Βαδßζοντας πλÜι στο ΣηκουÜνα, καθþς τα καραβÜκια με τους Ýκθαμβους τουρßστες Ýλουζαν με τους προβολεßς τους τα παρüχθια κτÞρια, ακοýστηκε αυθüρμητο το σχüλιü σου.
-Εßναι πραγματικÜ η πüλη του φωτüς!
Μου εßχες δþσει μια καλÞ αφορμÞ να σου θυμßσω πως εßμαι πολυλογÜς.
-Ο χαρακτηρισμüς του Παρισιοý ως 'πüλης του φωτüς' αρμüζει απüλυτα στην πρωτεýουσα της ΓαλλικÞς Δημοκρατßας. Προφανþς, δεν αφορÜ στον Üπλετο τεχνητü φωτισμü της, οσοδÞποτε εντυπωσιακüς κι αν εßναι αυτüς στα μÜτια του επισκÝπτη. ΑφορÜ, πολý περισσüτερο, την ουσιαστικÞ λÜμψη της κοιτßδας του Διαφωτισμοý, την πνευματικÞ ακτινοβολßα του πολιτιστικοý κÝντρου, που αποτÝλεσε τον βατÞρα για την ανÝλιξη της περιüδου των Φþτων."
Δεν πρüσεξα το βλÝμμα σου, που ζωγραφßστηκε με μια πινελιÜ απορßας και συνÝχισα.
-Και, üταν μιλÜει κÜποιος για Διαφωτισμü, ο συνειρμüς με τα ΓρÜμματα δεν μπορεß παρÜ να εßναι Üμεσος. ¢ρα και με τα βιβλßα. Βιβλßα, Üλλοτε πολýτομα και αναλυτικÜ, Üλλοτε επßτομα και συνεκτικÜ, μονογραφßες, ερμηνεßες, ανÜλεκτα, πεζογραφÞματα, φιλοσοφικÝς, επιστημονικÝς, ποιητικÝς αναζητÞσεις...
Οι πομπþδεις φρÜσεις μου προκÜλεσαν την Üμεση αντßδρασÞ σου.
-¼λα αυτÜ ωραßα και καλÜ. Θα Þθελα, üμως να δω πþς μετουσιþνονται σε πρÜξη στη σημερινÞ εποχÞ. Να, θα Þθελα να ακοýσω Ýνα παρÜδειγμα σημερινÞς πνευματικÞς ακτινοβολßας του Παρισιοý.
-ΠÜμε να επισκεφθοýμε την καινοýργια βιβλιοθÞκη λοιπüν.
ΜÜταια προσπÜθησα να συγκρατηθþ στη διÜρκεια της διαδρομÞς και προχþρησα σε περαιτÝρω ‘φωναχτÝς’ σκÝψεις.
-Το βιβλßο, απ' τη στιγμÞ που, αναδßνοντας ακüμα τη μυρωδιÜ του μελανιοý, διαβαßνει το κατþφλι του τυπογραφεßου και βυθßζεται στην κολυμπÞθρα της δημοσιüτητας, γßνεται μοναδικü. ¼χι μüνο στη σýγχρονη εποχÞ που, για Üλλους λüγους, επιβÜλλεται η καταγραφÞ και η ÝνταξÞ του στον κατÜλογο ISBN, αλλÜ και παλαιüτερα, απü τüτε που γεννÞθηκε η γραφÞ. ΚÜθε βιβλßο Ýχει την ατομικÞ του ταυτüτητα, το προσωπικü του δακτυλικü αποτýπωμα. Υπ' αυτÞ την Ýννοια, και με στüχο τη διÜσωση της εν λüγω ατομικüτητας, η αποστολÞ üλων των ανÜ την υφÞλιο λειτουργουσþν βιβλιοθηκþν καθßσταται πολýτιμη. Ακüμα και σÞμερα, στην εποχÞ της κατακλυσμιαßας εξÜπλωσης του διαδικτýου. ºσως, μÜλιστα, η εξÜπλωση αυτÞ να συνιστÜ Ýνα πρüσθετο κßνητρο για τη διατÞρηση των βιβλιοθηκþν και την περαιτÝρω βελτßωση της προσβασιμüτητας στους παραδοσιακοýς χþρους ανÜγνωσης. Εκεß üπου, με τον πατροπαρÜδοτο τρüπο διαβÜσματος, ικανοποιοýνται üλες οι ανθρþπινες αισθÞσεις, üλες ανεξαιρÝτως. Αρκεß να θυμηθεßς το '¼νομα του Ρüδου' και θα με καταλÜβεις!
