Είναι ιδιαίτερα ελκυστικά τα γλωσσικά παιχνίδια, όταν είναι πρωτότυπα. Δείχνουν άλλοτε διάθεση αυτοσαρκαστική κι άλλοτε, απλώς, αντιμετώπιση της ζωής με αγαθό μειδίαμα. Έτσι, όποτε ακούσω χαριτωμένο λογοπαίγνιο ή το απομνημονεύω ή το επισημαίνω, κάτι που δημιουργεί ελαφριά ενόχληση, συνοδευόμενη με την κατηγορία ότι επαναλαμβάνομαι. Ας είναι.
Φτάνοντας στη Νάντη, γενέτειρα του Βίκτωρος Ουγκώ και, κατά κύριο λόγο, πόλη στην οποία υπογράφηκε το περίφημο και τόσο αναγκαίο Διάταγμα («Έδικτο» κατά τα βιβλία της ιστορίας) στα 1595, που αναγνώρισε την ελευθερία της πίστης, για να αφήσει η καθολική εκκλησία τους προτεστάντες στην ησυχία τους και να εκλείψουν οι διωγμοί (άλλο το τι επακολούθησε στους επόμενους αιώνες), φτάνοντας λοιπόν στη Νάντη, είδα σε ένα κατάστημα την επιγραφή “Lis Tes Ratures”. Ανέτρεξα με δυσκολία στις γνώσεις της γαλλικής και χαμογέλασα: «Διάβασε τα σβησίματά σου» είναι η παρότρυνση του βιβλιοπωλείου που, προφανώς, ασχολείται με τη λογοτεχνία, την “littérature”.
Μια που ο Christophe Sudre, ο ιδιοκτήτης, σκέφτηκε ν’ ασχοληθεί με τα παλιά βιβλία, τότε που δεν υπήρχε ο υπολογιστής και οι συγγραφείς έγραφαν και διέγραφαν, ο τίτλος κρίνεται ως κατεξοχήν επιτυχημένος. Ήταν τον Οκτώβριο του 2001 όταν, απόφοιτος της σχολής λογοτεχνίας με ειδικές μελέτες στα σύγχρονα γράμματα, αποφάσισε να εγκύψει στις παλιές, πρώτες εκδόσεις βιβλίων, αυτές στις οποίες δεν είχε επέλθει οποιαδήποτε, κακόπιστη ή και καλόπιστη, βελτιωτική παρέμβαση. Η αγάπη του αυτή για την αληθινή τέχνη τον ώθησε στην αγορά ενός βιβλιοπωλείου που ψιλοδούλευε. Για να προσελκύσει πελατεία, στην αρχή το συνδύασε με μικρό καφενεδάκι: για κρουασάν, γλυκίσματα, κέικ και, φυσικά, καφέ.
Η πελατεία ανταποκρίθηκε διστακτικά. Το εμπόρευμα, δηλαδή παλιά, σπάνια και «περίεργα» βιβλία δεν έμοιαζε πολύ ενδιαφέρον στους κατοίκους της Νάντης. «Έχουν εδώ κάποια ιδιάζουσα νοοτροπία», λέει διπλωματικά ο βιβλιοπώλης. Γι’ αυτό, προτίμησε να δοκιμάσει την αλληλογραφία. Οι νέες τεχνολογίες το επιτρέπουν, άλλωστε. Οι δουλειές φούντωσαν. Εντάχθηκε στο σωματείο των συναδέλφων του με έδρα το Παρίσι, έγινε γνωστός και άρχισαν να εισρέουν (μεταφορικά, εννοείται) πελάτες από ολόκληρη την Ευρώπη. (Η ιστοσελίδα του, για αναζήτηση από τυχόν ενδιαφερόμενο, είναι www.librairie-listeratures.com και η διεύθυνση αλληλογραφίας listesratures@aol.com).
Ας εντρυφήσουμε τώρα στις προθήκες του, ξεκινώντας κατά παράδοξη σειρά από τα πιο παλιά βιβλία του.
EcclesiasticaHistoria, Ιστορία της Αγγλικής Εκκλησίας, σε βιβλιοδεσία εποχής, Λονδίνο, 1506. Τιμή: 1.500 ευρώ. (Πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για την ιστορία της αγγλικής καθολικής εκκλησίας, όχι της «αγγλικανικής». Ο ρέκτης βασιλιάς Ερρίκος ο 8ος ήταν ακόμη μικρός κι ανύπαντρος, άρα δεν είχε χρειαστεί να διαζευχθεί από τον Πάπα και την Ρώμη, ώστε να μπορέσει να αναγνωριστεί το διαζύγιό του από την ανεπιθύμητη Αικατερίνη της Αραγονίας που δεν του έδινε τον γιο! Και το Έδικτον της Νάντης είχε δρόμο μπροστά του.)
