που υπέστη και τις φυλακίσεις που γνώρισε από το τσαρικό καθεστώς. Όπως σημειώνει στον πρόλογο του βιβλίου ο Ευάγγελος Θεοδώρου, καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο και γυμνασιακός δάσκαλος θρησκευτικών του υπογράφοντος, ο Μάξιμος Γραικός λατρεύεται με τιμές ακόμα και σήμερα στη χώρα που δίδαξε. Σε μοναστήρι έξω από τη Μόσχα: στη "Λαύρα του Αγίου Σεργίου". Πραγματικά αξίζει μια επίσκεψη-προσκύνημα στο μοναστήρι αυτό, αν βρεθεί κάποιος για λίγες μέρες στη Μόσχα.
Σεραφείμ Ξενόπουλου του Βυζαντίου, Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης και Πρεβέζης, 1884, εκδόσεις Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου Άρτας "Σκουφάς". Ο Σεβασμιότατος Σεραφείμ υπήρξε, λένε, ένας από τους καλύτερους και πιο δραστήριους Επισκόπους Άρτας. (Κατά τη διάρκεια της θητείας του, μάλιστα, ανακαινίστηκε "εκ βάθρων" ο ναός του Αγίου Γεωργίου στην οδό Σκουφά (1867-1871), όπως αναφέρει η σχετική πινακίδα στην βόρεια εξωτερική πλευρά του ναού.) Το βιβλίο επιχειρεί αναλυτική και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα παρουσίαση των ιστορικών πτυχών της ζωής των δύο αυτών πόλεων της Δυτικής Ελλάδας.

Κλείνοντας τη σύντομη βιβλιοφιλική περιήγηση, δίκαιο είναι να σημειώσω την ύπαρξη και -κυρίως- τη λειτουργία του συλλόγου, που προαναφέρθηκε, του Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου Άρτας "Σκουφάς" και του παράλληλου "Συλλόγου Φίλων του Βιβλίου". Με πλούσια βιβλιοθήκη και άνετα αναγνωστήρια, παρέχουν σ' όλους τους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα προσέγγισης των βιβλίων, αναζήτησης και μελέτης τους.
Βιβλίων κάθε επιθυμίας και επιλογής: ελληνικής και ξενόγλωσσης λογοτεχνίας, ιστορικών, φιλοσοφικών, θρησκευτικών, βιβλίων ποίησης. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να συμβεί διαφορετικά στην πόλη που τιμά με ανδριάντα και μεγάλη πλατεία τον λυρικό πατριδολάτρη Κώστα Κρυστάλλη;