Άρθρα\Βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία ανά τον κόσμο
 
 
Σπάνια βιβλία: για ποιους;
 

Καθώς περιφέρομαι στα ταξίδια μου και περιδιαβάζω βιβλιοθήκες, είναι στιγμές που με κατακλύζουν απορίες. Πόση αξία έχει πια ο κλασικός τύπος του βιβλίου, τώρα που έχουμε με καλπασμό περάσει στην ηλεκτρονική εποχή; Όλο και συχνότερα βλέπουμε αναγνώστες που δεν φυλλομετρούν σελίδες, μα εγγίζουν και χαϊδεύουν οθόνες. Έπειτα, πόσοι είναι οι παραδοσιακοί εκείνοι βιβλιολάτρες, οι οποίοι θα αναζητήσουν τόμους σπάνιους και πολύτιμους ή ακόμη βιβλία απλώς παλιά και τριμμένα από τη χρήση; Οι πληροφορίες που παρέχονται στο διαδίκτυο είναι όχι μόνο ευχερώς προσβάσιμες, αλλ’ επιπλέον κατά μέγιστο ποσοστό ακριβείς. Και, ειδικότερα, πόσοι γνωρίζουν καν την ύπαρξη πολλών βιβλιοθηκών και τους ενδεχόμενους θησαυρούς τους; Συχνά ελλείπει και αυτή η ενημερωτική καθοδήγηση του αναγνωστικού κοινού.

Αν περιοριστούμε στο τελευταίο ερώτημα, αφού τα προηγούμενα έχουν ήδη γίνει αλλού αντικείμενο έρευνας, θα διαπιστώσουμε ότι η άγνοια είναι ενίοτε κυριολεκτικά πλήρης. Παράδειγμα τρανταχτό; Η Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας Αθηνών. Ένα μικρό διαμέρισμα στο ισόγειο κεντρικότατου κτηρίου της πρωτεύουσας. Στην οδό Υψηλάντου αριθμός 9, στον πρώτο παράλληλο δρόμο της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, στο ύψος του Βυζαντινού Μουσείου και δίπλα στην πολύβουη Πλατεία Κολωνακίου.

Στο σχετικό διαδικτυακό λήμμα της Ακαδημίας εμφανίζεται με ολόκληρη την ονομασία της: Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη Έλλης Λαμπρίδη, ένεκα του ότι οφείλει την ίδρυσή της και ένα μεγάλο μέρος του περιεχομένου της σε κληροδότημα της Ελληνίδας φιλοσόφου με την αντιστασιακή δράση (1898-1970).

Το βιβλίο είναι μια έκδοση της Φιλοσοφικής Βιβλιοθήκης Λαμπρίδη

Ο πατέρας της γερουσιαστής, με δημοσιογραφικούς αγώνες για την απελευθέρωση της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Ηπείρου, η κόρη της νεκρή από τα πυρά του ναζιστικού εκτελεστικού αποσπάσματος κι η ίδια μέλος της εδρεύουσας στο Λονδίνο «Κίνησης για τη Δημοκρατία στην Ελλάδα» και γι’ αυτό στερημένη ιθαγένειας και διαβατηρίου μέχρι το 1959.
Τις πληροφορίες αυτές τις δίνει ευγενέστατα ο καλοσυνάτος Λίνος Μπενάκης, ιστορικός και επιστημονικός υπεύθυνος της βιβλιοθήκης, σχεδόν μοναχική παρουσία στον χώρο, καθώς υποβοηθείται από ένα και μοναδικό συνεργάτη. Τις δίνει, ωστόσο, με ενθουσιασμό και πληρότητα, δείχνοντας με σεβασμό τόσο τις προθήκες με τα βιβλία όσο και τα ενθυμήματα και τις λίγες  ασπρόμαυρες φωτογραφίες στους τοίχους: της Λαμπρίδη, του Καζαντζάκη, του Σικελιανού. Όταν, όμως, εκείνος απουσιάζει, τότε ο χώρος καλύπτεται από απόλυτη σιωπή. Γιατί ελάχιστοι είναι οι επισκέπτες που θα θελήσουν να συμβουλευθούν κάποιον από τους περίπου τεσσερισήμισι χιλιάδες τόμους, συλλογή ζωής τής δωρήτριας, αλλά και δυο ακόμη Ελλήνων φιλοσόφων: του Β. Τατάκη και του Χ. Γιερού.

Και είναι κρίμα που οι επισκέπτες είναι ελάχιστοι, γιατί η βιβλιοθήκη περιλαμβάνει όντως θησαυρούς. Δεν υπήρχε χρόνος αρκετός για μια εξονυχιστική αναζήτηση, αρκετός παρ’ όλα αυτά για σταχυολόγηση μερικών, όχι κατ’ ανάγκη όλων αμιγώς φιλοσοφικών, που παρεμβάλλονται στα πολλά κείμενα των Kant, Hegel, Russell, Sartre, Wittgenstein και λοιπών εργατών της φιλοσοφίας.