ΕπιτÝλους, κÜποια στιγμÞ συνειδητοποßησα üτι γινüμουν κουραστικüς και Ýδωσα τÝλος στη διÜλεξη, συμπληρþνοντας μüνο...
-Η ΕθνικÞ ΒιβλιοθÞκη της Γαλλßας κινεßται σ' αυτÞν ακριβþς την κατεýθυνση, του γüνιμου συνδυασμοý των νÝων τεχνολογικþν επιτευγμÜτων με τις μÝχρι τοýδε γνωστÝς -και αποδεδειγμÝνης αποτελεσματικüτητας- μεθüδους προσπÝλασης στον Ýντυπο λüγο.
Οι πηγÝς βεβαιþνουν üτι αρχικÜ γßνεται στη Γαλλßα λüγος για "συλλογÞ βιβλßων" το 1368, επß βασιλεßας Καρüλου Ε' του Σοφοý. Η ßδρυση, ωστüσο, της καθαυτü βιβλιοθÞκης τοποθετεßται στην εποχÞ του Λουδοβßκου ΙΑ', που βρÝθηκε στον θρüνο απü το 1461 μÝχρι το 1483. Αργüτερα, το 1537, Ýνα πρωτοπüρο βασιλικü διÜταγμα επιτÜσσει στους πÜσης φýσεως εκδüτες να καταθÝτουν στα αρχεßα της Ýνα αντßτυπο üλων των βιβλßων που κυκλοφοροýν.
ΜετÜ απü αυτü το ελπιδοφüρο ξεκßνημα, παρατηρεßται μια περαιτÝρω Üνθηση κατÜ την λαμπρÞ για την Γαλλßα περßοδο του "βασιλιÜ-Þλιου", του Λουδοβßκου ΙΔ'· μÝσα σε σχετικÜ μικρü χρονικü διÜστημα κατακτÜ η βασιλικÞ βιβλιοθÞκη την πρþτη θÝση στην Ευρþπη.
Η γαλλικÞ επανÜσταση, μετονομÜζοντÜς την σε "εθνικÞ", την πλουτßζει με εκατοντÜδες χιλιÜδες τüμους που προÝρχονται κυρßως απü κατασχÝσεις εκκλησιαστικþν, μοναστηριακþν και ιδιωτικþν εν γÝνει συλλογþν.
ΚατÜ τον 19ο αιþνα και κατÜ το μεγαλýτερο μÝρος του 20οý, η ΕθνικÞ ΒιβλιοθÞκη της Γαλλßας συνεχßζει την επÝκταση και τον εκσυγχρονισμü της. ¸ως üτου, λßγο πριν απü το ξημÝρωμα της 3ης χιλιετßας, η μαζικÞ παραγωγÞ Ýντυπου υλικοý, βιβλßων και περιοδικþν, δημιουργεß οξýτατο πρüβλημα χþρου. Η συντÞρηση των παλαιþν τüμων, απü την Üλλη πλευρÜ, παρÜλληλα με την εντυπωσιακÞ αýξηση της "ζÞτησης" εκ μÝρους του αναγνωστικοý κοινοý, συντελοýν στην πολιτειακÞ συνειδητοποßηση της ανÜγκης για Ýναν εκ βÜθρων μετασχηματισμü της βιβλιοθÞκης.
¸τσι, με την ευκαιρßα του εορτασμοý της εθνικÞς επετεßου στις 14 Ιουλßου 1988, ο τüτε ΓÜλλος Πρüεδρος ΜιτερÜν αναγγÝλλει την κατασκευÞ "της μεγαλýτερης και πιο σýγχρονης βιβλιοθÞκης στον κüσμο, που θα καλýπτει üλα τα γνωστικÜ πεδßα, θα εßναι προσιτÞ σε üλους, θα χρησιμοποιεß κÜθε νÝα τεχνολογßα, θα εßναι επισκÝψιμη εξ αποστÜσεως και θα συνδÝεται με τις Üλλες μεγÜλες ευρωπαúκÝς βιβλιοθÞκες".
