ρθρα\Ταξιδεοντας
 
Saeta και Flamenco
 

 

Η saeta, σμφωνα με να βιβλιογραφικ βοθημα, «αποτελε την ανθρωπολογικ σνθεση των Ανδαλουσιανν, το βθος της ψυχς μαζ με τη μεταφυσικ τους αγωνα, λα αυτ κτω απ το στεφνι της αγιοσνης». Και προσθτει, τι κανες δεν μπορε να την εκφρσει, χωρς τη βεβαιτητα που χαρζει η «ηρωικ ασθηση του πνου».
Ενδιαφροντα, αν και κπως αφηρημνα ακογονται αυτ. Περ τνος πρκειται;

Η Σεβλλη, πρωτεουσα της αυτνομης ισπανικς περιφρειας της Ανδαλουσας, εναι πηγ περιγραφικο πλοτου για τα τουριστικ φυλλδια και για τους απανταχο τουριστικος πρκτορες. Και τι δεν προσφρει στον ταξιδιτη!
Ιστορικ αξιοθατα; Το μνημεο του Χριστφορου Κολμβου μσα στη μητρπολη, του θαλασσοπρου ο οποος απ εκε, απ τα νερ του ποταμο Γουαδαλκιβρ, ξεκνησε το ταξδι του για τις Ινδες, που τελικ τον φερε στην αμερικανικ πειρο. Την δια τη μητρπολη, που οικοδομθηκε επνω στα ερεπια ενς μουσουλμανικο τεμνους, μετ την ανακατληψη της πλης και τη φυγ των Μαυριτανν. Το αρχιτεκτονικ αλλκοτο κωδωνοστσιο και τον πργο του, τη Giralda, κι αυτ χτισμνο στα απομεινρια παλιο μιναρ. Το ανκτορο των Ισπανν βασιλων, το περφημο Αλκαζρ, πρην κατοικα των μωαμεθανν κατακτητν και τοτο.
Μουσεα; Πρτο το Μουσεο Καλν Τεχνν, με εξασια δεγματα της ισπανικς ζωγραφικς, κι ακολουθον το Ναυτικ Μουσεο, το Αρχαιολογικ και το Λαογραφικ Μουσεο. Αισθητικς ομορφις; Αρκε νας περπατος στην εβρακ συνοικα, για ν’ αφεθες στις μυρουδις των κπων και να χαθες στα δρομκια της. Μουσικς αναζητσεις; Το πλαι ποτ καπνεργοστσιο, ο χρος δουλεις δηλαδ της φλογερς Κρμεν, και το δυσερετο σοκκι που εχε το μαγαζ του ο πολυμχανος Κουρας της Σεβλλης φρνουν στο αυτ γνωστς μελωδες. Και, φυσικ, φθονα εστιατρια για κθε βαλντιο και για κθε ουρανσκο.

 