Connoissances préliminaries de la Géographie dédiées à la Jeunesse de Bretagne, Rennes, 1765. Τιμή: 160 ευρώ. (Ενδιαφέρουσα εν προκειμένω είναι η γραφή “connoissance” αντί του επικρατήσαντος τύπου “connaissance”, που φέρνει στον νου την αδόκιμη στα σύγχρονα γαλλικά λέξη “connoisseur”, η οποία χρησιμοποιείται κατά κόρον στον αγγλόφωνο κόσμο για να υποδείξει τους γνώστες, ειδικότερα δε τους γευσιγνώστες.)
Σειρά έχουν τα σπάνια.
Thomas Stanley, History of Pilosophy, London, 1687. Τιμή: 1.600 ευρώ. (Η ιδιαιτερότητα έγκειται στην πρωτοτυπία: αποτελεί την πρώτη ιστορία της φιλοσοφίας στα αγγλικά, δηλαδή σε γλώσσα διαφορετική από τις δύο που χρησιμοποιούνταν στον εν λόγω κλάδο μέχρι τότε, τα ελληνικά και τα λατινικά.)
Maurice Maeterlinck, Pelléas et Mélisande, 1892. Τιμή: 1.500 ευρώ. (Πρόκειται για ένα από τα είκοσι πέντε αντίτυπα που τυπώθηκαν σε υψηλής ποιότητας ολλανδικό χαρτί.)
Charles Baudelaire, Fleurs du Mal, Paris, 1934. Τιμή: 3.000 ευρώ. (Στο σημείο αυτό έχει παρεισφρήσει μικρή ζαβολιά: ο σπάνιος χαρακτήρας του βιβλίου, που εξηγεί τη δυσπρόσιτη τιμή του, οδήγησε έναν Άγγλο συλλέκτη να το αγοράσει αυθημερόν. Άρα, δεν υπάρχει πια προς πώληση. Άρα, μην το ψάξετε!)
Και τα… περίεργα; Τουλάχιστον, εκείνα που έτσι χαρακτηρίζει ο βιβλιοπώλης;
Pierre Comestor, Scholastica Historia, 1519. (Περίεργος είναι ο τίτλος, που κατ’ ακριβολογία σημαίνει Εκκλησιαστική Ιστορία, και πιο περίεργο το όνομα του συγγραφέα, που σημαίνει, λέει, τον βιβλιοφάγο!)
Ένα άλλο περιέχει σκίτσα προτομών διαφόρων προσωπικοτήτων της Γαλλίας, από τη χιουμοριστική πέννα του Jean-PierreDantan, ο οποίος συναγωνιζόταν επάξια τον σύγχρονό του Honoré Daumier. (Παράδειγμα: το σκίτσο του Victor Hugo φέρει το όνομα του συγγραφέα γραμμένο με ένα… τσεκούρι για πρώτο γράμμα -hache είναι η γαλλική λέξη για το τσεκούρι και για το αντίστοιχο γράμμα της αλφαβήτου, το h- και δυο οστά χιαστί για το τελευταίο, το o, καθώς έτσι ακριβώς προφέρεται η λέξη οστό στον πληθυντικό!)

Ομολογώ, δεν ρώτησα την τιμή, γιατί το μάτι είχε πέσει σε ένα παλιό, σπάνιο και περίεργο τομίδιο.
Nouvelle Grammaire Angloise Contenant des Règles Sûres, Βασιλεία, 1766. Τιμή: 45 ευρώ. (Το αγόρασα. Όχι μόνο λόγω ελκυστικής τιμής, αλλά λόγω περιέργειας, να μάθω ποιοι είναι οι… σίγουροι κανόνες για την εκμάθηση της «ανγκλουαζικής» (angloise) γλώσσας!)
«Αλήθεια, άλλα φτηνά δεν έχετε;»
«Ναι, με 15 ευρώ. Τα βγάζουμε στο πεζοδρόμιο το καλοκαίρι. Αλλά δεν συμφέρει. Φορολογούμαστε επιπλέον. Τεκμήριο, σου λέει.»
Η φορομπηχτική ευρηματικότητα είναι όντως διεθνώς αποστομωτική.

XXXXX