¹ταν η ληξιαρχικÞ πρÜξη γÝννησης της ΕθνικÞς ΒιβλιοθÞκης στη σημερινÞ της μορφÞ, που αναπτýσσεται σε επτÜ διαφορετικÜ σημεßα (τÝσσερα στο Παρßσι και τρßα σε Üλλες πüλεις) και δßκαια αποτελεß Ýργο για το οποßο περηφανεýεται η Γαλλßα.
ΞεκινÞσαμε περπατþντας, με κατεýθυνση το νευραλγικü, νεüδμητο κτßσμα της βιβλιοθÞκης, το "κτßριο ΦρανσουÜ ΜιτερÜν". Βαδßσαμε την περßφημη αριστερÞ üχθη του ΣηκουÜνα, στη σκιÜ του Πýργου του ¢ιφελ, που υψωνüταν πßσω μας, κι Ýχοντας δεξιÜ μας τη βουερÞ λατινικÞ συνοικßα, γνωστÞ ως ΚαρτιÝ ΛατÝν. Απü την Üλλη πλευρÜ του ποταμοý, βÜραινε ο επιβλητικüς üγκος του Μουσεßου του Λοýβρου και, δßπλα μας στο πεζοδρüμιο της üχθης, περßμεναν τον πελÜτη οι παραδοσιακοß υπαßθριοι βιβλιοπþλες.
Ο ναüς της Παναγßας των Παρισßων, με το μακρý ιστορικü και λογοτεχνικü παρελθüν του, και το γραφικü νησÜκι του Αγßου Λουδοβßκου, με τα κομψÜ αρχιτεκτονÞματÜ του, γαλÞνευαν το βλÝμμα. ΑλλÜ κÜπου εκεß, συμβουλευθÞκαμε το χÜρτη και συνειδητοποιÞσαμε την απüσταση. Η λýση Þταν το μετρü.
-Εßναι μια καινοýργια γραμμÞ, η γραμμÞ 14, που συνδÝει τον Σταθμü του Αγßου ΛαζÜρου με την ΒιβλιοθÞκη στην οποßα θÝλετε να πÜτε, μας πληροφüρησε ο υπÜλληλος.
Η γραμμÞ αυτÞ, πρÜγματι, δεν Ýχει δεχτεß την πατßνα του χρüνου και λÜμπει, οι δε πüρτες των συρμþν θυμßζουν τρÝνο αεροδρομßου μÜλλον παρÜ μετρü. Στο τÝρμα της διαδρομÞς, εμεßς αναδυθÞκαμε απü τα Ýγκατα της γης και να που υψþθηκαν εμπρüς μας τÝσσερις εικοσαüροφοι πýργοι που φÝρνουν στον νου ανοιγμÝνα βιβλßα· ßσως κι εκεßνα τα üργανα που χρησιμοποιοýσαμε στα μαθητικÜ θρανßα για να σχεδιÜσουμε τις ορθÝς γωνßες στη γεωμετρßα. Σηματοδοτοýν τις τÝσσερις γωνßες ενüς ιδιαßτερα εκτεταμÝνου οικοδομικοý τετραγþνου και μοιÜζουν, üπως Ýχει με κÜποια δüση υπερβολÞς λεχθεß, με πýργους της ΑποκÜλυψης. Πρüκειται για τον "Πýργο των Χρüνων", τον "Πýργο των ΓραμμÜτων", τον "Πýργο των Νüμων" και τον "Πýργο των Αριθμþν".
-Οι ονομασßες ανταποκρßνονται στο περιεχüμενο των βιβλßων που φυλÜσσεται στο εσωτερικü τους, φαντÜζομαι.
-Μμμ... στο περßπου. Ο αριθμüς των βιβλßων κατÜ κλÜδο δεν επÝτρεπε την επακριβÞ τÞρηση του κανüνα. Ας πλησιÜσουμε, üμως, για να φανεß η καρδιÜ του κτßσματος.