Μα λα τα παραπνω, στω κι αν χουν ιδιατερη αξα, δεν συγκρνονται με τη μοναδικ, τη συνταρακτικ φρτιση, τη μυσταγωγα των δρμων κατ τη διρκεια των λιτανειν της Μεγλης Εβδομδας. Κι αν εναι να βρεθες εκε μια και μνη φορ, ττε να πας.
Εμπειρα αλησμνητη, καθς παρακολουθες το διβα της πομπς οποιασδποτε απ τις πενντα εφτ «αδελφτητες». Κθε μρα, αρχζοντας απ την Κυριακ των Βαων μχρι και το Πσχα, με προεξρχουσες στιγμς τη Μεγλη Πμπτη, την επμενη νχτα και τη Μεγλη Παρασκευ, χιλιδες προσκυνητς παρελανουν. Φεγουν απ την ενορα τους, διασχζουν μια προκαθορισμνη διαδρομ, συγκλνουν αλληλοδιαδχως στη μητρπολη και επιστρφουν. Η πορεα διαρκε απ τσσερις μχρι δεκατσσερις ρες! Μετχουν σ’ αυτ πληθρα μετανοοντων πιστν, ντυμνων με μανδες και με κωνικ, μυτερ καλμματα του κεφαλιο (τα μτια μνο χουν εξωτερικ πρσβαση), λα σε χρματα διακριτικ κθε αδελφτητας, και βαδζουν. λλοι ανυπδητοι, λλοι με ναν περισστερους σταυρος στον μο, λλοι με απλ κομποσκονια. Αλλ λοι αμλητοι, σιωπηλο. Εναι οι χιλιδες «Ναζαρηνο», πως αποκαλονται, και μετχουν στη λιτανεα για να συγχωρεθον οι αμαρτες τους.
Κπου στο μσο της πομπς, βρσκονται τα δυο σημαντικτερα σημεα της. Δυο κουβοκλια, το να με σκηνς απ το Θεο Πθος του Ιησο, το λλο με τη θρηνοσα μητρα του. Το πρτο διαφρει ανμεσα στις αδελφτητες. Το δετερο, μως, εναι πανομοιτυπο ως προς το πρσωπο της Παναγας με τα δκρυα και αλλζει ως προς τον πολτιμο μανδα που κυλει πσω απ την Παρθνο. Δεκδες κερι απ τα κουβοκλια φωτζουν τον δρμο και δεκδες λουλοδια αρωματζουν το πρασμα. Κι ας μη φανταστε κανες τι πρκειται για κτι παρμοιο με τους δικος μας Επιταφους. Τα ευμεγθη κουβοκλια ζυγζουν απ να μχρι ενμισι τνο! Και δεν σρονται τυχν σε κιλλβαντα τηλεβλου. Τα φρουν στους μους εναλλασσμενες ομδες προσκυνητν, με ιδιζουσα μυκ δναμη προφανς, οι αποκαλομενοι “costaleros”. Τριντα με πενντα εναι οι «βαστζοι», οι οποοι παλαιτερα προσλαμβνονταν απ την τξη των αχθοφρων και των φορτοεκφορτωτν του λιμανιο, εν τρα αποτελον μλη της αδελφτητας. Εισπρττουν δε θερμτατο χειροκρτημα. Μλιστα, χειροκρτημα απ’ το παρακεμενο πλθος τη στιγμ που, με μια κνηση και με μια φων σηκνουν με καταπληκτικ ακρβεια το κουβοκλιο, χωρς να βλπουν εμπρς τους, συντονισμνοι απλς στο παργγελμα του αρχηγο τους.
Μιλσαμε για χειροκρτημα. Εδ, λοιπν, πλησιζει η ρα της saeta. Συνθως κατ την επιστροφ της πομπς προς την ενορα της, ταν πια χει το σκοτδι καλψει τον ουραν της Σεβλλης και οι εναπομνοντες πιστο παρατηρητς σταυροκοπιονται στη θα του βασανισμνου Χριστο και της κλαουσας Θεοτκου, πφτει κπου απλυτη σιωπ. Κι απ ναν κοντιν εξστη ξεκινν το θρηνητικ τραγοδι τους γνωστος ντρας, γνωστη γυνακα. Μνος αυτς, μνη αυτ, a cappella. Γιατ δεν χρειζεται μουσικ υπκρουση η κφραση του πνου και της συναισθηματικς ντασης. Εναι η στιγμ του ξεσπσματος λης της ψυχικς αγωνας του τραγουδιστ που, σε κλμακα μινρε πως αρμζει στη φορτισμνη ατμσφαιρα, βγζει απ την ψυχ του τους στχους της λπης και της παρηγορις, τα λγια της πκρας και της λτρωσης. Οτε καν τα νυχτοπολια διακπτουν το τραγικ σμα. Και το πλθος, στην τελευταα ντα, λες κι υπακοει σε αρατη μπαγκτα μαστρου, απευθνει ζεστ, αυθρμητο χειροκρτημα. Σε ποιον, ραγε; Σ’ εκενον που νοιξε την καρδι του προς τον ουραν στους αποδκτες της αγπης του;
Λνε πως τις απαρχς τς saeta θα τις συναντσουμε στην εβρακ στην αραβικ παρδοση, στους ψαλμος στο λειτουργικ μλος. πως και να ‘χει, η εκφορ της, μσα στη μεγαλοβδομαδιτικη ευλβεια και στον πνο για τη Σταρωση, πετυχανει κατστηθα τον ακροατ σαν βλος, σαν σατα κυριολεκτικ, κατ πως εναι το νομ της. Τποτε λλο να μην υπρχε στη Σεβλλη, θα ξιζε να τη ζσεις μνο γι’ αυτ την εμπειρα.