-JohnMaynardKeynes, A Treatise of Probability, Λονδίνο, 1921, για να μην παραβλέπεται η σχέση μαθηματικών και φιλοσοφίας.
-TheLifeofStratfordCanning, Λονδίνο, 1933, για να υπογραμμιστεί το έργο του Άγγλου διπλωμάτη, εξαδέλφου του «Γεωργίου Κάνιγγος», στη θέση του Βρετανού πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη (1842-1858), την εποχή των επαναστατικών κινημάτων της Ευρώπης.
-JohannPestalozzi, Ανάλεκτα, 1897, για την αξία της παιδαγωγικής.
-Virgile, Oeuvres Complètes, Παρίσι, 1845, για τις ποιητικές μνήμες της ευρωπαϊκής κληρονομιάς.
-KarlMarx, Das Kapital, Βερολίνο, 1919, για την πολιτική επιρροή του στην παγκόσμια ιστορία.
-ArthurSchopenhauer, Parerga und Paralipomena, Φρανκφούρτη, 1850, με τίτλο να θυμίζει τις ελληνικές ρίζες της γλώσσας της φιλοσοφίας.
-Thomas Hobbes of Malmesbury, Leviathan or the Matter, Forme and Power of a COMMON-WEALTH Ecclesiastical and Civill, Λονδίνο, 1651.
Στο τελευταίο αυτό βιβλίο δεν χρειάζεται να προστεθεί κανένα σχόλιο. Και μόνο το ότι η χρονολογία έκδοσής του είναι το έτος 1651 θα αρκούσε για να θεωρηθεί όχι απλώς αξιοπρόσεκτο, αλλ’ ανεκτίμητο. Το εντυπωσιακό μέγεθός του, η προσεγμένη βιβλιοδεσία, η άριστη ποιότητα του χαρτιού κι η καλοδιατηρημένη γενική εμφάνιση τού προσδίδουν, ωστόσο, πολύ μεγαλύτερο ειδικό βάρος. Η ευθύνη δε του αναγνώστη, καθώς το κρατά στα χέρια και γυρίζει τις σελίδες, είναι αυξημένη: πρόκειται για τόμο, δίχως οποιαδήποτε αμφιβολία, αναντικατάστατο.
Η εν λόγω παρατήρηση καθόλου δεν μειώνει την αξία των υπολοίπων. Οι οικονομικές σκέψεις του Μαρξ, οι φιλοσοφικές διαδρομές του Σοπενχάουερ, οι παιδαγωγικές κατευθύνσεις του Πεσταλότσι, ο ποιητικός οίστρος του Βιργιλίου, βρίσκονται όλα τυπωμένα μέσα σε πολύτιμες εκδόσεις. Πολύτιμες αλήθεια, αλλά προς χρήση τίνων; Όταν η ύπαρξή τους παραμένει άγνωστη;
Στο σημείο αυτό, βέβαια, τίθεται αυτομάτως ένα περαιτέρω ερώτημα: αν υποτεθεί πως πραγματοποιούσε η Ακαδημία Αθηνών μια ενημερωτική εκστρατεία για να κοινολογηθεί η λειτουργία της Φιλοσοφικής Βιβλιοθήκης και να γνωστοποιηθεί ο πλούτος της, με ποιο τρόπο θα γινόταν η χρήση αυτών των «κειμηλίων» που διαθέτει; Με ποιες εγγυήσεις, ώστε να διασφαλιστεί η ποιότητά τους, να μην κινδυνεύσουν ούτε καν από αμελείς και απρόσεκτους χειρισμούς των αναγνωστών;

 

1964, Μνημόσυνο γιὰ τὸν Περικλῆ Γιαννόπουλο. Ἐμπρός: Δημήτρης Πικιώνης, Δημήτρης Λαζογιῶργος - Ἑλληνικός, Λίνος Καρζής. Πίσω: Δημήτριος Παπαστρατηγάκης, Γ. Μετσόλης, Ἰ.Μ. Χατζηφώτης (προφίλ), Ἔλλη Λαμπρίδη, Γιῶργος Σταμπολῆς, ἄγνωστος, κα Καραβίδα.


Στις «μεγάλες» βιβλιοθήκες, τα σπάνια έργα δεν είναι προσιτά στο ευρύ κοινό και τα τεχνολογικά επιτεύγματα έχουν οδηγήσει στην ουσιαστική απόσυρσή τους. Η πρόσβαση γίνεται ηλεκτρονικά. Σε μια «μικρή» βιβλιοθήκη, όμως; Με μηδαμινούς οικονομικούς πόρους; Πώς μπορεί να εξασφαλιστούν; Φτάνει η φροντίδα και η αγάπη του Λίνου Μπενάκη και του συνεργάτη του;

 

ΧΧΧΧΧ