Η Μπολüνια υπÞρξε η πüλη του πρþτου πανεπιστημßου, αυτοý που ιδρýθηκε το 1088! ΦυσικÜ, δεν Þταν δυνατüν Ýνα πανεπιστÞμιο να λειτουργÞσει χωρßς βιβλßα, τα οποßα Üρχισαν να συσσωρεýονται και να τοποθετοýνται σε ποικßλους προσφερüμενους χþρους, για να βρεθοýν κÜποτε στις μονÝς της πüλης. ΜÝχρι το 1801. ¹ρθε, τüτε, η ναπολεüντεια απüφαση της κατÜργησης πολλþν μοναχικþν ταγμÜτων και αναζητÞθηκε λýση προσωρινÞ, το (μη καταργηθÝν) μοναστÞρι του αγßου ΔομÞνικου. Χρειαζüταν, ωστüσο, μονιμüτερη Ýδρα για εγκατÜσταση βιβλιοθÞκης αντÜξιας του πανεπιστημιακοý κýρους κι αυτÞ βρÝθηκε στο κεντρικü κτÞριο του εκπαιδευτικοý ιδρýματος, το Archiginnasio, το 1838. (Πρþτος οργανωτÞς και διευθυντÞς της μÝχρι το 1903 Þταν ο Luigi Frati, ο θεωροýμενος ΝÝστωρ των Ιταλþν βιβλιοθηκÜριων.)
ΜετÜ απü τüσα χρüνια ζωÞς, εßναι προφανÝς πως η συλλογÞ Ýργων εßναι πλουσιüτατη. Περß τις οκτακüσιες χιλιÜδες βιβλßα και φυλλÜδια, δυüμισι χιλιÜδες εκτυπþσεις που χρονολογοýνται πριν απü το 1500, εφτÜμισι χιλιÜδες περιοδικÝς εκδüσεις, περισσüτερα απü δÝκα χιλιÜδες χειρüγραφα, δεκαεφτÜ χιλιÜδες επιστολÝς. ΑνÜμεσα στα σπÜνια βιβλßα βρßσκεται Ýνα, ενþπιον του οποßου δεν μπορεß το ελληνικü μÜτι να αντισταθεß:
Αισþπου, Μýθοι, Μπολüνια, 1494!
Αλλ’ üμως, δεν θα γßνει εδþ ειδικüτερη αναφορÜ Üλλων τßτλων. ¼χι τüσο γιατß εßναι ευχερÞς η αναζÞτησÞ τους στην ιστοσελßδα της βιβλιοθÞκης: www.archiginnasio.it. Ο λüγος εßναι üτι το üλο συγκρüτημα που τη στεγÜζει και, ειδικüτερα, οι αßθουσÝς του παρουσιÜζουν διαφορετικü ενδιαφÝρον και αξßζει να επικεντρωθεß η περιγραφÞ σ’ αυτÝς.
Το κτÞριο ανεγÝρθηκε στα μÝσα του 16ου αιþνα, μετÜ απü παπικÞ πρωτοβουλßα, για να αποδοθεß στο πανεπιστÞμιο Ýνας και μοναδικüς χþρος διδασκαλßας των μαθημÜτων και να αποφεýγουν οι φοιτητÝς τις μετακινÞσεις. Διþροφο, εκτεßνεται σε πρüσοψη εκατüν σαρÜντα μÝτρων με τριÜντα τοξωτÝς πýλες που συνδÝονται με κßονες αρχαúκοý ρυθμοý (συνδυασμüς ιωνικοý και κορινθιακοý) και διαθÝτει ευρýχωρο αßθριο για τη διεßσδυση του φωτüς και για την ανταλλαγÞ φωτεινþν επιχειρημÜτων διδασκüντων και διδασκομÝνων κατÜ τη διÜρκεια των διαλειμμÜτων. Ακüμη και σÞμερα, οπüτε σε παρακεßμενες προσüψεις Ýχουν βÜλει τη σφραγßδα τους νεωτεριστικÝς τÜσεις, η αναγεννησιακÞ ομορφιÜ που αναδýεται εßναι εντυπωσιακÞ και φÝρνει πÜλι πικρÝς σκÝψεις σχετικÜ με την περßοδο αναζωογüνησης των γραμμÜτων και των τεχνþν, η οποßα χÜθηκε για την ΕλλÜδα λüγω της μακροχρüνιας υποταγÞς στον οθωμανικü ζυγü.