Και το flamenco, ττε; Που διεκδικε επσης της saeta την πατρτητα; Τον παθιασμνο αυτ χορ που συνοδεει σπαραξικρδια τραγοδια, πς να τον παραμερσεις; Δεν αξζει η Σεβλλη παρ τη Μεγλη Εβδομδα; Σαφς και αξζει. Εναι η δετερη συναρπαστικ της δωρε στον επισκπτη. Αν και εδ απαιτεται επιφυλακτικτητα και προσοχ: να μην παρασυρθε αυτς απ τις φαντασμαγορικς διαφημσεις και τις ελκυστικς παραινσεις των κντρων διασκδασης και των βιομηχανοποιημνων ξενοδοχεων. Ναι, μπορε να του τχει ευπρεπς παρσταση, αλλ…
ταν αναφρθηκαν προηγουμνως μουσεα, σκπιμα παραβλφτηκε το Μουσεο του Χορο Φλαμνκο. Δεν το προβλλουν λοι οι τουριστικο οδηγο και δεν εναι εκολο να το βρεις μσα στην παλι πλη. Να, μως, που η επσκεψη σε ανταμεβει.
Φυσικ, εξιστορε ολκληρη την εξλιξη της μουσικς, του χορο και του τραγουδιο. Και, ββαια, παρχει αναλυτικς εξηγσεις σχετικ με την αρμονα και τη μελωδα. Αλλ, επιπλον, προσφρει διαδραστικ συμμετοχ, στε χι απλς να μθεις, μα να αισθανθες την νταση και την περηφνια που χαρζει το φλαμνκο, να πισεις τον σφυγμ και τον ρυθμ της κνησης των χεριν και των ποδιν των χορευτν.
Οι παραστσεις που δνονται εκε εναι περισστερο διδασκαλα παρ θαμα. Επνω σε να μικρ πλκο, μια κιθρα κι νας-δυο τραγουδιστς σε ταξιδεουν στον μαγικ κσμο της ανδαλουσινικης ζως. Μαζ τους, ετε η γυνακα ετε ο ντρας που χορεει, σε αφνει εμβρντητο καθς τανει το γυμνασμνο σμα και χτυπει γρια, γργορα και ρυθμικ, το πτωμα με τις κλακτες. Δχως υπερβολ, σε στροβιλζει και σε φρνει κοντ του, δπλα του, καθς ερμηνεει πλαστικ τα μακρσυρτα μουσικ λγια του τραγουδιστ.
Κτι ακμη. Αν η τχη εναι με το μρος σου, το πρω που θα βρεθες επισκπτης στο μουσεο, μπορε να παρακολουθσεις πρβα. Δεν νοιζονται αν τους βλπεις, δεν τους ενοχλε ο θρυβος της φωτογραφικς σου μηχανς. Αυτο συνεχζουν, επαναλαμβνουν ξαν και ξαν σπου να φτσουν στο επιθυμητ αποτλεσμα, ακοραστοι, πεισματωμνοι, ευτυχισμνοι. Χρμα ιδσθαι.

Τρα, η Ελλδα πο χωρει στο σημεωμα για τη Σεβλλη; Με τον Επιτφιο και τους δικος της φολκλορικος χορος; Καθλου. Γιατ, εκτς απ ιστορα, χει και θρλους το παρελθν της Σεβλλης. Και η σχση με τη χρα μας ντως υπρχει.
Πρτον, γιατ στις εκβολς του Γουαδαλκιβρ τοποθετεται η αρχαα πλη Ταρτησσς. Την αναφρουν ο Ηρδοτος, ο Παυσανας, ο Αριστοτλης, ο οποος μλιστα τη μνημονεει ως ποταμ.
Δετερον και… κυριτερο, εκε θρυλεται τι κατοικοσε ο γγαντας Γηρυνης, το τρικφαλο τρας με τα τρα σματα που εχε στην κατοχ του τα βδια εκενα, τα οποα θλησε ν’ αποκτσει ο Ευρυσθας, επιβλλοντας στον εξδελφ του Ηρακλ ναν ακμη θλο. Που, προφανς, τον φερε σε πρας με επιτυχα ο ημθεος. Τι ημθεος θα ταν, λλωστε;

 

ΧΧΧΧΧ