-Γιατß, αυτÞ δεν εßναι ορατÞ απü εδþ;
-¼χι, δεδομÝνου üτι βυθßζεται στο Ýδαφος, σαν υπüγεια κατασκευÞ (Þ υποβρýχια, αν σκεφτοýμε πως βρισκüμαστε δßπλα στον ΣηκουÜνα), ακουμπισμÝνη γαλÞνια στο πλÜι του παρισινοý ποταμοý. Στο πρþτο επßπεδο βρßσκεται ο χþρος μελÝτης και στο χαμηλüτερο ο χþρος Ýρευνας. ΦÝρουν ονüματα παρÜξενα εκ πρþτης üψεως: 'Haut-de-jardin' και 'Rez-de-jardin' που, πολý ελεýθερα, θα αποδßδονταν ως 'πÜνω κÞπος' και 'ισüγειος κÞπος'.
-ΚÞπος; Γιατß κÞπος;
Γιατß, πρÜγματι, η καρδιÜ της βιβλιοθÞκης πÜλλεται μÝσα σε Ýνα δÜσος απü δÝντρα! Πεýκα σκουρüχρωμα της θÜλασσας της Μεσογεßου, βελανιδιÝς, οξιÝς, σημýδες, απλþνουν τα κλαδιÜ τους σε Ýκταση δÝκα στρεμμÜτων, κÜτω απü την επιφÜνεια της γης και καλýπτουν Ýναν χþρο απροσπÝλαστο σε οποιονδÞποτε επισκÝπτη! Και γýρω απü την οργιαστικÞ βλÜστηση, τα υλικÜ της σýγχρονης αρχιτεκτονικÞς σχηματßζουν τον κορμü της μελÝτης και της Ýρευνας: φωτιστικοß στýλοι απü ανοξεßδωτο μÝταλλο, ατσÜλινα βÜθρα και πυλþνες απü σκυρüδεμα αντικρßζουν τα ξýλινα γυαλιστερÜ πατþματα, τις σιωπηλÝς μοκÝτες και τα Ýπιπλα των αιθουσþν της βιβλιοθÞκης που εßναι στη διÜθεση του κοινοý.
Ενüς κοινοý που Ýχει τη δυνατüτητα εßτε να κÜνει χρÞση -μÝσω της πιο προηγμÝνης τεχνολογßας- των πολυÜριθμων τüμων της εßτε να επισκεφθεß απλþς τους χþρους της και να θαυμÜσει το αρχιτεκτονικü επßτευγμα.
-Οι ενδιαφερüμενοι πρÝπει να φροντßσουν να ενημερωθοýν προηγουμÝνως ως προς τα ωρÜρια και ως προς τις κατηγορßες επισκεπτþν: για το ευρý κοινü ισχýουν συνθÞκες διαφορετικÝς απü εκεßνες που ισχýουν για τους επαγγελματßες βιβλιοθηκονüμους, τους ειδικοýς βιβλιοταξινüμησης, τους αρχειοθÝτες Þ Üλλους ειδικοýς ερευνητÝς.
-Εßναι üντως εντυπωσιακü Ýργο.
-Και ο εντυπωσιασμüς μεγεθýνεται üταν αναφερθοýν μερικοß αριθμοß. Μην νομßζεις πως τους Þξερα απü πριν. Απλþς, φρüντισα να ενημερωθþ με την προοπτικÞ μιας πιθανÞς επßσκεψÞς μας. Λοιπüν, Üκου: η βιβλιοθÞκη παρÝχει πρüσβαση σε πÜνω απü δÝκα εκατομμýρια βιβλßα (απü τα οποßα διακüσιες χιλιÜδες σπÜνια), σε τριακüσιες πενÞντα χιλιÜδες περιοδικÜ, εβδομÞντα πÝντε χιλιÜδες μικροφßλμ, εννιακüσιες χιλιÜδες ηχητικÜ ντοκουμÝντα, ενενÞντα χιλιÜδες βßντεο...