Εγκαταλεßποντας την ανþφελη αναδρομÞ στο παρελθüν, Ýχει ο επισκÝπτης τη δυνατüτητα να ανÝβει στον επÜνω üροφο, να δþσει τα στοιχεßα ταυτüτητας, να παραδþσει τσÜντες, χαρτοφýλακες και οποιοδÞποτε Üλλο αντικεßμενο θα μποροýσε να χρησιμεýσει σε… παρÜτυπο δανεισμü και να βρεθεß στην αßθουσα των παλιþν και σπÜνιων αποκτημÜτων. ΣκυμμÝνοι με προσοχÞ σε χειρüγραφα Þ σε τυπωμÝνα κεßμενα, οι αναγνþστες γυρßζουν με δÝος τις σελßδες και κρατοýν επιμελþς τις σημειþσεις τους. Στους τοßχους ολüγυρα και προφυλαγμÝνα απü γυÜλινες προθÞκες, περιμÝνουν τον δικü τους ερευνητÞ τα πολýτιμα Ýργα, κατανεμημÝνα με βÜση τις παραδοσιακÝς πÝντε πανεπιστημιακÝς σχολÝς: θεολογßα, νομικÞ (επιστÞμη, στην οποßα διÝπρεψαν οι απüφοιτοι της Μπολüνια), ιατρικÞ, φυσικÞ, μαθηματικÞ. Και τα δυο ζευγÜρια μÜτια των υπαλλÞλων επιβλÝπουν διακριτικÜ τους αναγνþστες, απü τυπικü κυρßως καθÞκον: εßναι τÝτοιος ο σεβασμüς απÝναντι στα κειμÞλια που μελετοýν, þστε η επßβλεψη περιττεýει.
Βγαßνεις απü την αßθουσα αυτÞ και ανοßγεις βαριÜ δρýινη πüρτα που οδηγεß στο ευρýχωρο αναγνωστÞριο των υπολοßπων βιβλßων, εκεßνων που δεν φÝρουν το χαρακτηριστικü της μεγÜλης παλαιüτητας. ΑπλωμÝνα σ’ üλη την επιφÜνειÜ του, βρßσκονται τραπÝζια με σαφþς πολυετÞ ζωÞ αλλÜ χωρßς να φÝρουν σημÜδια μη φυσιολογικÞς φθορÜς και, δßπλα τους, πÜγκοι απλοß εργασßας, ξýλινοι και δßχως ερεισßνωτο. Στο Ýνα Üκρο του αναγνωστηρßου και σε υπερυψωμÝνη βÜση, οι εκεß υπÜλληλοι παρÝχουν βοÞθεια στην αναζÞτηση, ηλεκτρονικÞ εδþ, των τßτλων και κατευθýνουν τους ενδιαφερüμενους στις παρακεßμενες αßθουσες, üπου πανýψηλες κυλιüμενες κλßμακες διευκολýνουν την εýρεση του επιθυμητοý τüμου.
Ας σημειωθεß üτι το αναγνωστÞριο αποτελοýσε αρχικÜ τον χþρο διδασκαλßας για τους επßδοξους νομικοýς και το 1842 ονομÜστηκε Stabat Mater, καθüτι παßχτηκε εκεß σε πρþτη εκτÝλεση η ομþνυμη σýνθεση του Gioacchino Rossini υπü τη διεýθυνση του Üλλου μεγÜλου δημιουργοý, του Gaetano Donizetti.
Καθþς, üμως, το βλÝμμα πλανιÝται στους τοßχους του αναγνωστηρßου, παρατηρεß δεκÜδες θυρεοýς διαφüρων μεγεθþν, με ονüματα και τοπωνýμια χαραγμÝνα στα λατινικÜ, üπως ακριβþς συμβαßνει και στα τοιχþματα των γýρω απü το αßθριο χþρων και των κλιμακοστασßων. Η εξÞγηση; Πρüκειται για σýνολο εγγραφþν και αναμνηστικþν πινακßδων, οι οποßες καλýπτουν Üνω των Ýξι χιλιÜδων καθηγητÝς και φοιτητÝς καταγüμενους απü πληθþρα πüλεων πλησßον Þ μακρÜν της Μπολüνια, που Üφησαν τα χνÜρια τους στον σεβÜσμιο αυτü ναü της μÜθησης την περßοδο απü τα τÝλη του 16ου μÝχρι και τον 18ο αιþνα.
Μα η επßσκεψη επιφυλÜσσει μια περαιτÝρω Ýκπληξη: το ΑμφιθÝατρο Ανατομßας. ΚατασκευασμÝνο στα 1637 και προορισμÝνο στη διδασκαλßα της ανθρþπινης ανατομßας, κατ’ ανÜγκη μÝσω της χειρουργικÞς παρÝμβασης σε πτþματα, αποτελεß κορυφαßο σημεßο στην περιÞγηση. Ολüκληρο σε ξýλο (τα Ýδρανα, η Ýδρα, οι τοßχοι) με μüνη εξαßρεση το μαρμÜρινο τραπÝζι στο κÝντρο του, συγκινητικÜ παραπÝμπει με τη μικρÞ του επιφÜνεια και τη μισοσκüτεινη ατμüσφαιρα στο μελετηρü πÝρασμα των εκατοντÜδων υπηρετþν της ιπποκρÜτειας επιστÞμης. Τα, επßσης ξýλινα, αγÜλματα των κατÜ καιροýς Ýνδοξων γιατρþν που δßδαξαν εκεß προσθÝτουν στη συγκßνηση, ιδßως αφοý σε περßοπτη θÝση δεσπüζει αυτü του ΙπποκρÜτη.
ΧΧΧΧΧ |