-ΦτÜνει, ζαλßστηκα με τους αριθμοýς. ¼μως, για πες μου: αυτÜ τα σπÜνια που ανÝφερες· περß τßνος πρüκειται;
-Και εδþ Ýχουμε υποκατηγορßες. Βιβλßα προεπαναστατικÜ, με πολυτελÝς δÝσιμο και περßτεχνη διακüσμηση, προÝλευσης βασιλικÞς Þ αριστοκρατικÞς. Βιβλßα του 19ου και του 20οý αιþνα, σε πρωτüτυπες εκδüσεις που αποτυπþνουν την πορεßα της γαλλικÞς σκÝψης. Δοκßμια τυπογραφικÜ με τις διορθþσεις τους, προπαρασκευαστικÝς μακÝτες, πρüχειρα σχÝδια. ΠεριοδικÜ που κυκλοφοροýσαν κρυφÜ κατÜ την περßοδο της ναζιστικÞς κατοχÞς. Εκδüσεις διαφημιστικÝς, βιβλßα φωτογραφßας, παλιÜ παιδικÜ βιβλßα και Üλλα και Üλλα...
-ΚÜποιο παρÜδειγμα;
-Νομßζω πως διÜβασα üτι στη βιβλιοθÞκη μπορεß να βρει κανεßς χειρüγραφα του Ουγκþ, του ΦλομπÝρ, του ΖολÜ, Ýργα της Μαρßας Κιουρß, κεßμενα του Μαρκησßου ντε Σαντ, του Σαρτρ... ¼ποιος ενδιαφÝρεται, δεν Ýχει παρÜ να την επισκεφθεß.
-Και να ταξιδÝψει μÝχρι το Παρßσι.
-Γιατß, Üσχημα εßναι; Αστειεýομαι· υπÜρχει και Üλλος τρüπος. Η ηλεκτρονικÞ ενημÝρωση δßνεται μÝσω του δικτυακοý κüμβου http/www.bnf.fr ο οποßος παρÝχει πληροφορßες στα γαλλικÜ, στα αγγλικÜ και στα ισπανικÜ. ¼χι üλες τις πληροφορßες, αλλÜ αρκετÝς για το ξεκßνημα. Οπüτε, εýκολα θα διαπιστþσει κανεßς üτι η ΕθνικÞ ΒιβλιοθÞκη της Γαλλßας, χωρßς να Ýχει απομακρυνθεß απü το βαρý και Ýνδοξο παρελθüν της, üπως αυτü σκιαγραφεßται σ' Ýνα Üλλο κτßριü της, το κτßριο ΡισελιÝ, εßναι ιδιαßτερα ελκυστικÞ για τον σημερινü βιβλιüφιλο περιηγητÞ του Παρισιοý. Εßναι σßγουρο üτι θα εκτιμÞσει τον πλοýτο της, αλλÜ και την υπερσýγχρονη μορφÞ της. Να, το φυλλÜδιο εδþ την χαρακτηρßζει 'Üυλο και αχρονικü αρχιτεκτüνημα' απü Ýναν 'κλασικü, αλλÜ üχι παραδοσιακü αρχιτÝκτονα'! Απü ορολογικÞ ευρηματικüτητα πÜνε καλÜ οι ΓÜλλοι.
-Και αυτÞ η τερÜστια ανεμüσκαλα στο κÝντρο του κÞπου, που αιωρεßται απü τα διαγþνια συρματüσχοινα, που στηρßζονται στους τÝσσερις πýργους, τι παριστÜνει;
ΡωτÞσαμε και μÜθαμε πως κÜθε χρüνο τη "λευκÞ νýχτα", το πρþτο σαββατοκýριακο του Οκτωβρßου, που οργανþνεται εδþ και πÝντε χρüνια στο Παρßσι και περιλαμβÜνει ολονýκτιες πνευματικÝς και καλλιτεχνικÝς εκδηλþσεις, η βιβλιοθÞκη θα μεßνει ανοικτÞ Ýως τις δýο μετÜ τα μεσÜνυχτα. Η ανεμüσκαλα, τοποθετημÝνη ειδικÜ για την περßπτωση, παραπÝμπει στην βιβλικÞ κλßμακα του Ιακþβ και συμβολßζει την κßνηση του ανθρþπινου πνεýματος προς τα Üνω, στη συνειδητοποßηση των δυνατοτÞτων του και στην προσÝγγιση του Δημιουργοý του.
-Πολý ωραßα. ΠειρÜζει, τþρα, να μποýμε σε Ýνα μπιστρü;
|
